Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant asystent sędziego Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wypłaconego w okresie od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 stycznia 2013 r. za świadczenia nienależnie pobrane I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Decyzją z dnia [...], nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. przyznał A.K. na dziecko K. K.: zasiłek rodzinny od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. w wysokości 106,00 zł miesięcznie oraz od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. w wysokości 115,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 w miesiącu wrześniu 2013 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo i na dziecko K. K.: zasiłek rodzinny od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. w wysokości 106,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 w miesiącu wrześniu 2013 r. w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

Ten sam organ I instancji kolejną decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchylił z dniem 31 grudnia 2012 r. decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] przyznającą na dzieci: K. K. i K. K. świadczenia rodzinne. Motywem podjęcia tej decyzji była zmiana sytuacji dochodowej rodziny, która spowodowała utratę prawa do świadczeń rodzinnych od dnia 1 stycznia 2013 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło w całości powyższą decyzję z dnia [...], nr [...], a następnie uchyliło decyzję ostateczną działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 i na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14.

Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wszczął z urzędu postępowania w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w związku z uchyleniem własnej decyzji z dnia [...] nr [...] w sprawie świadczeń rodzinnych na osoby: K. K. i K. K.

Efektem przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego było wydanie przez ten organ decyzji z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wypłaconego na rzecz dziecka: K. K. w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. w wysokości 106,00 zł oraz zasiłku rodzinnego wypłaconego na rzecz dziecka: K. K. w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. w wysokości 106,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane na łączną kwotę 212,00 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji ustalił, że na dzień składania wniosku strona nie pozostawała w zatrudnieniu, gdyż była osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Z dniem 16 listopada 2012 r. zmieniła się sytuacja życiowa i materialna rodziny, a mianowicie strona podjęła zatrudnienie w firmie [...] Polska S.A. Spowodowało to konieczność ponownego przeliczenia dochodu rodziny i doliczenia dochodu uzyskanego z tytułu pracy zarobkowej. Po uwzględnieniu dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostało osiągnięte wynagrodzenie, tj. z grudnia 2012 r. w kwocie 1.007,77 zł, dochód na osobę w rodzinie wyniósł 542,11 zł, który przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego. Tym samym organ uznał, że strona nie kwalifikuje się do świadczeń rodzinnych od 1 stycznia 2013 r. Podkreślił zarazem, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji przytoczył definicję nienależnego świadczenia, zawartą w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy i stwierdził, że strona nie zgłosiła w terminie zmiany sytuacji dochodowej i życiowej (uzyskanie od 16 listopada 2012 r. dochodu), a zatem świadczenia rodzinne określone w rozstrzygnięciu decyzji stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. są to świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła zarzut naruszenia przepisów art. 5 ust. 4b, art. 30 ust. 2, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołująca wywodziła, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, że świadczenie jej nie przysługuje. Dla zaistnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy istotne znaczenie, poza elementem obiektywnym, oznaczającym faktyczne pobranie nienależnego świadczenia, konieczne jest również łączne wystąpienie przesłanki subiektywnej, to jest świadomości osoby pobierającej świadczenie, że to świadczenie jej nie przysługiwało. Decydujące znaczenie ma więc ustalenie, czy pobierający świadczenie wiedział o tym, że pobierając określone świadczenie pobierał je niezgodnie z prawem, a zatem czy został pouczony o braku prawa do jego pobierania. Według odwołującej pouczenie takie powinno być dla strony jasne, czytelne i zrozumiałe, zaś pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne nie spełnia powyższych wymogów. Nie zawiera ono również konkretnego terminu do poinformowania o zmianie sytuacji dochodowej. Dalej odwołująca wskazała, że pierwszy dochód z tytułu podjętego zatrudnienia (za niepełny miesiąc) osiągnęła w dniu 10 grudnia 2012 r. Wynagrodzenie za kolejny, pełny już miesiąc, zostało wypłacone w dniu 10 stycznia 2013 r. Natomiast w miesiącu grudniu nie dysponowała kwotą 1.007,77 zł, jak przyjął organ. Strona przytaczając treść art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziła ,że skoro pierwszy dochód z tytułu podjętego zatrudnienia uzyskała w grudniu 2012 r., to dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, powinien dotyczyć miesiąca stycznia 2013 r., a nie jak przyjęto w zaskarżonej decyzji - grudnia 2012 r. Zdaniem skarżącej należałoby przyjąć dochód uzyskany z tytułu wynagrodzenia za pracę w 2012 r. czyli świadczenie faktyczne wypłacone w tym roku i po dodaniu dochodu ustalonego za 2011 r. podzielić sumę przez 12 miesięcy i przez liczbę osób w rodzinie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji wskazał, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest m.in. art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992, ze zm.), który w ust. 1 stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z ust. 2 pkt 1 tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Warunkiem zatem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Organ odwoławczy wyjaśnił , że przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy nie obejmuje sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku, a więc gdy najpierw zaistniały prawne lub faktyczne przeszkody w nabyciu uprawnienia, a mimo to organ wydał decyzję przyznającą prawo do świadczenia. W takim przypadku nie można mówić o jakimkolwiek "ustaniu prawa do pobierania świadczenia", ale o "nienabyciu tego prawa". Z przywołanego przepisu wynika, że określona w nim podstawa zwrotu została tak ukształtowana, że do zdarzenia uniemożliwiającego legalne korzystanie ze świadczenia musi dojść po jego - zgodnym z prawem - nabyciu, a więc w trakcie okresu zasiłkowego. Zdaniem Kolegium słusznie więc organ pierwszej instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki uznania wypłaconych skarżącej zasiłków rodzinnych na dzieci: K. K. oraz K. K. za świadczenia nienależnie, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Przy czym podjęcie przez organ pierwszej instancji zaskarżonej decyzji, dotyczącej uznania wypłaconych w/w świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, poprzedziło wydanie przez ten organ decyzji z dnia 7 lutego 2013 r. uchylającej wskazaną wyżej decyzję z dnia 25 października 2012 r. przyznającą zasiłek rodzinny na dzieci: K. K. oraz K. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją ostateczną z dnia [...] Nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję z dnia [...] a następnie uchyliło decyzję ostateczną działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 i na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14. W motywach powyższego rozstrzygnięcia Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał weryfikacji (uchylenia) decyzji ostatecznej z dnia 25 października 2012 r. w oparciu o art.32 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej rodziny, jednakże brak było podstaw do wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od określonego terminu, a tym bardziej ze skutkiem ex tunc.

