Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi F. D. na decyzję Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej z dnia 7 maja 2024 r., nr 282/2024, znak: WK.1111.40.2024 w przedmiocie odmowy prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w związku z pracą w gospodarstwie rolnym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej na rzecz skarżącego F. D. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną przez F. D., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 7 maja 2024 r. nr 282/2024, Komendant Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024, poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie z dnia 12 lutego 2024 r. w sprawie odmowy prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej w związku z praca w gospodarstwie rolnym w okresie od 11 stycznia 2011 r do 31 lipca 2016 r.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Raportem z dnia 30 czerwca 2023 r. skarżący zwrócił się do Komendanta Miejskiego PSP w Krakowie z prośbą o zaliczenie do stażu pracy okresu pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym dziadków M. i A. K. w okresie od 11 stycznia 2011 r. do 31 lipca 2016 r.

Do raportu dołączył postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, znak: [...], z dnia 4 kwietnia 2023 r. o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę skarżącego w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie Starosty Krakowskiego, znak: [...] z dnia 3 marca 2023 r. potwierdzające, że ww. dziadkowie skarżącego posiadali grunt o powierzchni 1,18 ha, zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, znak: [...] z dnia 21 marca 2023 r., potwierdzające zameldowanie od dnia 4 stycznia 2002 r. pod adresem R. [...], oświadczenie strażaka dot. niezamieszkiwania w internacie. Do dokumentacji dołączono również zaświadczenie Urzędu Miasta i Gminy w Skawinie, znak: [...], z dnia 6 czerwca 2023 r., potwierdzające pracę skarżącego w ww. okresie w gospodarstwie rolnym dziadków. Zaświadczenie zostało wydane na podstawie przedłożonych dokumentów oraz spisanych w urzędzie zeznań dwóch świadków. Podczas postępowania skarżący złożył dodatkowe wyjaśnienia dotyczące pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym dziadków. Na wezwanie organu dostarczone również zostały: oświadczenie w sprawie braku dokumentów, zeznania dwóch świadków, tj. M. N. oraz M. K. dotyczące pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym.

Decyzją z dnia 26 października 2023 r, nr 2822/Kadr/2023 Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej odmówił skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej w związku z pracą w gospodarstwie rolnym w okresie od 11 stycznia 2011 r do 31 lipca 2016 r.

Oceniając pracę skarżącego w gospodarstwie rolnym dziadków organ zarzucił skarżącemu brak stałości wykonywanej pracy oraz wymaganego wymiaru czasowego, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa oraz ilość osób zamieszkujących wraz z właścicielami gospodarstwa. Organ stwierdził, że praca w gospodarstwie rolnym dziadków skarżącego nie spełniała cech stałej pracy świadczonej z pozycji domownika, lecz miała charakter okazjonalnie świadczonej pomocy w rodzinie.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2023 r. nr 999/2023, znak: WK.111.109.2023, Małopolski Komendant Wojewódzki PSP uchylił ww. decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Komendantowi Miejskiemu PSP w Krakowie.

Organ odwoławczy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien uzupełnić postępowanie o szczegółowe zeznania świadków uwzględniając uwagi zawarte w uzasadnieniu decyzji oraz ponownie ocenić zebrany materiał dowodowy uzupełniony przez wnioskodawcę.

Decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. nr 260/Kadr/2024, po ponownym rozpoznaniu sprawy, Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie ponownie odmówił skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej w związku z pracą w gospodarstwie rolnym w okresie od 11 stycznia 2011 r do 31 lipca 2016 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 7 maja 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 127, zwanej dalej ustawą o Państwowej Straży Pożarnej) do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokości, należą okresy, które na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Odrębnymi przepisami, o których mowa w ww. przepisie ustawy jest m.in. ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310, zwanej dalej ustawą o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy). W ustawie powyższej wymienione są okresy pracy w gospodarstwie rolnym, które są wliczane do stażu pracy oraz sposób dokumentowania tych okresów. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy wliczeniu podlegają okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników) pod pojęciem domownika rozumiemy: 1/ osobę bliską rolnikowi, 2/ która ukończyła 16 lat, 3/ pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, 4/ nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy, 5/ stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym. Pracownik, który ubiega się o wliczenie do swego stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym, musi wykazać te okresy przed pracodawcą. Może zrobić to na podstawie posiadanych dokumentów. Jeżeli takich nie posiada - występuje do właściwego ze względu na miejsce położenia gospodarstwa urzędu gminy o wydanie mu zaświadczenia, stwierdzającego okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Urząd Gminy jeśli dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia - zobowiązany jest wydać je wnioskodawcy. Jeśli natomiast urząd nie dysponuje takimi dokumentami - zawiadamia o tym wnioskodawcę na piśmie.

