Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Inspektor sanitarny jest bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych. Natomiast ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję do czego upoważniał go § 2 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), a obecnie § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Stanisław Prutis, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...].06.2009 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Decyzją z dnia [...] .06.2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w B. odmówił M.P. stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu. Organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw prawnych, w oparciu o poz. 15 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), do stwierdzenia u M.P. choroby zawodowej spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym.

Organ przytoczył treść dwóch orzeczeń lekarskich: P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z dn. [...].07.2007 r. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dn. [...].02.2008 r. jak też jego uzupełnienia z dn. 02.06.2009 r. W pierwszym z orzeczeń postawiono rozpoznanie: przewlekłe, przerostowo-obrzękowe zapalenie krtani z dysfonią o typie hyperfunkcjonalnym, niewydolność fonacyjna fałdów głosowych. Lekarze stwierdzili, że to schorzenie nie jest objęte wykazem chorób zawodowych, a mogło powstać z powodu infekcji, biernego narażenia drażniącego działania dymu tytoniowego oraz zaburzeń nerwowo-mięśniowych związanych z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa szyjnego.

Organ orzeczniczy II stopnia stwierdził, że podczas badań specjalistycznych obserwowano u M.P.: cechy zmian przerostowych fałdów głosowych z następowym brakiem pełnego zwarcia fonacyjnego w tylnej części głośni. Biorąc pod uwagę okoliczność, że badana przez okres 26 lat pracy na stanowisku nauczyciela tylko w ciągu 7 pracowała w wymiarze co najmniej 18 godzin dydaktycznych tygodniowo, a w pozostałych latach poniżej tej ilości, więc nie spełniła kryterium co najmniej 15 lat narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy, gdyż "z lekarskiego punktu widzenia, zgodnie z obowiązującą w tym zakresie wiedzą medyczną praca poniżej 18 godzin dydaktycznych tygodniowo nie stwarza obciążenia nadmiernym wysiłkiem głosowym".

Wpływ na rozwój zmian chorobowych mają przewlekłe infekcyjne zmiany zapalne krtani oraz palenie tytoniu, a w dokumentacji lekarskiej pacjentki zanotowano, że pali papierosy (26.07.2001 r.)

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w oparciu o przytoczone orzeczenia lekarskie oraz ocenę narażenia zawodowego wydał decyzję odmowną.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B., decyzją z dnia [...].08.2009r., utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na zmianę przepisów prawnych polegających na wejściu w życie,

z dniem 03.07.2009 r., nowego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 30.06.2009 r. co jednak (zdaniem organu) nie miało wpływu

na treść decyzji, gdyż choroby narządu głosu zostały zdefiniowane prawie identycznie jak w rozporządzeniu poprzednim w poz. 15 wykazu chorób zawodowych.

Organ II instancji przytoczył treść orzeczeń lekarskich (tak, jak PPIS

w B.) oraz przedstawił narażenie zawodowe w przebiegu pracy dydaktycznej M.P.: w latach 1974/1975 obciążenie narządu głosu podczas pracy w Liceum Ekonomicznym wyniosło 88 godzin miesięcznie oraz na uczelniach wyższych 10-52 godz. miesięcznie, w latach 1997/1998, 1999-2001, 2002/2003, 2004-2006 podczas pracy na Uniwersytecie w B. i Politechnice B. wyniosło 83-143 godziny miesięcznie. Skarżąca podjęła leczenie w gabinecie laryngologiczno-foniatrycznym w 2001 roku. Kilkakrotnie korzystała z urlopów dla poratowania zdrowia: 01.02 – 31.07.1990 r., 11.02 – 10.08.1991 r., 01.10.2001 r. – 30.09.2002 r., 01.10.2003 r. – 30.09.2004 r. Kilkakrotnie też korzystała z lecznictwa uzdrowiskowego.

Powołując się na związanie orzeczeniami lekarskimi, organ odwoławczy stwierdził, że nie można wydać decyzji sprzecznej z ich treścią, gdyż nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia ( tu: wymieniono wyroki NSA).

