Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 5 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 21 lutego 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. na rzecz skarżącej A. K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 21 lutego 2020 r. [...] Prezydent Miasta G. po ponownym rozpoznaniu wniosku A. K. (dalej jako "wnioskodawczyni", "strona" albo "skarżąca") z dnia 29 sierpnia 2019 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem I. K..

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r"), wskazując, że z regulacji tej wynika szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby otrzymać żądane świadczenie. Główną z nich jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem zdeterminowana koniecznością sprawowania opieki nad chorym. Jednocześnie rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, żeby uniemożliwić podjęcie zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej. Organ uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, jak również nie wynika, aby zakres i rozmiar opieki wymuszał rezygnację z pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawczyni pozostawała bowiem w zatrudnieniu do dnia 31 lipca 2019 r. a umowa o pracę została wypowiedziana przez pracodawcę. I. K. jest osobą niepełnosprawną od 2003 r., od 2015 r osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Organ pierwszej instancji zaznaczył jednocześnie, że ustalając powyższe kierował się wiążącym go stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] wyrażonym w decyzji z dnia 10 grudnia 2019 r. (nr SKO [...]), na mocy której sprawa z wniosku A. K. została przekazana do ponownego rozpoznania. Stosownie do wytycznych, zawartych w powołanej decyzji, uzupełniono materiał dowodowy o informacje uzyskane z ZUS oraz ostatniego pracodawcy A. K., a także dokumenty przekazane przez wnioskodawczynię, jak również przeprowadzono wywiad środowiskowy celem ustalenia zakresu sprawowanej opieki. Z wywiadu z dnia 21 stycznia 2020 r. wynika, że w zakres sprawowanej opieki wchodzi wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwianie spraw urzędowych, organizacja i asysta w trakcie wizyt lekarskich, przygotowywanie i monitorowanie leków. Według oświadczenia wnioskodawczyni mąż cierpi na nadciśnienie tętnicze, ma zaniki pamięci, problemy z wysławianiem i poruszaniem się a podczas wyjść z domu wymaga asysty drugiej osoby.

Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że zakres sprawowanej opieki nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy, niezależnie od systemu czasu pracy. Codzienne obowiązki domowe, gotowanie, sprzątanie czy utrzymywanie porządku są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. I. K. nie jest przy tym osobą leżącą, ma możliwość samodzielnego poruszania się, korzystania z toalety oraz przygotowywania i spożywania posiłków i lekarstw.

Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę I. K. bowiem z wywiadu nie wynikają żadne okoliczności, które świadczyłyby, że dorosły syn (S. K.), jest obiektywnie niezdolny do sprawowania chociażby częściowej opieki nad ojcem.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Prezydenta Miasta G. A. K. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że rezygnacja z zatrudnienia czy też jego świadome niepodejmowanie musi nastąpić przed wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, podczas gdy prawidłowo zastosowana wykładnia ww. przepisu powinna doprowadzić do wniosku, że osoba, która ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia, ale tego nie czyni z uwagi na podjęcie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, spełnia przesłankę wyrażoną w ww. przepisie.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 5 maja 2020 r. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."). oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1 b u.ś.r.

W uzasadnieniu własnej decyzji Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji

Odnosząc się do mających w sprawie zastosowanie regulacji prawnych Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 1 u.ś.r. wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z regulacji art. 17 ust. 1b ww. ustawy, dotycząca powstania niepełnosprawności do 25. roku życia osoby pozostającej pod opieką. W realiach sprawy ustalono, że niepełnosprawność I. K., urodzonego w 1961 r., powstała w 2003 r., to jest w wieku 42 lat.

Po drugie, organ odwoławczy przyjął, że nie można dopatrzyć się związku przyczynowego między ustaniem zatrudnienia a konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem strona nie zrezygnowała z pracy zawodowej, lecz przerwała zatrudnienie z powodu rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę. Ponadto, mimo że mąż skarżącej jest bezsprzecznie osobą niepełnosprawną, to nie wymaga takiej opieki, która uniemożliwia skarżącej podjęcie się pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywanie czynności takich jak sprzątanie, gotowanie czy robienie zakupów nie wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną, a sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zaś zrekompensować stratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki pozbawia się możliwości zarobkowania. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, którego celem jest sprawowanie opieki. Świadczenie to nie może być stosowane jako zastępcze źródło dochodu, zaś opieka nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia.

W uzasadnieniu zwrócono ponadto uwagę, iż osobą zobowiązaną do alimentacji (w niniejszym przypadku – do pomocy w opiece) nad I. K. jest jego syn S. K., który w dacie złożenia wniosku nie był osobą zatrudnioną i nie wykazano innych okoliczności, które uniemożliwiałyby sprawowanie opieki nad ojcem.

A. K. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie wydanych w jej sprawie rozstrzygnięć.

Zaskarżonej decyzji organu odwoławczego skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że rezygnacja z zatrudnienia czy też jego świadome niepodejmowanie musi nastąpić przed wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, podczas gdy prawidłowo zastosowana wykładnia ww. przepisu powinna doprowadzić do wniosku, że osoba, która ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia, ale tego nie czyni z uwagi na podjęcie się stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, spełnia przesłankę wyrażoną w ww. przepisie;

3. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik spraw;

4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 a u.ś.r poprzez błędną wykładnię w zakresie ustalenia kręgu osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do świadczeń na rzecz osoby niepełnosprawnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca

