Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 r. sprawy ze skargi K. R., M.R., I. D., T.T., K.R. i N. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 czerwca 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-87/2021/JL w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję [...] z dnia 29 października 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K. R., M.R., I. D., T.T., K.R. i N. R. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję

tego samego organu z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] listopada 1990 r. F. R. wystąpił do Urzędu Miasta [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia dóbr [...] oraz dóbr [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy przekazał powyższe podanie zgodnie z właściwością Wojewodzie Mazowieckiemu.

W dniu [...] grudnia 2008 r. K. R., M. R., I. D., T. T., N. R. oraz K. M. wystąpili z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jako następcy prawni F. R.. Wniosek dotyczył majątku ziemskiego w postaci [...] oraz przylegającego doń majątku [...]. Powołując się na zaświadczenie z dnia [...] listopada 2008 r. wydane przez Państwowe Archiwum Obwodu [...] wnioskodawcy wskazali,

że majątek [...] według stanu na 1 czerwca 1938 r. składał się z [...] ha,

zaś zgodnie z odpisem karty projektu wykazu imiennego na rok 1935 majątek [...] miał powierzchnię [...] ha. Do powyższego wniosku załączono m. in.: zaświadczenie Państwowego Archiwum w Obwodzie [...] nr [...]

z dnia [...] listopada 2008 r. (z tłumaczeniem), zgodnie z którym: "w spisach majątków byłego [...] powiatu, a [...] województwa za rok 1938 figuruje majątek [...], który należał do J. R.. We władaniu J. R. w tym majątku, według stanu na dzień 1 czerwca 1938 r. znajdowało się [...] hektarów ziemi, w tym rolna-[...] ha, łqki-[...] ha, pastwiska-[...] ha, lasy-[...] ha, obszary wodne - [...] ha i [...] ha posesje, ogrody warzywne i park", dwa projekty wykazu imiennego na 1935 r. dotyczące majątku [...], gdzie J. R. figuruje jako właściciel hipoteczny majątku [...], akt zgonu F. R., ostatnie miejsce zamieszkania [...], ul. [...], oświadczenie wnioskodawców

z dnia [...] listopada 2008 r. o miejscach zamieszkania F. R., przy uwzględnieniu stanu na dzień 1 września 1939 r., jak i stanu po wojnie,

oraz o okolicznościach opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

przez ww. osobę.

Sprawę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku [...] położonego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w powiecie [...], województwo [...], jako że ten majątek został pozostawiony przez K. R. wydzielono do osobnego postępowania, prowadzonego przez Wojewodę Mazowieckiego pod znakiem sprawy:

[...], a obecnie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (sprawa ta nie została do chwili obecnej zakończona). Również postępowanie dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku [...] w gminie [...] - jako odrębnego od Ordynacji [...], majątku F. R. - prowadzone było odrębnie, pod znakiem sprawy: [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. Wojewoda Mazowiecki potwierdził uprawnienia rekompensacyjne z tytułu pozostawienia

przez F. R. nieruchomości w majątku [...] oraz ustalił rekompensatę na kwotę [...] zł.

Niezależnie od powyższego przed Wojewodą Mazowieckim prowadzona była sprawa z wniosku o rekompensatę z tytułu pozostawienia przez F. R. majątku [...], która zakończyła się wydaniem przez ww. organ decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. potwierdzającej uprawnienia do rekompensaty

z tytułu pozostawienia przez F. R. majątku [...] w kwocie [...] zł.

W trakcie prowadzonego przed Wojewodą Mazowieckim postępowania wyjaśniającego akta sprawy zostały uzupełnione m. in. o dokumenty w postaci: oświadczenia wnioskodawców z dnia [...] kwietnia 2009 r. o miejscu zamieszkania F. R. na dzień 1 września 1939 r. oraz okolicznościach opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, fragmentu publikacji J. J. "[...]" wydawnictwo [...] [...] [...], fragmentu publikacji "[...]" [...], [...] [...], zeszyt [...], fragmentu publikacji J. S. "[...]" [...] [...] [...], fragmentu publikacji w [...] "[...]" [...] nr [...] [...] [...], fragmentu publikacji S. M. "[...]" [...] - [...] [...], kwestionariusza dla majątków rolnych z dnia [...] lipca 1936 r. wypełnionego przez osobę reprezentującą F. R., kserokopii decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] października 2010 r. stwierdzającej, że F. R. używający imienia J. posiadał obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r., pisma z Archiwum Państwowego Obwodu [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. w którym przesłano dokumenty dotyczące majątku nieruchomego, który według stanu na dzień