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku, M.P. zarzuciła zaskarżonej decyzji niewłaściwą ocenę narażenia zawodowego podczas jej 26-letniej intensywnej pracy na stanowisku nauczyciela akademickiego (po odliczeniu z 30 lat pracy urlopów dla poratowania zdrowia i macierzyńskich). Nie zgodziła się ze stwierdzeniem przyjętym z orzeczenia lekarskiego, iż praca w wymiarze poniżej 18 godzin dydaktycznych tygodniowo nie stwarza obciążenia nadmiernym wysiłkiem głosowym. Przepisy rozporządzenia nie zawierają takiego kryterium, jak określenie wysiłku głosowego tygodniowego. Wymiar czasu pracy nauczyciela akademickiego na pełnym etacie określa ustawa

o szkolnictwie wyższym i wynosi on 12 godzin tygodniowo, zaś w szkołach średnich jest to 18 godzin tygodniowo. Skarżąca zarzuciła organowi brak zróżnicowania wymagań co do czasu pracy poszczególnych grup nauczycieli, jak też brak oceny specyfiki pracy wykładowcy w szkole wyższej, gdzie podstawowym narzędziem pracy jest używanie głosu nie tylko na ewidencjonowanych zajęciach dydaktycznych lecz na nigdzie nie wykazywanych wykładach, odczytach, konferencjach, egzaminach, zaliczeniach, seminariach. W dodatkowym piśmie z dnia 15.10.2009 r. skierowanym do Sądu skarżąca wywodzi, że żaden przepis nie określa definicji "nadmiernego wysiłku głosowego" i nie znajduje uzasadnienia przyjęcie 18 godzin tygodniowo pracy nauczyciela szkoły średniej jako wysiłku nadmiernego, a z niewiadomych przyczyn praca nauczyciela akademickiego – 12 godzin – na pełnym etacie nie została przez organy przyjęta jako wysiłek nadmierny. Inna specyfika pracy nauczyciela akademickiego tj. używanie głosu w dużych salach, przy dużej ilości studentów, brak nagłośnienia – nie zostały rozważone przez organy wydające decyzje. Skarżąca zwraca uwagę na brak jednoznacznego określenia jednostki chorobowej w orzeczeniach lekarskich. Zarzuca nieprofesjonalizm lekarzy orzekających, wśród których nie było specjalisty foniatry i laryngologa, zaś orzekali specjaliści chorób wewnętrznych. Wniosła o powołanie przez Sąd biegłego z zakresu foniatrii celem rzetelnego zakwalifikowania jej schorzenia. Nadto zaprzeczyła, by choroba miała etiologię pozazawodową, gdyż nie paliła czynnie, nie chorowała przewlekle na infekcyjne zapalenie krtani, nie posiada zwyrodnień kręgosłupa szyjnego.

Skarżąca wniosła o ponowne zbadanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skardze nie można odmówić słuszności, gdyż zaskarżona decyzja, jak

i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji, zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej p.p.s.a.)

Z § 8 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) wynikało,

że inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. W § 8 ust. 2 w/w rozporządzenia podano, iż w sytuacji, gdy organ sanitarny uzna materiał dowodowy

za niewystarczający to może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, jego uzupełnienia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultacje oraz podjąć inne czynności niezbędne w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Orzeczenie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego. Organ sanitarny ma obowiązek dokonania oceny takiego orzeczenia w trybie art. 80 kpa. Organ ma obowiązek skontrolować, czy wydana opinia wyjaśniła istotne dla sprawy okoliczności, wymagające wiadomości specjalnych i czy jest rzeczowo oraz przekonująco uzasadniona (na ten temat wielokrotnie wypowiadały się m.in. w wyrokach: NSA z dnia 06.08.1998 r. sygn,

II SA/Wr 1980/07, z dnia 19.02.1999 r. sygn. II SA/Wr 1452/97 – ONSA z. 2, poz. 63 z 2000 r.; z dnia 05.11.1998 r. sygn. I SA 1200/98, z dnia 17.11.1998 r. sygn.

I SA 1318/98).

Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, stwierdzić należy (na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji w uzasadnieniu decyzji), iż postępowanie było prowadzone przed organem I instancji na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ...

(Dz. U. nr 132, poz. 1115). Natomiast w chwili wydawania zaskarżonej decyzji obowiązywało już nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r.

w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), które weszło w życie

z dniem 03.07.2009 r. Nie mniej jednak zasady postępowania organów sanitarnych, zwłaszcza obowiązek oceny opinii orzeczniczych w świetle art. 80 kpa zachowują aktualność.

Zdaniem Sądu, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B., nie miał wystarczających podstaw by utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, przez co naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Z treści orzeczeń lekarskich wynika, że między orzeczeniem lekarskim Przychodni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (z dnia 18.07.2007 r.) a orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (z 11.02.2008 r.) istnieje rozbieżność w diagnozie choroby skarżącej. Pierwsze orzeczenie wykluczyło chorobę zawodową z tego powodu, że stwierdzone jednostki chorobowe: "przewlekłe przerostowo-obrzękowe zapalenie krtani z dysfonią o typie hyperfunkcjonalnym, niewydolność fonacyjna fałdów głosowych" – nie są objęte wykazem chorób zawodowych (poz. 15 załącznika do rozporządzenia).

