Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik- Świetlicka Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości,

I SA/Bd 682/12

UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...]. E. S. (skarżąca) wniosła

o umorzenie należności składkowych, powołując się na trudną sytuację materialną

i zdrowotną. We wniosku wskazała, że z "czystej niewiedzy" nie zawieszała działalności. Dwukrotnie prowadzony przez nią kiosk był okradany z tego też tytułu miała straty. Ponadto oczekując na operacje nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...]. nie otrzymała uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego. Aktualnie bez dochodu wraz z synem pozostaje na utrzymaniu męża, którego emerytura wynosi [...] zł.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, z powodu niestwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej u.s.u.s. oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy.

Pismem z dnia [...]. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację finansową. Wskazała, że rodzice wspierają ją finansowo. Nadmieniła, że "ma perspektywę ciekawej pracy i dosyć dobrze płatnej" jednak musiałaby posiadać prawo jazdy, na które aktualnie nie ma pieniędzy. Zaznaczyła, że nie posiada Internetu i nie ma środków finansowych na skorzystanie

z "kafejki internetowej". W końcowej części wniosku wspomniała o udzielonej pomocy finansowej innym osobom.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję

z dnia [...]. w części dotyczącej podstawy prawnej odmowy umorzenia należności składkowych wskazanej w sentencji decyzji, z uwagi na błędne powołanie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), który w omawianym przypadku nie ma zastosowania

a w pozostałej części utrzymał ww. decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że aktualnie wobec majątku skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego

w B., a ostatnia wpłata z tytułu czynności egzekucyjnych wpłynęła w dniu [...]r. Tym samym, w ocenie organu, nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto Zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem właściwy

w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu

o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 229, poz. 1954 z późno zm.). W świetle powyższego, w ocenie organu, nie było podstaw do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie Zakład wskazał na możliwość umorzenia należności z tytułu składek

z uwagi na ważny interes zobowiązanego wynikający z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Organ podkreślił jednak, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek.

Dalej Zakład podał, że jak wynika z treści kwestionariusza z dnia [...] r. o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca jest mężatką i nie posiada rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Mąż otrzymuje emeryturę wojskową w wysokości [...] zł netto, a na utrzymaniu małżonków pozostaje syn w wieku [...] lat. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS zobowiązana posiada zobowiązanie wobec A. B. P. S.A., które spłaca w ratach po [...] zł/m-c (spłata zobowiązania do dnia [...].). Ponadto posiada zobowiązanie wobec W. A. M. w kwocie [...] zł. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz – [...] zł, gaz – [...]zł (za pół roku), energia elektryczna – [...] zł. Skarżąca zeznała również, że nie ponosi kosztów leczenia. Organ dodał, że zobowiązana nie korzysta z finansowego wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.

Z ustaleń Zakładu wynikało, że od dnia [...]. skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna

z prawem do zasiłku i za m-c 03/2012 otrzymała zasiłek w kwocie [...] zł brutto. Organ zaznaczył, że w trakcie niniejszego postępowania strona nie przedłożyła żadnego dowodu wskazującego na zły stan zdrowia, który byłby przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek pracy zarobkowej umożliwiającej spłatę zadłużenia na rzecz ZUS. Poza tym zobowiązana nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Zakład zauważył, że skarżąca jest osobą stosunkowo młodą, zatem w jego opinii, aktualne problemy finansowe mają charakter przejściowy.

Zdaniem organu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby działaniem przedwczesnym.

Dodatkowo Zakład podkreślił, że w niniejszej sprawie bardzo istotny jest fakt, że zobowiązana nie opłacała należnych składek od 08/2003 do 08/2007, zatem jej mąż również odpowiada za przedmiotowe zaległości, albowiem w tym czasie korzystał

z uzyskiwanych przez nią dochodów. Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 29 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.), który na podstawie art. 31 u.s.u.s. ma zastosowanie do należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność całym swoim majątkiem obejmuje majątek odrębny płatnika składek oraz majątek wspólny płatnika składek i jego małżonka.

