Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].

Wnioskiem z [...] stycznia 2020 r. E. T. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Urzędu Miasta i Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – K. M., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2020 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia powołując się na okoliczność ustalonego na rzecz skarżącej prawa do renty, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, ze zm., dalej: u.ś.r.), skutkuje koniecznością negatywnego rozpatrzenia wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą, uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zauważył, że stanowiący podstawę decyzji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznany za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W świetle powyższego przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej.

Decyzją z [...] lipca 2020 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] na podstawie art. 20 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 5, art. 20, art. 28 u.ś.r., art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), § 2 i § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. poz. 1466), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. Zdaniem organu I instancji, osoba, która rezygnuje z pracy, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Nie może ono jednak być przyznane, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" nie związaną jednak więzami krwi. Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza zatem małżonka z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła między innymi, że okoliczność, iż żona sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2020 r. w punkcie 1, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję; zaś w punkcie 2, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a in fine u.ś.r., przyznało E. T. świadczenie pielęgnacyjne na K. M. w kwocie [...] zł, wskazując, że wysokość świadczenia podlega waloryzacji i ustalana jest każdorazowo jako różnicę pomiędzy kwotą określoną w art. 17 ust. 3 u.ś.r. a dochodem netto strony. Zdaniem Kolegium, dokonując interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zgodzie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, należy przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje każdej osobie, która pobiera emeryturę lub rentę. Zasiłek ten przysługuje jedynie takiej osobie, której emerytura lub renta jest niższa od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, które obecnie wynosi 1830 zł. Z decyzji ZUS wynika, że od marca 2019 r. skarżąca otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto, zatem jest to kwota niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy ustalił przysługujące stronie świadczenie pielęgnacyjne jako różnicę pomiędzy aktualną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a dochodem netto strony, zaokrąglając kwotę świadczenia do pełnych złotych w górę.

Jednocześnie Kolegium uznało, że - wbrew twierdzeniom organu I instancji - nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Świadczenie może być przyznane małżonkowi, chyba że nie jest w stanie z jakiś względów podołać obowiązkowi opieki nad małżonkiem.

Końcowo, organ zaznaczył, że kwestia ustalenia wysokości świadczenia po jego corocznej waloryzacji, jak też ewentualnie ustalenie nowej wysokości świadczenia według ustalonych wyżej zasad, w wyniku zmiany wysokości dochodu strony, jest kwestią materialno-techniczną i leży w kompetencji organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła E. T. zaskarżając ją w części, tj. w puncie 2 w zakresie, w jakim organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża K. M. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w kwocie wyższej niż [...] zł, która powinna wynosić: 1.830 zł. Zdaniem skarżącej, dokonana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (po zmianie jego treści z dniem 9 stycznia 2020 r., wskutek wyroku TK), jako ograniczająca opiekunowi pobierającemu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, jest niedopuszczalna. Opiekun pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uprawniony jest do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, czyli może pobierać zarówno rentę, jak i świadczenie pielęgnacyjne.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w zaskarżonym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie wyrażając pogląd, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa z przyczyn podanych w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Kontrola sądu administracyjnego wyznaczona jest treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., który umożliwia sądowi rozpoznanie sprawy administracyjnej niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w skardze, jak również powołanej podstawy prawnej. Sięgając do ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska, w wyroku z 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3196/19, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę odrębną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim aktów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2669/18; wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2746/16; wyrok NSA z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1721/16). Pojęcie granic sprawy nie zostało ustawowo zdefiniowane, nie mniej jednak oceniając skargę sąd winien uwzględnić z jednej strony granice przedmiotowe sprawy, z drugiej natomiast jej granice procesowe. Granice przedmiotowe odnoszą się do materialnego stosunku prawnego, który legł u podstaw postępowania, albo który w wyniku postępowania administracyjnego został ukształtowany mocą kontrolowanego aktu. Granice procesowe (proceduralne) wyznaczają natomiast akty administracyjne, które zostały wydane w toku prowadzonego postępowania będącego indywidualną sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie zaskarżone orzeczenie oparte było na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i choć organ odwoławczy ujął je w dwóch punktach, to stwierdzić należy, że stanowiło ono jednolite rozstrzygnięcie, które w takim zakresie podlegało kontroli legalności.

W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej przytoczone.