Organ wyjaśnił, że zeznania świadków, w przypadku gdy urząd gminy nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi pracę wnioskodawcy, są podstawowym dowodem na którego podstawie pracodawca może stwierdzić fakt spełnienia wymogów określonych w ustawie i ma możliwość podjęcia decyzji o zaliczeniu bądź też odmowie zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika.

Komendant zauważył, że organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę, celem uzupełnienia materiału dowodowego przesłuchał świadków: M. K. i M. N. oraz skarżącego. Na podstawie przedłożonych dokumentów oraz pozyskanych zeznań ustalił stan faktyczny sprawy, który nie jest kwestionowany przez skarżącego. W oparciu o powyższe uznał, że praca skarżącego w gospodarstwie rolnym dziadków we wnioskowanym okresie, nie miała charakteru stałego, tym samym nie może być uznana za wystarczającą do uznania, że spełnione zostały przesłanki ustawowe zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu służby. W ocenie organu prace wykonywane przez skarżącego w gospodarstwie rolnym dziadków nie przekraczały wymiaru doraźnej pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców lub dziadków prowadzących gospodarstwo rolne.

Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że praca stała, w pełnym wymiarze nie oznacza pracy przez 8 godzin każdego dnia, lecz jednocześnie nie ogranicza się do doraźnej pomocy, jak. to miało miejsce w rozpatrywanym przypadku. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że gospodarstwo miało stosunkowo niewielki areał (1,18 ha), zamieszkiwało w nim czworo dorosłych domowników, nie stanowiło wyspecjalizowanego gospodarstwa rolnego (typu szklarnie, sady), hodowano w nim niewiele zwierząt i należy domniemywać, iż było ono prowadzone na potrzeby zaspokajania bieżących potrzeb rodziny. Wskazani świadkowie nie byli w stanie określić czasu poświęcanego przez skarżącego na prace w gospodarstwie. Potwierdzili jedynie, iż prace taką i pomoc na rzecz dziadków wykonywał, bo widywali go na terenie gospodarstwa (czego w niniejszym postępowaniu się nie kwestionuje). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika także, że w wymienionym okresie skarżący nie tylko uczęszczał do szkoły średniej w innej miejscowości, ale także aktywnie działał w OSP zdobywał prawo jazdy różnych kategorii. Doświadczenie życiowe wskazuje, iż na te wszystkie zajęcia i naukę musiał mieć odpowiednią ilość czasu, co także czyni zasadnym domniemanie, iż nie mógł równocześnie wykonywać stałej pracy w gospodarstwie.

Zdaniem organu odwoławczego powyższe ustalenia są spójne i logiczne, zgodne z doświadczeniem życiowym. Dodatkowo nie bez znaczenia pozostaje fakt niewielkiej "skali" gospodarstwa - a tym samym braku potrzeby stałego wykonywania pracy w nim przez skarżącego, a także faktu zamieszkiwania w nim innych dorosłych osób, które także mogły doraźnie pomagać w jego prowadzeniu.

Na powyższą decyzje skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności oceny zeznań skarżącego i świadków M. K. i M. N., a także brak wskazania w sposób niebudzący wątpliwości w jakim zakresie organ odmówił wiarygodności tym dowodom, a w jakim uznał je za wiarygodne, w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżący nie świadczył pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym dziadków skarżącego,

- to art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżący powinien mieć zaliczony do stażu pracy okres pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym dziadków w okresie od 11 stycznia 2011 r. do 31 lipca 2016 r.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała wprawdzie, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd dopatrzył się jednakże naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkować musiało, w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawna podstawę wydania skarżącemu negatywnych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepis art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 127, zwanej dalej ustawą o Państwowej Straży Pożarnej).

W świetle tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokości, zalicza się również okresy, które na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Odrębnymi przepisami, o których mowa w art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej jest m.in. ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310, zwanej dalej ustawą o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy wliczeniu podlegają okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Z kolei w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników) pod pojęciem domownika rozumiemy: 1/ osobę bliską rolnikowi, 2/ która ukończyła 16 lat, 3/ pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, 4/ nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy, 5/ stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym.

Stosownie zaś do treści art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.

Według ust. 2 art. 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.

