Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.P. i R.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 456/24 w sprawie ze skargi A.P. i R.Z. na czynność Wójta Gminy B. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku mieszkalnego do Gminnej Ewidencji Zabytków 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A.P. i R.Z. solidarnie na rzecz Gminy B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 6 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 456/24 oddalił skargę A.P. i R.Z. (dalej skarżący) na czynność Wójta Gminy B. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku mieszkalnego zlokalizowanego w miejscowości K. przy ul. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej GEZ).

Sąd I instancji ustalił, że sporny budynek został ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej WEZ) już w 2006 r. W konsekwencji, zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710, dalej uozoz), organ wykonawczy gminy (Wójt) był zobligowany do ujęcia tego obiektu w gminnej ewidencji. Sąd Wojewódzki podkreślił, że czynność ta ma charakter związany i jest prostą konsekwencją wpisu do ewidencji wojewódzkiej. Wójt nie jest uprawniony do weryfikacji merytorycznej wartości zabytkowych obiektu, który figuruje w WEZ, a ewentualne zarzuty co do utraty wartości zabytkowych winny być kierowane do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły skarżące, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

a) prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 4 uozoz (w brzmieniu sprzed 6 maja 2010 r.), poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że podstawą wpisu ww. budynku do GEZ było uprzednie uwzględnienie rzeczonego budynku w WEZ, zaś Wójt nie ma kompetencji do badania przebiegu procedury włączenia karty ewidencyjnej zabytku do WEZ i nie ma prawa uzależniać własnego wpisu od tego typu oceny, podczas gdy okoliczność objęcia budynku skarżących w WEZ nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i nie była podnoszona przez organ w toku postępowania;

b) przepisów postępowania, tj. art. 150 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej Ppsa) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa przez nieuwzględnienie skargi i uznanie przez organ, że przedmiotowy budynek stanowi zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 uozoz, podczas gdy prawidłowo prowadzone postępowanie dowodowe winno prowadzić organ do konkluzji, że obiekt nie stanowi zabytku i nie podlega ochronie konserwatorskiej;

c) art. 150 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 Ppsa, poprzez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej sprawowanej przez sąd administracyjny i wydanie rozstrzygnięcia, które sankcjonuje uchybienia prawa materialnego i procesowego popełnione przez organy administracji.

W oparciu o wskazane zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

4.2. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a organ po doręczeniu mu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał jej przeprowadzenia.

4.3. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Przy tym, zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji.

4.4. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny charakteru prawnego czynności ujęcia w gminnej ewidencji zabytków obiektu, który figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz, w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome (niewpisane do rejestru) znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Przepis ten konstruuje obowiązek organu wykonawczego gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta).

4.5. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, które jest zbieżne z ugruntowaną linią orzeczniczą, w tym z wyrokiem NSA z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 1166/21. W orzeczeniu tym wskazano wprost, że czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. W sytuacji, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączył kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji (co w niniejszej sprawie nastąpiło w 2006 r., a potwierdza znajdująca się w aktach karta ewidencyjna), to bezwzględnym obowiązkiem Wójta Gminy B. było sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków.

4.6. Kontrola legalności zastosowania art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz ma charakter formalny. Nie polega ona na wtórnym, merytorycznym weryfikowaniu przez organ gminy, czy dany obiekt spełnia przesłanki definicji zabytku. Wójt nie ma kompetencji do recenzowania ustaleń Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Dopóki obiekt figuruje w WEZ, dopóty musi znajdować się w GEZ. Co istotne, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa) są całkowicie chybione z uwagi na charakter prawny kwestionowanej czynności. Ujęcie obiektu w gminnej ewidencji zabytków jest czynnością materialno-techniczną, do której nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ nie prowadzi w tym zakresie sformalizowanego postępowania jurysdykcyjnego zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej, lecz wykonuje czynność ewidencyjną. Tym samym rygory proceduralne dotyczące gromadzenia i oceny materiału dowodowego, właściwe dla postępowania administracyjnego, nie znajdują w tej sprawie zastosowania. Wójt nie miał obowiązku – a wręcz nie miał prawa – prowadzić własnego postępowania dowodowego na okoliczność wartości zabytkowych obiektu, skoro był związany faktem ujęcia tego obiektu w ewidencji wojewódzkiej.

4.7. Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 22 ust. 4 uozoz (w dawnym brzmieniu) poprzez uznanie, że brak było dowodów na ujęcie w WEZ. Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, opierając się na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, w tym na piśmie Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków potwierdzającym ujęcie obiektu w ewidencji wojewódzkiej oraz na samej karcie ewidencyjnej z 2006 r. Fakt ten przesądza o legalności działania Wójta. Subiektywne przekonanie skarżących o braku wartości zabytkowej ich nieruchomości nie może podważyć legalności czynności, która jest ustawowym obowiązkiem gminy wynikającym z nadrzędnej roli ewidencji wojewódzkiej.

4.8. Mając powyższe na uwadze, skoro ujęcie nieruchomości w GEZ było jedynie formalnym przeniesieniem stanu z ewidencji wojewódzkiej, a organ gminy nie miał w tym zakresie luzu decyzyjnego ani obowiązku stosowania przepisów Kpa, zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione. Zaskarżony wyrok odpowiada więc prawu i nie narusza art. 150 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 Ppsa.

4.9. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 Ppsa.