1 lipca 1939 r. należał do J. R. i znajdował się w majątku [...], wykazu posiadłości o powierzchni gruntowej od [...] do [...] ha i ponad [...] ha według powiatów z podaniem nazwisk właścicieli (stan na 1 lipca 1939 r.), sporządzonego przez Wydział [...] Komitetu Wykonawczego [...] Obwodowej Rady Delegatów Ludowych - rozpoczęto 1969 r. (cyfra [...] przeprawiona odręcznie na [...]) zakończono 1969

(cyfra [...] przeprawiona odręcznie na [...]), gdzie jako właściciel posiadłości [...] figuruje J. R. ogólna powierzchnia w hektarach wynosi [...] ha, notarialnego oświadczenia świadka A. C. z dnia [...] kwietnia 2011 r., notarialnego oświadczenia świadka W. D. z dnia [...] maja 2011 r., kopii pisma z dnia [...] sierpnia 2010 r. sporządzonego przez Archiwum Państwowe Obwodu [...], w którym potwierdzono zaświadczenie archiwalne z dnia

[...] listopada 2008 r. w sprawie majątku [...], który należał do J. R.

do 1939 r. Archiwum wskazało, że "we władaniu J. R. w majątku [...], według stanu na dzień 1 czerwca 1938 r. znajdowało się [...] ha ziemi, w tym ziemia rolna - [...] ha, łąki [...] ha, pastwiska [...] ha, losy [...] ha, pod wodą [...] ha, pod posesją, ogrodem i parkiem - [...] ha".

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ordynata F. R. (używającego imienia [...]) majątku nieruchomego o pow. [...] ha należącego do [...], położonego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w pow. [...],

woj. [...]. Decyzją nr [...] z dnia

[...] sierpnia 2013 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy ww. decyzję.

Wyrokiem z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2401/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę stron na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Wyrokiem z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 888/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r.

i decyzję Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] maja 2013 r.,

znak: [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie można było odmówić prawa do rekompensaty spadkobiercom F. R. za utratę nieruchomości [...], ze względu na status ordynata wobec majątku ordynackiego, gdyż tylko on może być podmiotem, o którym mowa

w art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, tj. właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W toku ponownie prowadzonego przed Wojewodą Mazowieckim postępowania akta sprawy zostały uzupełnione m. in. o: uwierzytelnioną kopię opinii dotyczącej określenia opisu taksacyjnego drzewostanów leśnych - Majątek [...]

z dnia [...] października 2016 r. sporządzoną przez A. K., uwierzytelnioną kopię konstatacji do opinii dotyczącej określenia opisu taksacyjnego drzewostanów leśnych - Majątek [...] z dnia [...] października 2016 r. sporządzoną przez W. W. w grudniu 2016 r., dokumenty przekazane przez Archiwum Państwowe Obwodu [...] przy piśmie nr [...] z dnia

[...] września 2018 r. pod nazwą: "[...]: większa własność ziemska/prywatna obejmująca majątki o obszarze ponad [...] ha/ na terenie powiatu [...] z uwzględnieniem obszarów wyłączeń z art. 4 i 5 z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej /dokonanych i projektowanych/oraz wolnego zapasu ziemi do parcelacji wg stanu na dzień 1 czerwca 1938 r.", gdzie pod poz. [...] widnieje wpis majątek [...] J. R. ogólny obszar [...] ha, grunta orne

[...] ha, łąki [...] ha, pastwiska [...] ha, lasy [...] ha, wody jeziora stawy rybne i.t.p. [...] ha, sadyby, ogrody i parki [...] ha, oraz pismo J. R.

do Okręgowego Urzędu Ziemskiego w [...] stanowiące odpowiedź na pismo Okręgowego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1926 r., pismo [...] Urzędu Obwodowego Gospodarki Leśnej i Leśnictwa nr [...] z dnia [...] października 2018 r., informujące o tym, że nie dysponuje żadnymi danymi w zakresie gatunku, struktury i wieku drzewostanu oraz gospodarki leśnej za lata 30 XX wieku, opinię rzeczoznawcy majątkowego B. S. z dnia [...] marca 2019 r. dotyczącą określenia granic kompleksów leśnych należących do [...], w której powierzchnia lasów oznaczonych na mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego

z 1938 r. jako lasy ordynacji [...] została określona na [...] ha, dokumenty pozyskane w trakcie kwerendy archiwum [...] przez P. O.