Jak stanowi z kolei ust. 3 art. 3 ww. ustawy w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

W rozpoznawanej sprawie orzekające organy uznały, że przesłuchani w sprawie świadkowie nie byli w stanie określić czasu poświęcanego przez skarżącego na prace w gospodarstwie. Potwierdzili jedynie, że prace taką i pomoc na rzecz dziadków wykonywał, bo widywali go na terenie gospodarstwa. Organy podniosły także, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika iż w wymienionym okresie skarżący nie tylko uczęszczał do szkoły średniej w innej miejscowości, ale także aktywnie działał w OSP zdobywał prawo jazdy różnych kategorii, co w świetle doświadczenie życiowego czyni zasadnym domniemanie, iż nie mógł równocześnie wykonywać stałej pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, które miało niewielki areał gruntów (1,18 ha), zamieszkiwało w nim czworo dorosłych domowników, nie stanowiło wyspecjalizowanego gospodarstwa rolnego (typu szklarnie, sady), hodowano w nim niewiele zwierząt. Należy więc domniemywać, że było ono prowadzone na potrzeby zaspokajania bieżących potrzeb rodziny.

W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje zapadły przedwcześnie, bez wnikliwego przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego co do istotnych

dla treści rozstrzygnięcia okoliczności tej sprawy.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024, poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z kolei według § 2 tego artykuł organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W art. 80 k.p.a. została ustanowiona zasada swobodnej oceny dowodów.

Realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) organ jest zatem zobowiązany w świetle wskazanych co dopiero przepisów postępowania administracyjnego do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Powinna ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, jak również wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 256/17). W orzecznictwie sądowym wielokrotnie wskazywano, że dla ustalenia, czy w danej sprawie osoba bliska faktycznie wykonywała pracę stałą w gospodarstwie rolnym, organ powinien przeanalizować przebieg pracy wnioskodawcy w gospodarstwie, ustalić, jaki był charakter gospodarstwa, ile osób faktycznie świadczyło w nim pomoc na rzecz rolnika oraz jakie konkretnie czynności w gospodarstwie wykonywał wnioskodawca (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1824/14). Natomiast wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji publicznej do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wyprowadzony przez organ wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi istotę postępowania wyjaśniającego. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego.

Zdaniem Sądu w tym przypadku organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Bezsprzecznie charakter pomocy udzielanej rolnikowi przez bliską mu osobę należy analizować indywidualnie, a tym samym na tle okoliczności konkretnej sprawy oceniać, czy pomoc taką można uznać za "stałą pracę" w celu uzyskania omawianych uprawnień pracowniczych. Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały rzeczywiście nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek prace związane z prowadzoną produkcją rolną. Stała praca w szczególności wymaga dyspozycyjności (na co wskazuje przesłanka stałości), co w odniesieniu do uczniów szkół dziennych z zasady jest wątpliwe i wymaga wykazania szczególnych okoliczności związanych ze stosunkami rodzinnymi i rodzajem gospodarstwa.

Zauważyć jednakże należy, że dorobek judykatury w tym aspekcie akcentuje coś innego. NSA w wyroku z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 816/14 zwrócił uwagę, że w orzecznictwie i w piśmiennictwie dominuje pogląd, że wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza innych form aktywności domownika. Przepisy ustawy nie przewidują wymogu, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedyne, czy główne zajęcie domownika. Nie warunkują też one możliwości zaliczenia do wysługi lat dla celów pracowniczych okresów pracy wykonywanej tylko w ściśle określonym wymiarze czasowym. Zatem samo kształcenie się w dziennej, wieczorowej czy zaocznej szkole ponadpodstawowej nie eliminuje jeszcze możliwości zakwalifikowania pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym jako stałej. Nawet codzienne przeznaczanie kilku godzin na naukę i dojazdy do pobliskiej szkoły nie pozbawia domownika możliwości wykonywania kilkugodzinnej pracy w gospodarstwie rolnym. O świadczeniu stałej pracy w gospodarstwie rolnym z pewnością nie może być mowy jedynie wówczas, gdy osoba bliska rolnikowi pobiera naukę w szkole znajdującej się w znacznej odległości od miejsca położenia gospodarstwa i swego miejsca zamieszkania. Nie pozwala to bowiem na codzienny powrót do domu i wiąże się z koniecznością zamieszkania na przykład w internacie lub akademiku. Oznacza to, że łączenie nauki w szkole z pracą w gospodarstwie rolnym - co do zasady - nie stanowi przeszkody do zaliczenia do stażu pracowniczego okresu pracy w gospodarstwie, o ile zostanie wykazane, że stała praca rzeczywiście w gospodarstwie rolnym była wykonywana (zob. E. Szemplińska "Praca w gospodarstwie rolnym a uprawnienia pracownicze", Praca i Zabezpieczenie Społeczne z 1998 r., nr 6, str. 32 oraz T. Śmigiewicz-Podgórska "Praca na roli a świadczenia pracownicze" - Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego z 1993 r., nr 2, str. 14).