Podstawę materialnoprawną wydanych w tej sprawie decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Przepis ten w ust. 1 przyjmuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu wypada zauważyć, że brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. może nasuwać trudności interpretacyjne zwłaszcza przy zastosowaniu wykładni językowej obydwu tych norm. Norma zawarta w art. 17 ust. 1 pkt 4 dotyczy innych osób niż wymienione w pkt 1-3 art. 17 ust. 1, a więc innych niż matka i ojciec, opiekun faktyczny dziecka i osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tak więc przepis ten może dotyczyć zarówno małżonka jak i innych krewnych, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Z kolei z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. można by wnioskować, że z kręgu osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 - tj. krewnych bez względu na stopień pokrewieństwa i małżonków - wyłączeni zostali i poddani ograniczeniom wynikającym z tego przepisu wszyscy inni niż spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a więc właśnie jej małżonek i krewni w dalszym stopniu. Nie ulega jednak wątpliwości, że wykładnia art. 17 ust. 1a u.ś.r. musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 18 zasadę ochrony małżeństwa i rodziny oraz w art. 32 ust. 1 zasadę równości. W konsekwencji trudno byłoby wskazać ratio legis dla ograniczeń w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w stosunku do małżonka nie ma zastosowania i spełnia on warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd ten należy zresztą uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA z: 20 września 2013, sygn. akt I OSK 2623/12, 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, 6 listopada 2014r., sygn. akt I OSK 251/14). W świetle powyższego należy zgodzić się z zaskarżoną decyzją w zakresie, w jakim uchyla decyzję organu I instancji przyjmując, że prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje również małżonkowi.

Dalej, uwzględnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia (ust. 3a). Sposób przeprowadzania waloryzacji ustala ust. 3b. Jak stanowi art. 17 ust. 3d u.ś.r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na następny rok kalendarzowy podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał powyżej cytowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Istota wyrosłego na tym tle zagadnienia sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób należy uwzględnić wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę (w niniejszej sprawie żona wymagającego opieki K. M.) ma ustalone prawo do renty i świadczenie rentowe pobiera. Zauważyć trzeba, że w takich przypadkach kwestia ustalenia wysokości przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest wykładana przez sądy administracyjne jednolicie, aczkolwiek dostrzega się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W wyniku prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu pozostającej w szczególności w zgodzie z zasadą równości, w wyrokach z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 oraz z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 (dostępne w CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby posiadającej uprawnienie do renty (emerytury), pozostaje wyłączone do wysokości renty (emerytury). Ten właśnie pogląd stał u podstaw wyprowadzonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji reguły pozwalającej wyliczyć wysokość wypłacanego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jako różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia a pobieranym przez nią świadczeniem rentowym.

Sąd w składzie orzekającym poglądu tego jednak nie podziela. Zdaniem Sądu, ustalenie wysokości wypłacanej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu wysokości przysługującego opiekunowi uprawnienia emerytalnego, czy rentowego, pozostaje w sprzeczności z ustawowym unormowaniem wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Nie sposób bowiem pominąć, że w art. 17 ust. 3 u.ś.r. ustawodawca jednoznacznie, kwotowo, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewidując możliwości samodzielnego ustalania przez organ wysokości wypłacanej sumy. W tym zakresie należy co do zasady zgodzić się ze skargą, iż ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niepełnej wysokości. Nie sposób jednak podzielić dalej idących spostrzeżeń skarżącej sprowadzających się do tezy, że opiekun pobierający rentę (w tym przypadku z tytułu częściowej niezdolności do pracy), uprawniony jest do równoczesnego pobierania świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Dokonując analizy orzecznictwa sądów administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19, podkreślił, że odstąpienie od wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie jednocześnie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę (rentę). Jednocześnie Sąd ten zauważył, że brak jest przy tym uzasadnienia dla przyjęcia poglądu o możliwości przyznania uprawnienia do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie w wyroku tym Sąd podkreślił, że ustalenie uprawnienia do wypłaty różnicy spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego, podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu w/w art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. z 2020 r., poz. 1398) i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a rentą (emeryturą) netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość renty (emerytury) do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Podzielając powyższe wątpliwości, Sąd w składzie orzekającym stanął na stanowisku, że możliwym jest przyznanie osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierającym rentę (emeryturę) świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., pod warunkiem dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym rentę (emeryturę) dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zauważyć przy tym przyjdzie, że - jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 (CBOSA) - w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291, dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Biorąc pod uwagę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadę bezpośredniego stosowania jej przepisów dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów omawianej ustawy w kontekście realizacji zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jednocześnie zaś eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty.

Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że to organy, kierując się słusznym interesem strony, zobowiązane są do poinformowania o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto uwzględnić należy normę wynikającą z art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Wymaga to od organu skoordynowania działań z organem emerytalno-rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, tak by nie pozostała ona bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, co wyrosło z błędnego przekonania, że możliwym jest wyliczanie przysługującego świadczenia w oparciu o rachunek matematyczny ustalany jako różnica ustawowej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego i kwoty netto pobieranej renty. Powyższe implikowało dalszą wadliwość w postaci braku poinformowania strony o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

W tym stanie sprawy, Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a także naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 9 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...].

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Od 24 października 2020 r. obszar całego kraju objęty został tzw. "strefą czerwoną". W związku z tym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne, biorąc pod uwagę brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz uznając, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r.