Niezrozumiałym dla Zakładu jest fakt, że wiedząc o zadłużeniu wobec ZUS małżonek skarżącej w dniu [...]. zaciągnął wraz z J. S. kredyt gotówkowy w A. B. P. S.A. na kwotę [...] zł, który obecnie jest spłacany przez stronę i jej męża w ratach po [...] zł/m-c. Organ zauważył, że składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy winny być regulowane w pierwszej kolejności, albowiem są zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Reasumując Zakład stwierdził, że skarżąca nie wykazała należycie, iż zobowiązanie

z tytułu składek pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od niej zdarzenia losowego. Organ podkreślił, że nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę zobowiązana byłaby pozbawiona możliwości zarobkowania, a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Według Zakładu sytuacja skarżącej nie jest na tyle trudna, aby zasadnym było przyjęcie, że nie jest ona w stanie spłacić zaległej sumy w ogóle, albowiem spłaca wraz z mężem zobowiązanie wobec banku.

Organ nadmienił, że podejmując decyzję o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności składkowych, ZUS rozpatruje i analizuje wszystkie indywidualne aspekty danej sprawy i chociaż dostrzega trudną sytuację płatnika składek, to zobowiązany jest przede wszystkim stosować obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła

o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...]. i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

- naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i bezpodstawną odmowę umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł pomimo spełnienia ustawowych przesłanek,

- naruszenie art. 7 kpa, art. 8 kpa oraz art. 77 kpa poprzez wybiórcze i niestaranne przeanalizowanie materiału dowodowego i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych.

Zdaniem skarżącej ZUS bezpodstawnie uznał, że słuszny interes strony nie przemawia za umorzeniem należności. Skarżąca podniosła, że wykazała, iż jej rodzina nie posiada istotnego majątku, a uzyskiwane dochody nie pozwalają na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Emerytura męża to, po dokonaniu potrąceń przez komornika, zaledwie [...] zł. Ona jako osoba bezrobotna otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca podniosła, że nie mogąc z tych środków utrzymać siebie i syna zmuszona jest korzystać z pomocy krewnych i znajomych. Jednak [...] zł dodatku mieszkaniowego nie wystarcza na pokrycie opłat, stąd stale powiększa się zadłużenie wobec WAM. Podkreśliła, że ta nadzwyczajnie ciężka sytuacja materialna trwa już od dłuższego czasu i brakuje perspektyw na jej poprawę. Zaznaczyła, że stara się wraz

z mężem stopniowo spłacać długi, ale obecnie nawet na bieżące życie zmuszona jest pożyczać pieniądze od rodziny. Skarżąca nie zgodziła się z sugestią ZUS, że nie wykorzystuje należycie swoich możliwości i celowo unika zarobkowania. Wskazała, że mężowi udaje się nieraz dorobić kilkaset złotych z dorywczych zleceń, natomiast ona pomimo wielokrotnych prób i starań nie może znaleźć zatrudnienia, choćby na część etatu. Podejmowane przez nią wcześniejsze próby działalności gospodarczej także zakończyły się niepowodzeniem i w rezultacie powstaniem przedmiotowego zadłużenia.

W ocenie skarżącej nie są trafne także uwagi organu dotyczące zaciągnięcia przez jej męża kredytu. Strona podkreśliła, że nie spłaca kredytu z pokrzywdzeniem ZUS. Wręcz przeciwnie. Chciałaby spłacić wszystkie należności i uwolnić się w końcu od ciążącego widma egzekucji komorniczej, jednak wyjątkowo trudna sytuacja życiowa, w której się znalazła, uniemożliwia to. Skarżąca stwierdziła, że jej przypadek jest niewątpliwie wynikiem niezawinionych sytuacji, w znacznej mierze jej niewiedzy

o konieczności zgłoszenia do ZUS zakończenia działalności po jej formalnym wyrejestrowani. Zdaniem strony skarżącej spełnia ona kryteria przewidziane przez art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Za bezzasadne uznała strona twierdzenia organu, że nie przedstawiła ona dostatecznych dowodów, potwierdzających jej trudną sytuację materialną (ubóstwo). Skarżąca podkreśliła, że przedłożyła organowi wszystkie będące w jej posiadaniu dokumenty oraz wyjaśnienia, z których jasno wynikała jej dramatyczna sytuacja życiowa i materialna.