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał ,że w niniejszej sprawie aktualne są ustalenia dokonane w postępowaniu, którego przedmiotem było uchylenie decyzji przyznającej zasiłki rodzinne, a dotyczące ponownego przeliczenia dochodu rodziny w kontekście uwzględnienia dochodu z tytułu wynagrodzenia jaki skarżąca uzyskała w grudniu 2012 r. w kwocie 1.007,77 zł, a więc po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W świetle powyższego podniesione przez odwołującą zarzuty, odnoszące się do sposobu powiększenia miesięcznego dochodu rodziny uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2011 r. w kwocie 618,55 zł o dochód uzyskany we wskazanej wyżej kwocie 1.007,77 zł były już przedmiotem oceny we wcześniejszym postępowaniu, które zakończyło się uchyleniem decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Organ II instancji przytaczając definicją ustawową nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, zawartą w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał, że dla uznania, że doszło do sytuacji, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy konieczne jest łączne zaistnienie każdej z trzech wymienionych w nim przesłanek. Przy czym zaistnienie pierwszej z wymienionych przesłanek nie budzi wątpliwości, zasiłki rodzinne na dzieci wypłacono w całym spornym okresie. Drugi z warunków to zaistnienie w dacie wypłaty okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części. Spełnienie tej przesłanki organ ustalił w sposób niewątpliwy. Jest bowiem okolicznością bezsporną fakt uchylenia decyzji ostatecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 i na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14, co świadczy o realizacji tej przesłanki. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji - powtarzając przy tym swoje ustalenia dokonane w decyzji z dnia [...] - prawidłowo zakwalifikował uzyskany od dnia 16 listopada 2012 r. przez skarżącą dochód jako odpowiadający definicji art. 3 pkt 24 lit. "c" ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlegający pod regulację art. 5 ust. 4 lit. "b" ustawy. O kwalifikacji prawnej (przepis art. 5 ust. 4 lit. "b" czy art. 5 ust. 4 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych) decydował bowiem czas uzyskania dochodu - w sprawie niniejszej "po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy", czyli po 2011 r. Dochód miesięczny rodziny uzyskany w 2011 r. podlegał zatem powiększeniu "o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty" - w sprawie o kwotę 1.007,77 zł jako kwotę dochodu uzyskanego z miesiąca grudnia 2012 r. Organ dokonał wyliczenia matematycznego zgodnego z brzmieniem przepisu art. 5 ust. 4 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego - zdaniem Kolegium - prawidłowo został wyliczony dochód w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie w kwocie 542,11 zł, a tym samym niewątpliwie przekroczone zostało ustawowe kryterium dochodowe, które dla skarżącej wynosiło, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwotę 539,00 zł. Tym samym zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych.