Drugie orzeczenie, pomimo żądania przez organ jego uzupełnienia (uzupełnione zostało pismem z dnia 02.06.2009 r.), jest nadal nieprecyzyjne i nie znajduje oparcia w brzmieniu przepisu – poz. 15 wykazu chorób zawodowych "starego" rozporządzenia.

W orzeczeniu lekarskim Instytutu medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 11.02.2008 r. zawarto stwierdzenie: "w trakcie obserwacji w badaniu foniatrycznym i laryngostroboskopowym obserwowano cechy zmian przerostowych fałdów głosowych z następowym brakiem pełnego zwarcia fonacyjnego w tylnej części głośni". Powstaje pytanie, czy jest to tylko obserwacja, czy też nazwa jednostki chorobowej, a jeśli tak, czy można było tak zdiagnozowaną jednostkę chorobową przypisać nazwie choroby zawodowej wymienionej w pkt 2 lub 3 z poz. 15 załącznika do rozporządzenia RM z dnia 30.07.2002 r.? Z dalszej części treści orzeczenia można by wnioskować, że objawy u skarżącej wskazują

na istnienie choroby zawodowej, lecz nie można jej przypisać skarżącej z uwagi

na brak związku przyczynowo-skutkowego z wykonywana pracą, ponieważ nie zostało spełnione kryterium co najmniej 15 lat narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy.

Swoiste novum stanowi stwierdzenie: "z lekarskiego punktu widzenia – zgodnie z obowiązującą w tym zakresie wiedzą medyczną, praca w wymiarze poniżej 18 godzin dydaktycznych tygodniowo nie stwarza obciążenia nadmiernym wysiłkiem głosowym" Prawdopodobnie taka ocena narażenia zawodowego skarżącej, dokonana przez lekarza jednostki orzeczniczej, przesądziła o braku stwierdzenia podstaw do uznania choroby zawodowej. Natomiast, z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... wynikało, iż ocenę narażenia zawodowego, w trakcie procedury stwierdzenia chorób zawodowych, przeprowadza się trzykrotnie:

– przy podejrzeniu choroby zawodowej – przez lekarza zgłaszającego podejrzenie;

– w toku ustalania choroby – przez lekarza jednostki orzeczniczej;

– w toku podejmowania decyzji – przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.

Każdy z w/w podmiotów dokonujących na swoim etapie oceny narażenia zawodowego, winien szczegółowo odnieść się do elementów charakteryzujących środowisko pracy ubiegającego się o stwierdzenie choroby zawodowej pod kątem występowania czynników narażających, co w przypadku chorób narządu głosu sprowadza się głównie do oceny sposobu wykonywania pracy w okresie co najmniej 15 lat.

Takiej oceny (odmiennej od oceny jednostki orzeczniczej) dokonał pierwotnie lekarz w "Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" z dnia 28.12.2006 r. Natomiast organy sanitarne przyjęły w swoich decyzjach bezkrytycznie stanowisko zawarte w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 11.02.2008 r. nie dokonując oceny narażenia zawodowego w pracy zawodowej skarżącej trwającej czynnie ok. 26 lat

na stanowisku nauczyciela akademickiego. Rozpoznaniem choroby (diagnozą) organ sanitarny jest związany. Związanie to jednak musi znajdować oparcie w takim orzeczeniu, które jest wszechstronnie i należycie uzasadnione, pozostaje

w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym. Przede wszystkim zaś orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej musi być zgodne z prawem.

Załącznik do rozporządzenia "Wykazu chorób zawodowych" w poz. 15 podaje "Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat ...".Z tego przepisu wynika wprost, że narażenie zawodowe (tu wysiłek głosowy) zostało określone w lata (15 lat), a nie w ilości przepracowanych godzin liczonych średnio tygodniowo.

Jak słusznie zauważa skarżąca, pojęcie "nadmiernego wysiłku głosowego" nie zostało zdefiniowane w przepisach prawnych, a zatem wymaga (w ocenie Sądu) indywidualnej, osobniczej oceny mieszczącej się w pojęciu narażenia zawodowego. Nie podważając wiedzy medycznej lekarzy orzeczników, to jednak nie sposób zgodzić się z przyjętą przez nich uniwersalną tezą, że nadmierny wysiłek głosowy następuje tylko wśród nauczycieli, którzy używają narządu głosu przez co najmniej 18 godzin tygodniowo w ramach zatrudnienia na pełnym etacie. Taki "uniwersalizm" prowadziłby do wniosku, że nauczyciele akademiccy, których pensum wynosi

12 godzin tygodniowo, powinni być wyłączeni z możliwości ubiegania się o uznanie choroby zawodowej narządu głosu, a przecież takie uprawnienie służy im z woli ustawodawcy. Specyfika praca nauczycieli nie ogranicza się (co jest powszechnie wiadome) do używania narządu głosu wyłącznie w ciągu 18-tu "godzin lekcyjnych" lub 12-tu godzin wykładów.