Według strony skarżącej w jej przypadku ziściła się również przesłanka umorzenia przewidziana w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Reasumując skarżąca wskazała, że ZUS nienależycie rozpatrzył jej sprawę, wybiórczo

i powierzchownie przeanalizował stan faktyczny, wskutek czego niezgodnie z prawem odmówił umorzenia zaległości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...]. skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organ w odpowiedzi na skargę

i wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż w niej wskazane. Rozważenie argumentacji skargi jest przedwczesne, o czym niżej.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu zaskarżoną decyzją, organ naruszył art. 138 § 1 pkt 2 kpa,

w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy.

WSA wyjaśnia, że organ odwoławczy wydaje decyzję reformatoryjną w rozumieniu art. 138 § 1 pkt 2 kpa, tylko gdy kwestionuje rozstrzygnięcie organu I instancji.

W sprawie, przedmiotem rozstrzygnięcia jest umorzenie (odmowa) należności

z tytułu składek. Zarówno decyzja organu pierwszej jak i drugiej instancji, zakreśla sytuację prawną adresata w ten sposób, że odmawia mu się umorzenia należności. Tymczasem zaskarżoną decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...]. w części dotyczącej podstawy prawnej odmowy umorzenia należności składkowych wskazanej w sentencji decyzji,

z uwagi na błędne powołanie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), który w omawianym przypadku nie ma zastosowania a w pozostałej części utrzymał ww. decyzję w mocy.

Takie działanie wykracza poza art. 138 kpa, gdyż nawet błędne przywołanie podstawy prawnej w decyzji nie zostało objęte tym uregulowaniem.

Można jedynie dodać, że art. 156 § 1 pkt 2 kpa, mówi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej, jednak i ten przypadek nie zachodzi w sprawie, gdyż należy odróżnić brak podstawy do wydania decyzji od jej błędnego przywołania.

Decyzja, która nie zawiera powołania podstawy prawnej, określa ją ogólnikowo lub błędnie, nie będzie decyzją wydaną bez podstawy prawnej, a dotknięta będzie tylko wadą formy z racji naruszenia przepisu art. 107 § 1 kpa. W takim bowiem przypadku podstawa prawna realnie istnieje, lecz nie ma o niej prawidłowej informacji w decyzji administracyjnej.

To oznacza, że w przypadku błędnie powołanej podstawy prawnej w decyzji pierwszoinstancyjnej, organ odwoławczy powinien naprawić to uchybienie poprzez przywołanie podstawy prawidłowej. Nie ma jednak podstaw do uchylenie tylko z tego powodu, co oznacza, że poczynione uchybienie miało wpływ na wynik sprawy .

Skoro zaskarżoną decyzją uchylono decyzję z pierwszoinstancyjną z powodu błędnie przywołanej podstawy prawnej, to stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., decyzję należało uchylić.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ na nowo ustali stan faktyczny w jego okolicznościach istotnych i aktualnych na moment wydania nowej decyzji. W tym celu wezwie skarżącą do przedłożenia wszelkich dowodów na poparcie swego wniosku. Obowiązek ustalenia na nowo stanu faktycznego sprawy przez organ czyni przedwczesnymi dywagacje na temat oceny stanu faktycznego dokonanego przez organ w zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższe oraz art. 134 § 1 i 152 p.p.s.a., orzeczono jak

w sentencji.

H. Adamczewska-Wasilewicz M. Łent E.Kruppik-Świetlicka