W odniesieniu do zaistnienia trzeciej z wymienionych w omawianym przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki dotyczącej prawidłowego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia , organ II instancji powołał się na utrwalone orzecznictwo sądowo-administracyjne w tym zakresie stwierdził i przyznał, że tylko prawidłowe, czytelne i jasne pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Jednocześnie organ stwierdził, że zarzuty strony o braku odpowiedniego pouczenia nie są trafne. Wskazał, że w decyzji z dnia [...], Nr [...], przyznającej skarżącej m.in. zasiłki rodzinne na dzieci: K. K. oraz K. K. organ pouczył stronę, że "W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jednocześnie decyzja ta zawiera pouczenie, iż nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto informacja o obowiązku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, w tym o uzyskaniu dochodu, została też podana na stronie dziesiątej wniosku ("Pouczenie"), z którą strona się zapoznała dnia 5 października 2012r., o czym świadczy podpis złożony przez nią pod tą informacją. W pouczeniu tym organ poinformował stronę, że w przypadku wystąpienia między innymi zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu (...) i innych niż zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 ustawy).

W ocenie organu II instancji zarówno pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jaki i we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego było jednoznaczne i wyczerpujące i jako takie spełniało normę art. 9 k.p.a. Ponadto niezależnie od pouczenia zawartego na formularzu wniosku, precyzyjne pouczenie zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia, umożliwiało skarżącej bezpośredni, wielokrotny dostęp do jego treści i skonfrontowania z aktualnym stanem faktycznym. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia.

Konkludując organ odwoławczy uznał, że strona została prawidłowo pouczona, zaś organ pierwszej instancji dokonał właściwej wykładni definicji świadczenia nienależnie pobranego.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez A. K., która domagała się uchylenia tej decyzji. Skarga oparta została za zarzucie naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ust. 4b i art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu skargi skarżącą ponowiła w całości argumentację zawartą w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że działania organów obu instancji były sprzeczne ze wskazaniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zawartymi w decyzji z dnia [...], wedle których brak było podstaw do wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od określonego terminu, a tym bardziej ze skutkiem ex tunc.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz.1270 ze zm.) (zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Przy czym wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że jest ona obarczoną wadą, skutkującą koniecznością wyeliminowania obu wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego .

Na wstępie zaakcentować należy, że pomimo, że przedmiotem zaskarżonej decyzji są świadczenia rodzinne nienależnie pobrane, to istota sporu między stronami w badanej sprawie sprawy sprowadza się do sposobu obliczania dochodu stanowiącego podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a w szczególności dochodu uzyskanego przez skarżącą po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia świadczenia. Ocena zasadności skargi wymaga zatem sięgnięcia do przepisów normujących zasady i tryb przyznawania zasiłku rodzinnego, a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz. U. 2013, poz. 3 – zwanego dalej rozporządzeniem).

Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 złotych. Stosownie do art. 3 pkt 2 powołanej wyżej ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei w myśl art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b.