W ocenie Sądu, orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zostało wydane z naruszeniem § 6 rozporządzenia co polegało na wykorzystaniu niepełnej informacji do oceny narażenia zawodowego skarżącej.

Inspektor sanitarny jest bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim

w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych. Natomiast ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję do czego upoważniał go § 2 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), a obecnie § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869).

Z § 2 ust. 1 rozporządzenia wynikało, iż o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana

w warunkach narażenia na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem warunków,

w jakich praca była świadczona, a więc, że istnieje związek przyczynowy między chorobą a warunkami pracy. Dla obalenia tego domniemania niezbędne jest wykazanie, jakie inne przyczyny pozazawodowe spowodowały chorobę (takie stanowisko zajął m.in. NSA w wyroku z dnia 11.09.2007 r. w sprawie o sygn. II OSK 740/07 uchylając wyrok WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 768/06 ze skargi

S. Nikołajuka).

W wyjaśnieniu do orzeczenia lekarskiego z dnia 02.06.2009 r. podano,

że zmiany chorobowe u skarżącej mogą być spowodowane takimi czynnikami, jak: przewlekłe stany zapalne krtani na podłożu infekcyjnym, palenie tytoniu. W opinii jednostki orzeczniczej I instancji wskazano oprócz powyższego: zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego i bierne narażenie na działanie dymu tytoniowego. Skarżąca zaprzecza, by któraś z przyczyn teoretycznie wymienionych przez jednostki orzecznicze dotyczyła jej osoby. Przyznaje jedynie, że była narażona na działanie dymu tytoniowego w miejscu pracy, zaś sama nigdy nie paliła. W aktach administracyjnych brak jest dokumentacji medycznej (historii chorób skarżącej), zaś etiologia schorzenia występującego u skarżącej o podłożu innym niż zawodowe, nie została potwierdzona w orzeczeniach lekarskich żadnym materiałem medycznym. Organy sanitarne nie zwróciły uwagi na tę okoliczność w ramach oceny orzeczeń lekarskich w aspekcie art. 80 kpa. Na temat narażenia zawodowego skarżącej nie został zebrany i oceniony pełny materiał dowodowy, czym organy naruszyły art. 7, 77 kpa.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r.

w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869). Nowe rozporządzenie zmieniło nieco wykaz chorób zawodowych narządu głosu. Do przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym

co najmniej 15 lat zalicza się:

1. guzki głosowe twarde,

2. wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych;

3. niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

Nowa klasyfikacja chorób narządu głosu (zmiana dotyczy pkt 3) wymaga wydania orzeczenia lekarskiego ponownie przez jednostkę orzeczniczą I stopnia.

Przed skierowaniem akt sprawy do P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B., Powiatowy Inspektor Sanitarny powinien uzupełnić materiał dowodowy o: przesłuchanie skarżącej na okoliczność przebytych lub istniejących chorób: infekcyjno-wirusowych zapaleń krtani, zwyrodnienia kręgosłupa szyjnego, palenie tytoniu (należy wyjaśnić zapis z dokumentacji lekarskiej z 26.07.2001 r. na temat palenia tytoniu przez skarżącą); ewentualnie zażądać uzupełniającej dokumentacji lekarskiej, jako że skarżąca nieustannie pozostaje pod opieką foniatry. Należy także przesłuchać skarżącą na okoliczność warunków wykonywania przez nią pracy nauczyciela akademickiego, w tym wyjaśnienia sytuacji w jakich zachodziła potrzeba używania głosu (poza ilością zrealizowanych i wykazanych już godzin dydaktycznych); wyjaśnienie przez skarżącą czy jej praca dydaktyczna na Wydziale Ekonomicznym w latach 1975-1989 ograniczała się tylko do godzin obowiązującego pensum (brak danych o obciążeniach dydaktycznych skarżącej – zaświadczenie Uniwersytetu w B. z 22.01.2007 r.).

Przy ocenie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem (o ile znajduje się w wykazie chorób zawodowych) a narażeniem na nadmierny wysiłek głosowy należy mieć na względzie czynną ilość lat pracy skarżącej na pełnym etacie nauczyciela przy uwzględnieniu specyfiki pracy nauczyciela akademickiego

i nauczyciela w szkole średniej (obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne określające ilość godzin na pełnym etacie).

Mając na względzie powyższe orzeczono, jak w sentencji.