na zlecenie Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w postaci m. in. opisu majątku [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego [...] (brak daty), gdzie ogólny obszar wynosi [...] ha, lasów [...] ha, dokumentów dotyczących wyłączenia dóbr ordynacji [...] spod parcelacji, dokumentów dotyczących zniesienia służebności, zamiany gruntów i parcelacji dóbr ordynacji [...], sprawozdanie merytoryczne P. O. z dnia [...] kwietnia 2019 r. z kwerendy archiwalnej na [...].

W sprawozdaniu wskazano na dokumenty potwierdzające parcelację majątku [...] w latach 1924 - 1938.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r., pełnomocnik stron zawiadomił Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w związku z powołaniem K. R. na Wojewodę Mazowieckiego w ww. postępowaniu nastąpiła opisana

w art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. okoliczność uzasadniająca wyłączenie organu - Wojewody Mazowieckiego z mocy prawa od załatwienia sprawy, której to postępowanie dotyczy. W piśmie tym pełnomocnik stron wskazał, że Wojewoda Mazowiecki – K. R. jest powinowatym w II stopniu M. R., która jest stroną

ww. postępowania. M. R. jest żoną M. R., rodzonego brata Wojewody Mazowieckiego K. R..

Przy piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r., Strony uzupełniły materiał dowodowy sprawy m. in. o: decyzję Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] marca 1936 r.

w przedmiocie zatwierdzenia planu gospodarczego dla obrębu leśnego [...] [...] na lata 1935/36 - 1944/45, z etatem rocznego użytkowania w obrębie głównym w gospodarstwie sosnowym [...] ha, w gospodarstwie dębowym [...] ha,

w gospodarstwie olchowym [...] ha, oraz w gospodarstwie przejściowym [...] ha,

w rezerwacie w gospodarstwie sosnowym [...] ha, w gospodarstwie dębowym [...] ha, w gospodarstwie olchowym [...] ha, pismo Starostwa Powiatowego [...] z 1937 r. (brak daty dziennej) do Zarządu Ordynacji [...] w [...] załatwiające podanie

z dnia [...] lipca 1937 r. w przedmiocie zatwierdzenia czynności gospodarczych

w obrębie [...] na okres gospodarczy 1937/38, w którym zatwierdzono do wyrębu [...] ha płazowizn w Obrębie [...], oraz zatwierdzono plan techniczny oraz wyrębu przestoi i nasienników zgodnie z załączonymi wykazami numeracyjnymi, protokół badania lasu z obrębu [...] (lasy ordynacji [...]) prowadzonego w dniach [...], [...]

i [...] września 1936 r. z polecenia Starostwa przez Komisarza ochrony lasów, w związku ze sprawą kontroli zalesień, w którym wskazano, że obszar lasu w obrębie [...] zagospodarowanego według planu zatwierdzonego dnia [...] marca 1936 r. na okres 1935/36 - 1944/45 wynosi [...] ha, w tym powierzchni produkcyjnej leśnej

[...] ha, innych użytków [...] ha, dróg i linii [...] ha, nieużytków [...] ha, pismo zarządu lasów [...] z dnia [...] lipca 1937 r. do Komisarza Ochrony Lasów w [...] w sprawie przedłożenia do zatwierdzenia projektu wyrębu płazowizn, planu trzebieży, wyręby przestoi i nasienników na rok gospodarczy 1937/38, protokół badania lasu przeprowadzonego w dniu [...] lipca 1937 r. z polecenia Starostwa przez Komisarza Ochrony Lasów w związku ze sprawą zmiany uprawy leśnej w obrębie [...] ([...]), dla dokonania zamiany enklaw wsi [...] wyprostowania granic oraz spełnorolnienia małorolnych tejże wsi, gdzie wskazano

na ogólny obszar majątku około [...] ha, w tym lasu zagospodarowanego według planu zatwierdzonego dnia [...] marca 1936 r. na okres 1935/36 - 1944/45 - [...] ha,

z czego produkcji leśnej [...] ha, innych użytków [...] ha, dróg i linii [...] ha, nieużytków [...] ha (dane odnoszące się jedynie do obrębu [...]).

