Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2025 r. sygn. akt IV SPP/Wa 80/25 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z 10 sierpnia 2024 r., nr 1065/OP/2024 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 1 sierpnia 2025 r. sygn. akt IV SPP/Wa 80/25, na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), oddalił wniosek Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o wyłączenie sędziego WSA Marzeny Milewskiej-Karczewskiej od orzekania w sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że we wniosku Stowarzyszenie wniosło o wyłączenie od orzekania ww. sędziego w sprawie rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Sędzia Marzena Milewska-Karczewska wydała uprzednio postanowienie o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w niniejszej sprawie. W ocenie Stowarzyszenia, z uwagi na to, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia na powyższe postanowienie, istnieją uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziego, który je wydał, albowiem sędzia ów może dążyć do pozbawienia Stowarzyszenia możliwości podważenia wydanego przez niego orzeczenia.

Oceniając wniosek Sąd wskazał, że samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Zdaniem Sądu treść złożonego przez sędziego oświadczenia wskazuje, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Wnioskujący nie podał okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość ww. oświadczenia sędziego, co uzasadniało negatywne rozpatrzenie wniosku o jego wyłączenie od orzekania w rozpoznawanej sprawie. Wnioskujący nie wykazał również by pomiędzy nim a wskazanym sędzią, o wyłączenie którego wnosił, istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość jego bezstronność przy orzekaniu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu jako niezawierające usprawiedliwionych podstaw.

Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami rozdziału 5 działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." Przepis art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z drugim z powołanych przepisów, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że przepis ten dzięki ogólnemu sformułowaniu, zapewnia odpowiednią elastyczność decydowania o wyłączeniu sędziego. Z założenia ma on eliminować te sytuacje, które nie zostały objęte zakresem zastosowania art. 18 § 1 p.p.s.a. Tak więc zgodnie z przyjętą w procedurze sądowoadministracyjnej koncepcją, do katalogu przesłanek względnych wyłączenia sędziego należą przesłanki wynikające z konkretnych okoliczności danego postępowania, podlegające właśnie z tego względu elastycznej ocenie, która może prowadzić do stwierdzenia, że występują podstawy wyłączenia sędziego, z uwagi na zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Jednocześnie wyłączenie na podstawie tego przepisu powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (szerzej zob.: wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, LEX nr 2508334 oraz postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, LEX nr 1640591). W świetle judykatury wniosek o wyłączenie sędziego może być uzasadniony nie tylko wówczas, gdy sędzia może nie być bezstronny, ale także we wszelkich sytuacjach, "które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego" (wyrok TK z 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134).

W rozpatrywanej sprawie żalące Stowarzyszenie nie wykazało wystąpienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego WSA Marzeny Milewskiej-Karczewskiej od orzekania w sprawie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że podane przez Stowarzyszenie okoliczności mają charakter czysto subiektywny, nie świadczą zaś o braku bezstronności sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie.

Odnosząc się do argumentacji zażalenia NSA wskazuje, że sam fakt orzekania w innych sprawach strony i wydania niekorzystnych dla nich orzeczeń nie świadczy o braku bezstronności sędziego. Należy bowiem odróżnić subiektywne przekonanie strony o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego od wystąpienia rzeczywistych okoliczności, które mogą mieć przełożenie na powstanie u zewnętrznego obserwatora wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przy czym podkreślić należy, że skoro art. 19 p.p.s.a. stwarza podstawę do wyłączenia sędziego wówczas, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego, mając jednocześnie na uwadze to, że z woli ustawodawcy przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie (por. wyrok NSA z 23 stycznia.2020 r., II GSK 1053/19, LEX nr 2785459 i postanowienia NSA: z 11 marca 2022 r., I GSK 2149/18, LEX nr 3320819, z 15 października 2019 r., II GZ 215/19, LEX nr 2727655, z 30 października 2018 r., I GSK 918/18, LEX nr 2592786 i z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16, LEX nr 2003508).

W takim stanie rzeczy, zdaniem NSA w zażaleniu podniesiono istnienie okoliczności świadczących tylko o subiektywnym przekonaniu strony o braku bezstronności sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie. Fakt orzekania w sprawie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu nie może rzutować na bezstronność w sprawie sprzeciwu od orzeczenia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Przedmiotem postępowania w sprawie ze sprzeciwu nie jest bowiem ocena prawidłowości postanowienia wydanego przez sędziego WSA Marzenę Milewską-Karczewską. Przekonanie Stowarzyszenia, że ww. sędzia negatywnie oceni wniesiony sprzeciw wyłącznie z uwagi na wydanie wcześniejszego postanowienia o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie, jest czysto subiektywne.

Natomiast odnośnie do pozostałej argumentacji zażalenia należy wskazać, że brak jest podstaw do uznania zaskarżonego postanowienia za nieistniejące, z uwagi na podnoszoną argumentację dotyczącą wydania orzeczenia z udziałem osób niebędących sędziami i asesorami sądowymi. Samo osobiste przeświadczenie strony co do tego, że sędzia (asesor) był powołany przez polityczną KRS i w związku z tym nie jest niezawisły, nie może być uznane za przemawiające za wyłączeniem sędziego (asesora), a tym bardziej uznaniem wydanego przez tę osobę orzeczenia za nieistniejące. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe orzecznictwo, z którego wynika, że sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie jest wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa (zob. np. postanowienie NSA z 8 lipca 2025 r., III OSK 1765/24, i orzecznictwo tam wskazane).

Końcowo Sąd wskazuje, że stosownie do treści art. 5a § 2 i § 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) brak jest podstaw do zawiadomienia Stowarzyszenia o składzie wyznaczonym do rozpoznania zażalenia, gdyż ww. przepisy obligują sąd wyłącznie do zawiadomienia o składzie orzekającym oraz możliwości złożenia wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności wyłącznie w odniesieniu do sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną. Sprawa zażalenia na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego nie jest jedną ze spraw wskazanych w art. 5a § 2 powołanej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.