II FZ 23/18
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 173/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę M.P. (skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 21 listopada 2016 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lutego 2017 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł z pouczeniem, że nieuczynienie zadość wezwaniu w terminie 7 dni od jego doręczenia skutkować będzie odrzuceniem skargi. W odpowiedzi na to wezwanie strona złożyła pismem z dnia 28 lutego 2018r., wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu. Zarządzeniem z dnia 16 maja 2017r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, ponieważ skarżąca nie uczyniła w wyznaczonym terminie zadość wezwaniu referendarza do usunięcia braku formalnego przedmiotowego wniosku, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. W wyniku rozpoznania sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2017r., postanowieniem z dnia 17 lipca 2017r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy. Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lipca 2017 r., skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 1 lutego 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł z pouczeniem, że nieuczynienie zadość wezwaniu w terminie 7 dni od jego doręczenia skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwanie do doręczono skarżącej w dniu 24 sierpnia 2017 r. Strona skarżąca należnego wpisu od skargi w wymaganym terminie nie uiściła. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła natomiast kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, o identycznej treści, jak wniosek z dnia 28 lutego 2017 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z z 2017 r., poz. 1369) - dalej p.p.s.a. W myśl tego przepisu skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w całości oraz wniosła o jego uchylenie. Ponownie podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Jednocześnie podniosła, że w jej ocenie dopełniła wszystkich czynności niezbędnych do przyznania jej wnioskowanej pomocy prawnej obejmującej zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Wbrew stanowisku skarżącej zawartym w zażaleniu, zasadą wynikającą z art. 252 § 2 p.p.s.a. jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Niezachowanie tej formy jest brakiem formalnym wniosku podlegającym uzupełnieniu w trybie i na zasadach wynikających z ustawy. W punkcie wyjścia odnotować należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia z 17 lipca 2017 r., którym utrzymano w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 16 maja 2017 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, w związku z nieuzupełnieniem przez skarżącą, mimo wezwania, jego braku polegającego na złożeniu wniosku na urzędowym formularzu. Następnie Przewodniczący I Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarządzeniem z dnia 25 lipca 2017 r., ponownie wezwał skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 1 lutego 2017 r., do uiszczenia wpisu od skargi oraz pouczył skarżącą, że nieuiszczenie tej opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania będzie skutkować odrzuceniem skargi. Wezwanie to doręczono skarżącej 24 sierpnia 2017r. Skarżąca w ustawowym terminie wpisu nie uiściła oraz wniosła ponownie o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia tej opłaty Odrzucenie skargi przez Sąd I instancji nastąpiło po tym jak skarżąca została ponownie, zarządzeniem z dnia 25 lipca 2017 r., wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 maja 2017 r., o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania było prawomocne, co oznaczało obowiązek Sądu ponownego wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118).
Należy podkreślić, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu, nie uchyliło skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostawało bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Jedynie bowiem wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2002r., sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, str. 29).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że złożenie przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, po doręczeniu jej zarządzenia z dnia 25 lipca 2017r., wzywającego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 1 lutego 2017 r., wzywającego do uiszczenia należnego wpisu od skargi, nie miało wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Nie powodowało bowiem przerwania biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który rozpoczął bieg następnego dnia po dniu doręczenia jej wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 1 lutego 2017 r., to jest w dniu 25 sierpnia 2018r. Skarżąca jednak w wyznaczonym terminie wpisu od skargi nie uiściła, mimo prawidłowego pouczenia jej o skutkach niewykonania tej czynności. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 220 § 3 p.p.s.a. oraz orzekł o odrzuceniu skragi jako pisma, które mimo wezwania nie zostało opłacone. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek skargi, od której nie zostanie uiszczona należna opłata (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Z kolei skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom prawa i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.