NSA w wyroku tym podzielił jednocześnie pogląd, że pracy domownika nie można oceniać taką samą miarą jak pracy samego rolnika. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz pracuje na rzecz rolnika. Zatem domownik dysponując czasem wolnym dopiero po zajęciach szkolnych, może - co do zasady - wykonywać wskazane mu przez rolnika czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania jego gospodarstwa rolnego.

W tym więc zakresie organy winny pogłębić ustalenia. O stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić bowiem jedynie przy pewnej systematyczności oraz co najmniej gotowości do wykonywania pracy, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Pracą stałą domownika w gospodarstwie rolnym będzie zatem praca wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób. Ocena charakteru pracy takiej osoby musi być zatem dokonywana każdorazowo na tle okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 10 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1694/13, publik. http//orzeczenia.nsa.gov/pl).

O ile wymóg zamieszkiwania skarżącego najbliższym sąsiedztwie jest niewątpliwy, to zbyt pobieżnie organy stwierdziły fakt uczęszczania skarżącego w tym samym czasie co praca w gospodarstwie rolnym do szkoły średniej. Nie dokonały, zdaniem Sądu, wystarczających ustaleń w tym względzie i niewłaściwie też oceniły wyjaśnienia samego skarżącego, z których wynika dojazd do szkoły zajmował mu 10, 15 minut, maksymalnie 30 minut.

Wymagał zatem uzupełnienia materiał dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadków nie tylko pozostałych członków rodziny skarżącego, ale i osób niespokrewnionych z nim i to najbliższych sąsiadów gospodarstwa rolnego dziadków skarżącego i innych osób. Trzeba bowiem ustalić, kiedy zaczynały się, a kiedy kończyły lekcje skarżącego w szkole średniej i ustalić ich dokładny harmonogram, ile czasu zajmowało mu przemieszczenie się do i ze szkoły do miejsca zamieszkania transportem publicznym, a ile własnym środkiem lokomocji, by móc ocenić wiarygodność wskazań skarżącego czasu dojazdu. Takie ustalenia mogą być pomocne przy ocenie charakteru oraz zakresu pracy, którą uczeń po powrocie ze szkoły mógł na polecenie rolnika wykonywać w jego gospodarstwie rolnym. Sąd zdaje sobie sprawę z zaszłości czasowej, ale w tym zakresie należy skorzystać ze wszystkich dostępnych dowodów, choćby zwracając się do samego skarżącego, jak i do szkoły. O ile udało się w jakimś zakresie ustalić stan zmechanizowania gospodarstwa, to należy jeszcze w drodze przewidzianych Kodeksem postępowania administracyjnego dowodów potwierdzić charakter gospodarstwa, ile osób faktycznie współpracowało (a nie tylko zamieszkiwało) z rolnikiem, a także, jakie konkretnie czynności w gospodarstwie wykonywał wnioskodawca. Wprawdzie z poczynionych dotąd ustaleń organów wynika, że w przedmiotowym gospodarstwie zamieszkiwało czworo dorosłych domowników i nie stanowiło wyspecjalizowanego gospodarstwa rolnego (typu szklarnie, sady), hodowano w nim niewiele zwierząt, to poczynienie przez organy domniemania, iż było ono prowadzone na potrzeby zaspokajania bieżących potrzeb rodziny, nie jest właściwe. Z tego stanowiska organów wynika bowiem, że zdają się one czynić założenie, że skoro gospodarstwo, w którym miał pracować skarżący nie jest wieloobszarowe i nieskoncentrowane na produkcję komercyjną, to już z tego powodu, nie można uznać pracy skarżącego w nim, jako kwalifikującej się do zaliczenia w poczet stażu pracy.

Zdaniem Sądu należy natomiast dokonać innych istotnych dla treści rozstrzygnięcia ustaleń, mianowicie, czy pomoc skarżącego jako domownika faktycznie była świadczona w zakresie znaczącym dla funkcjonowania tego gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak to, czy w takim zakresie była ona wykonywana przez cały rok, a także czy z uwagi na profil gospodarstwa, zabudowania znajdujące się na terenie gospodarstwa, stopień zmechanizowania gospodarstwa i liczbę osób pracujących w gospodarstwie rzeczywiście w całym wnioskowanym okresie zachodziła potrzeba wykonywania pracy o deklarowanym przez stronę charakterze i rozmiarze. W przypadku osoby, która miała stale pracować w gospodarstwie rolnym i jednocześnie w tym samym okresie pobierać naukę w szkole położonej w innej miejscowości niż miejsce położenia gospodarstwa rolnego, celowym może być również ustalenie, ile faktycznie czasu uczeń musiał poświęcić na dojazd do szkoły i ze szkoły, a nie tylko jak długo trwał sam taki przejazd. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż - na przykład ze względu na rodzaj produkcji - niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo.