2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25

roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca w dniu 29 sierpnia 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mąż skarżącej (ur. [...] 1961 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 13 listopada 2015 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 czerwca 2015 r. oraz że niepełnosprawność istnieje od 5 czerwca 2003 r. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem I. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając na uwadze istotę sporu zaistniałego pomiędzy skarżącą a organami orzekającymi w sprawie, Sąd uznał za zasadne odniesienie się w pierwszej kolejności do spełnienia przez skarżącą przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc istnienia związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Zapatrywanie to jest istotne z uwagi na fakt, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy stwierdziły w uzasadnieniach wydanych decyzji, że w realiach sprawy brak jest takiego związku. Organy wskazały jednocześnie, że zakres sprawowanej opieki umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organy skupiły się na wykazaniu, że o braku związku przyczynowego świadczy w tym wypadku w głównej mierze fakt, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2015 r., natomiast skarżąca pozostawała w zatrudnieniu w okresie od 10 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2019 r. (za wyjątkiem 2,5 m-ca). Ponadto, podstawą rozwiązania stosunku pracy było wypowiedzenie umowy przez pracodawcę, w związku z czym nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem.

W ocenie Sądu stwierdzenia organów w powyższym zakresie nie mogą być uznane za przekonujące. Organy zbagatelizowały bowiem konieczność dokonania oceny zebranych w sprawie dowodów w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie, skupiając się wyłącznie na czasie i sposobie ustania zatrudnienia skarżącej. Fakt, że skarżąca od 2015 r. do sierpnia 2019 r. była zatrudniona nie może być uznany za rozstrzygający o braku związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a niemożnością podjęcia zatrudnienia. W sprawie w ogóle nie rozważono, że skarżąca po dniu 31 lipca 2019 r. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem ze zdiagnozowanym tętniakiem (zob. karta badania angiograficznego z dnia 16 maja 2018 r. – w aktach administracyjnych). Należy zauważyć, że w art. 17 ust. u.ś.r. jest mowa o rezygnacji lub niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Organy nie wzięły pod uwagę przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia, a skupiły się na "rezygnacji", wskazując że skarżąca przerwała zatrudnienie na skutek rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę. Podkreślenia wymaga jednak, że skarżąca będąc osobą w wieku produkcyjnym, obecnie świadomie zrezygnowała z poszukiwania i podjęcia zatrudnienia, właśnie z uwagi na konieczność stałej opieki nad mężem. Z oświadczeń skarżącej wynika, że skarżąca mogłaby podjąć pracę, jednak nie robi tego z wyżej wymienionych powodów. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Tym samym w sprawie należało wziąć pod uwagę, że skarżąca świadomie nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma okoliczność, że umowa o pracę zawarta z pracodawcą skarżącej miała obowiązywać do dnia 31 grudnia 2020 r. lecz została wypowiedziana. Zupełnie bezprzedmiotowa jest w związku z tym konstatacja Kolegium, że gdyby nie rozwiązanie umowy przez pracodawcę odwołująca dalej wykonywałaby przedmiotową umowę (to jest do dnia 31 grudnia 2020 r.).

W ocenie Sądu organy orzekające zbagatelizowały nadto ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 21 stycznia 2020 r., który w realiach sprawy – co należy podkreślić – został przeprowadzony dopiero po 5 miesiącach od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wynika z niego, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który wymaga pomocy i asysty we wszystkich (podkreślenie Sądu) aspektach codziennego funkcjonowania, to jest wsparcia w codziennych czynnościach pielęgnacyjnych, przygotowywaniu i podawaniu leków i posiłków, robieniu zakupów i załatwianiu spraw urzędowych. Mąż skarżącej cierpi na zawroty głowy, ma problemy z poruszaniem się w środowisku domowym i poza nim, w związku z czym podczas wyjść z domu musi być w asyście drugiej osoby. Co równie ważne, pracownik socjalny nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak również zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu.

Zdaniem Sądu wskazane powyżej dokumenty jak i przedłożona przez skarżącą dokumentacja lekarska w sposób wystarczający potwierdzają, że mąż skarżącej potrzebuje stałej, codziennej opieki. Co więcej, okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ – Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] który w dniu 13 listopada 2015 r. wydał orzeczenie zaliczające I. K. do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie może negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określonych w tym orzeczeniu niezależnie od tego czy osoba bliska taką opiekę rzeczywiście sprawuje. W związku z tym nie zasługuje na aprobatę pogląd organu odwoławczego, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem nie wykluczał i nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Konstatacja ta jest w ocenie Sądu nieuzasadniona zważywszy na okoliczności wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Organ nie może ponadto wymagać, żeby to syn przejął opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, skoro z przedstawionej dokumentacji wynika, że do tej pory opiekę tą sprawowała żona. Także z zasad doświadczenia życiowego wynika wprost, że zwykle to na współmałżonku, a nie na dzieciach, w pierwszej kolejności spoczywa ciężar opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

W reasumpcji powyższego Sąd uznał, że ustalając stan faktyczny sprawy organy orzekające naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W realiach rozpatrywanej sprawy należało także rozważyć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 - go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenie 25. roku życia.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie rozważał tej kwestii. Z kolei organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ z orzeczeń, którymi legitymuje się mąż skarżącej nie wynika, aby jego niepełnosprawność powstała w okresach jej życia wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku dnia z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej, lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Istotą rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1 b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań uznać należy, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Zaistniała zatem odrębna podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15). Sąd nie podziela tym samym poglądu wyrażonego w innych orzeczeniach, w których przyjęto, że wejście w życie przedmiotowego wyroku Trybunału nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów, z uwagi na zawarte w jego uzasadnieniu wyjaśnienia (tak.m.in. w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1085/14 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 464/15).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wyrok został wydany w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy w realiach sprawy istnieje związek pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W przypadku uznania, że skarżąca spełnia przesłankę pozytywną określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu, dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.