Powołany przepis, nakazujący do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych stosować stan przeszły, bowiem prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy powinien być, zdaniem Sądu, wykładany systemowo, przy uwzględnieniu celu ustawy o świadczeniach rodzinnych, zamieszczonych w systemie przepisów odnoszących się do szeroko rozumianej pomocy społecznej, zatem skierowanych do osób, rodzin wymagających wsparcia i socjalnej ochrony.

W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd tutejszego Sądu i zasadniczy tok rozważań zawarty w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 23 października 2013 r. w sprawie tej samej skarżącej o sygn. akt IVSA/Wr 320/13. W ślad za wspomnianym wyżej wyrokiem zwrócić należy uwagę na to, że świadczenia rodzinne są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach. Ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie. Jednakże zauważyć należy, że taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata, bowiem wówczas ustawodawca przewiduje inny sposób obliczenia dochodu. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r. II SA/Sz 353/13).

Instytucję utraty oraz uzyskania dochodu reguluje art. 5 ust. 4 - 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych zastrzegając, że należy ją uwzględnić przy obliczaniu dochodu członka rodziny. Służą one urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu. Ustawodawca w art. 3 pkt 24 enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskania dochodu.

Stosownie do art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczący się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W myśl art. 5 ust. 4b ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

W powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r. II SA/Sz 353/12, trafnie – zdaniem Sądu - stwierdzono, że z powołanych regulacji wynika, że mimo wyraźnego rozdzielenia sytuacji uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i po tym roku, to jednak oba rozwiązania służą ustaleniu prawa do świadczeń na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę.

Z przytoczonych wyżej unormowań wynika, że w sytuacji zmian w wysokości dochodu, spowodowanych zarówno jego zwiększeniem, jak i zmniejszeniem przy obliczeniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, pomiędzy 1 stycznia tego roku aż do dnia złożenia wniosku, nie wcześniej jednak niż do 1 października, czyli do początku okresu zasiłkowego.

W tym miejscu warto odwołać się do orzecznictwa sądowo-administracyjnego, w którym dokonano interpretacji sposobu liczenia dochodu rodziny w związku z treścią art. 5 ust. 4 "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie, że z literalnego brzmienia przepisu art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Jednakże zastosowanie tego przepisu z pominięciem reguł wynikających z ustawy (ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym) oznaczałoby, że o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak przewiduje to art. 5 ust. 4b ustawy w sposób realizujący cele ustawy, umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku rodzinnego za okres wcześniejszy (por. np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., II SA/Łd 403/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., II SA/Sz 353/13, oba zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Niewątpliwie wskazana wyżej wykładnia przepisu art. 5 ust. 4 "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych ma również walor prokonstytucyjny, albowiem dokonana została z pełnym poszanowaniem zasad i wartości konstytucyjnych , a w szczególności jest zgodna z celami ustawy realizującej założenia z art. 71 Konstytucji RP.

Kierując się powyższą argumentacją tutejszy Sąd w powołanym już wyżej wyroku

z dnia 23 października 2013r. w sprawie o sygn. akt IVSA/Wr 320/13 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...], którą to uchylono w całości decyzję organu I instancji z dnia [...], nr [...], a następnie uchylono decyzję ostateczną działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14 i na dziecko K. K.: zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/14.We wspomnianym wyroku tutejszy Sąd z powodów, o których była mowa wyżej, nie zaaprobował poglądu Kolegium o konieczności zastosowania niekorzystnego dla strony sposobu wykładni obliczania dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4 "b").

Wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanym wyżej wyrokiem decyzji, które stanowiły podstawę do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w analizowanej sprawie, a następnie legły u podstaw poczynienia - przez oba organy orzekające w sprawie - kluczowych dla rozstrzygnięcia ustaleń, a mianowicie przyjęcia faktu zaistnienia w dacie wypłaty okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, w konsekwencji oznacza, że nie zaistniała - wbrew twierdzeniu organu odwoławczego - druga z przesłanek uzasadniających przyjęcie, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stwierdzenie powyższego oznacza ,że pod adresem organów obu instancji musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 5 ust. 4b, art. 30 ust. 2, art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.