Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Przemysław Żmich Protokolant ref. staż. Ewa Czarnota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego zobowiązuje Prezydenta W. do rozpoznania wniosku B. J. z dnia 1 września 2009 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem.

Pismem z dnia 10 sierpnia 2010 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie nierozpoznania wniosku strony – B. J. - z dnia 1 września 2010 r. o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz M., A., G. i Z. J. i wniósł o zobowiązanie działającego z upoważnienia Prezydenta W. Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy [...] do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie uprawnień do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz M., A., G. i Z. J. na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. - w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Skarżący Rzecznik Praw Obywatelskich podał, że w dniu 1 września 2009 r. B. J. złożyła w Referacie Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz swoich dzieci: M., A., G. i Z. J. W dniu złożenia wniosku wnioskodawczyni została poinformowana przez organ, o konieczności uzupełnienia wniosku o zaświadczenie o dochodach męża G. J. Wobec braku możliwości uzyskania takiego zaświadczenia, B. J. zwróciła się do Referatu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy [...] miasta W. z prośbą o wystąpienie z urzędu do Urzędu Skarbowego W. o sporządzenie wymaganego dokumentu. W odpowiedzi organ wystąpił do Urzędu Skarbowego W., który z kolei w piśmie z dnia 22 października 2009 r. stwierdził, że w bazie danych urzędu nie odnotowano zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2008 r. przez G. J. W związku z powyższym organ zwrócił się osobiście do G. J. o przedstawienie informacji o osiągniętym przez niego w 2008 r. dochodzie. W związkiem z nieotrzymaniem informacji, przedmiotowe wezwanie organ wystosował ponownie do wnioskodawczyni, która w dniu 4 stycznia 2010 r. oświadczyła, że nie ma możliwości dostarczenia zaświadczenia o dochodach męża. Wobec powyższego, pismem z dnia 18 stycznia 2010 r. organ pozostawił wniosek B. J. bez rozpatrzenia.

Skarżący podniósł, że bezczynność organu w niniejszej sprawie jest wynikiem błędnego przekonania organu, iż wniosek zawiera braki formalne (brak zaświadczenia o dochodach współmałżonka). Zdaniem skarżącego zakończenie postępowania w niniejszej sprawie w oparciu o art. 64 § 2 kpa musi zostać uznane za naruszające prawo. Instytucja "pozostawienia podania bez rozpoznania" znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie zostało wszczęte (podanie obarczone wadami formalnymi nie wywołuje procesowego skutku wszczęcia postępowania w sprawie). Pozostawienie podania bez rozpoznania ma zatem charakter czynności materialno – technicznej, o której podjęciu organ zawiadamia stronę w formie pisma informacyjnego (art. 9 kpa). W niniejszej zaś sprawie nie można uznać, że po uzyskaniu pisma z Urzędu Skarbowego W. z dnia 22 października 2009 r. wniosek skarżącej był obarczony brakami formalnymi, a zatem podlegał rozpoznaniu w trybie art. 104 kpa zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, z tych względów zaskarżona bezczynność organu narusza art. 35 § 3 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż wniosek strony nie spełnia wymogów określonych w art. 23 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Prowadzi to do naruszenia Konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawia, że sytuacja osób, które nie mogą – mimo dochowania ze swojej strony należytej staranności – doprowadzić do uzyskania zaświadczenia o dochodach współmałżonka staje się gorsza od sytuacji osób, które takie zaświadczenia mogą uzyskać. Godzi to również w prawo rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (zwłaszcza wielodzietnej), do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o odrzucenie skargi, jako złożonej z uchybieniem terminu do jej wniesienia przewidzianego w art. 53 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub ewentualnie o jej oddalenie.

Organ stwierdził, że B. J. we wskazanym terminie nie uzupełniła wniosku, co oznacza, że wyczerpana została przesłanka pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w zakresie: (1) wydawania decyzji administracyjnych, (2) postanowień wydawanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, (3) postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, (4) innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Bezczynność organu występuje, gdy organ zobowiązany do podjęcia przewidzianej prawem czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Sądy administracyjne rozpatrują skargi na bezczynność organów wyłącznie w przypadku postępowań, które mogą zakończyć się wydaniem decyzji administracyjnej, postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, lub też wydaniem innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

W postępowaniu wywołanym skargą na bezczynność organu sąd administracyjny nie wnika w merytoryczną poprawność działania organu co do istoty wniosku strony, inicjującego dane postępowanie, a jedynie bierze pod uwagę sam fakt, czy w dacie orzekania przez Sąd, organ załatwił w przewidzianej prawem formie żądanie strony zawarte w jej wniosku.

Kontrola sprawowana przez sąd administracyjny ogranicza się zatem do zbadania, czy postępowanie organu zaskarżane jako bezczynność nie narusza przepisów postępowania administracyjnego. W tym zakresie kwestia bezczynności organu administracji publicznej zdeterminowana jest określoną w art. 12 kpa zasadą szybkości postępowania, a także terminami załatwiania spraw określonymi w przepisach art. 35 § 3 i § 4 kpa oraz instytucją zawiadamiania stron o przypadkach niezałatwienia spraw w terminie z podaniem przyczyny zwłoki i wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy.

Niniejszą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich.

Powyższe oznacza, że wniesienie skargi na bezczynność organu administracji publicznej przez Rzecznika Praw Obywatelskich nie musi być poprzedzone wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, albo złożeniem zażalenia, o którym mowa w art. 37 kpa. W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom organu nie ma zastosowania art. 53 § 3, gdyż termin w nim wskazany nie ma zastosowania w przypadku wniesienia skarg na bezczynność organu.

W przedmiotowej sprawie należy uznać, że organ pozostawał w bezczynności w rozpatrzeniu wniosku B. J. z dnia 1 września 2009 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz dzieci: M., A., G. i Z. J.

Sąd podziela stanowisko skarżącego Rzecznika Praw Obywatelskich, że w niniejszej sprawie nie można uznać, że po uzyskaniu przez organ pisma z Urzędu Skarbowego W. z dnia 22 października 2009 r. wniosek skarżącej był obarczony brakami formalnymi, co oznacza, że podlegał rozpoznaniu w trybie art. 104 kpa zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skoro wniosek B. J. podlegał rozpoznaniu, a organ na podstawie art. 64 § 2 kpa pozostawił go bez rozpoznania, należy uznać, że nastąpiło to z naruszeniem prawa.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości pogląd, że pozostawienie sprawy bez rozpoznania nie następuje w formie decyzji ani postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1996 r., II SA 1473/94 - ONSA 1997 r., nr 3, poz. 114 oraz wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2000 r., I SAB 133/99 - Lex nr 55296), nie jest też aktem lub czynnością o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, ponieważ nie dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Należy jednakże stwierdzić, że wnioskodawca w postępowaniu administracyjnym nie jest pozbawiony możliwości kontroli sądowej czynności organu administracji publicznej, bowiem w każdym przypadku, gdy organ "pozostawia podanie (wniosek) bez rozpoznania" (art. 64 § 1 i § 2 kpa), osobie, która zarzuca organowi administracji publicznej naruszenie prawa na skutek zaniechania wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego przez nią podania (żądania), przysługuje - na ogólnych zasadach - skarga na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ppsa.

A zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę Rzecznika Praw Obywatelskich za uzasadnioną i nakazał rozpatrzenie przez Prezydenta W. wniosku B. J. z dnia 1 września 2009 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.