Podkreślić również należy, że dla spełnienia przesłanek zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy nie decyduje li tylko areał gruntów (art. 553 Kodeksu cywilnego wśród kryteriów "gospodarstwa rolnego" nie wymienia jego obszaru. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w sposób pośredni na gruncie Kodeksu cywilnego ustawodawca zakłada, iż gospodarstwem rolnym w konkretnym przypadku może być gospodarstwo, które ma obszar nawet mniejszy niż 1 ha. – argument z art. 1058 k.c.), ani to, czy jest to gospodarstwo komercyjne. Chodzi o ustalenie okoliczności związanych z systematycznością, niezbędnością pracy dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego i dyspozycyjnością skarżącego. Zastrzec przy tym należy również, że drobne czynności, nawet systematycznie wykonywane w ramach rodzinnego podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie, nie stanowią stałej pracy w gospodarstwie rolnym. O stałej pracy można mówić zatem tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach rzeczywiście istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Ustalenie wobec tego, że uprawiano tam podstawowe warzywa, jak: ziemniaki, buraki oraz zboże, jeszcze o niczym nie przesądza. Nie jest wiadomo, czy te czynności agrotechniczne i hodowlane w przedmiotowym gospodarstwie rolnym były niezbędne dla jego funkcjonowania, biorąc pod uwagę jego rodzaj, charakter. Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie uwzględnia się każdej pomocy udzielanej rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Istotnie nie wystarczy więc ustalenie, że osoba domownika wykonywała jakiekolwiek czynności agrotechniczne związane z produkcją rolną (czy hodowlaną), realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. W zakres rozważanego pojęcia (stałej pracy) nie może zatem wchodzić każda pomoc, a jedynie taka, która swoim wymiarem, częstotliwością i natężeniem różni się od zwykłych obowiązków domownika rolnika (w znaczeniu potocznym) pomagającego w pracach domowych i rolniczych w obrębie gospodarstwa, a nie przybiera jednocześnie rozmiaru prac, jakie wymaga się od rolnika. Pomoc zwyczajowo świadczona przez członków rodziny rolnika nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, a tym samym nie można jej uznawać za pracę mającą wpływ na wysokość wysługi lat ustalanej dla celów pracowniczych. Celem ustawy i przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie było stworzenie dodatkowych przywilejów dla wszystkich członków rodziny rolnika pomagających mu w jakikolwiek sposób w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Jednakże w niniejszym przypadku nie wskazały organy z jakich powodów uznały i doprowadziły je do stwierdzenia, że na naukę i zajęcia inne skarżący musiał mieć "odpowiednią ilość czasu", iż dyskwalifikuje to uznanie możliwości pogodzenia i nauki i innych aktywności skarżącego (jako strażaka w OSP oraz kursanta na prawo jazdy wskazanych kategorii) z pracą w gospodarstwie rolnym dziadków, że nie jest możliwe wliczenie jej do stażu pracy. Trafnie podniósł skarżący, że organy nie wykazały, które z tych dowodów w zebranym materiale dowodowym są niewiarygodne i dla czego. W skardze podniósł okoliczności związane z czynnościami w gospodarstwie – twierdzi, że uprawiano w nim ziemniaki, buraki, marchew, cebulę, koper, słonecznik, zboże, hodowano zwierzęta. Wykonywał on prace polowe, pomagał dziadkom w pracach polegających odpowiednio do upraw, na opryskach, zwalczaniu stonki, karmieniu zwierząt, wyrzucaniu obornika, dbania o czystość w gospodarstwie. Potwierdza to również, że ustalenie i zakresu i charakteru wykonywanych przez niego prac w gospodarstwie rolnym dziadków, jak i samego charakteru tego gospodarstwa i niezbędności tych prac dla jego funkcjonowania, systematyczności i dyspozycyjności skarżącego w sposób umożliwiający mu ich wykonywania przy jednoczesnym godzeniu ich z obowiązkami szkolnymi i innymi aktywnościami, nie zostały w sposób wymagany przepisami postępowania administracyjnego, ustalone przez organy.

W ocenie Sądu doszło więc do uchybień postanowieniom artykułów: 7, 77 § 1 80 k.p.a. w zw. z art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w zw. z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w stopniu skutkującym koniecznością uchylenia kontrolowanych decyzji wobec treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a.

Wobec powyższego skarga musiał wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składało się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego – 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), a to wobec zwolnienia skarżącego w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.