W ww. protokole wskazano też, że obszar gruntów leśnych produkujących w [...] wynosi [...] ha, wniosek Komisarza Ochrony Lasów do protokołu z dnia

[...] lipca 1937 r. w przedmiocie wydzielenia z obrębu leśnego [...] [...] ha gruntów z prawem wylesienia [...] ha gruntów leśnych. Komisarz wniósł o zezwolenie

na zamianę uprawy leśnej na obszarze [...] ha gruntów leśnych w związku

z zamianą enklaw i wyprostowaniem granic ze wsią [...] oraz upełnorolnieniem tej wsi. W dokumencie tym wskazano też, że obszar gruntów leśnych produkujących

w [...] wynosi [...] ha, decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1937 r. w przedmiocie zmiany użytkowania [...] ha gruntów leśnych majątku [...] obręb [...]. W dokumencie wskazano na powierzchnię lasów obrębu [...] majątku [...] [...] ha, protokół badania lasu przeprowadzonego

w dniu [...] lipca 1937 r. (drugi egzemplarz) z polecenia Starostwa przez Komisarza Ochrony Lasów w związku ze sprawą zmiany uprawy leśnej w obrębie [...] ([...]), dla dokonania zamiany enklaw wsi [...] wyprostowania granic oraz spełnorolnienia małorolnych tejże wsi, gdzie wskazano na ogólny obszar majątku około [...] ha, w tym lasu zagospodarowanego według planu zatwierdzonego dnia 6 marca 1936 r. na okres 1935/36 - 1944/45 - [...] ha,

z czego produkcji leśnej [...] ha, innych użytków [...] ha, dróg i linii [...] ha, nieużytków [...] ha (dane odnoszące się tylko do obrębu [...]), wykazy numeracyjne drzew przeznaczonych do wyrębu w roku gospodarczym 1937/38 sporządzone przez wydział Leśny Zarządu Lasów [...] [...] -

w obrębie [...] dotyczy: [...] ha, [...] ha, [...] ha, [...] ha, [...] ha, pismo Starostwa Powiatowego [...] z [...] października 1937 r. do Zarządu [...]

w [...], załatwiające podanie z dnia [...] lipca 1937 r. w przedmiocie zatwierdzenia czynności gospodarczych w obrębie [...] na okres gospodarczy [...], w którym zatwierdzono do wyrębu [...] ha płazowizn w Obrębie [...], oraz zatwierdzono plan trzebieży oraz wyrębu przestoi i nasienników zgodnie z załączonymi wykazami numeracyjnymi, podanie Wydziału Leśnego Zarządu Lasów [...] [...] do komisarza Ochrony Lasów w [...] z dnia [...] lipca 1937 r., w którym przedłożono projekt wyrębu płazowizn obrębu [...] na rok gospodarczy 1937/38 - dotyczy [...] ha, wraz z wykazem numeracyjnym trzebieży, prześwietleń, usuwania przestoi, sztuk chorych i wadliwych oraz nasienników zaprojektowanego do wyrębu w sezonie eksploatacyjnym 1937/38 dotyczy [...] ha, protokół badania lasu z obrębu [...] prowadzonego w dniach [...]-[...] i [...]-[...] września 1937 r. przez Komisarza ochrony lasów, w związku ze sprawą wyrębu w obrębie [...] (brak danych co do powierzchni), decyzję Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] stycznia 1938 r. w sprawie wyrębu [...] sztuk drzew w obrębie [...] [...], na powierzchni [...] ha, [...] ha, [...] ha, [...] ha, [...] ha (gospodarstwa sosnowe dębowe olchowe liściaste, w decyzji wskazano na powierzchnię lasu obrębu [...] [...] - [...] ha), decyzję MRiRR z dnia [...] marca 1938 r. uchylającą w części ww. decyzję w sprawie wyrębu [...] sztuk drzew w obrębie [...] [...], protokół badania lasu z obrębu [...], przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 1938 r., z polecenia Starostwa przez Komisarza ochrony lasów, w związku ze sprawą zmiany uprawy leśnej, w którym wskazano, że obszar majątku wynosi [...] ha,

w tym lasu zagospodarowanego według planu zatwierdzonego [...] marca 1936 r.

na okres 1935/36 - 1944/45 - [...] ha, z czego produkcji leśnej [...] ha, innych użytków [...] ha, dróg i linii [...] ha, nieużytków [...] ha (dane dotyczą tylko obrębu [...]), pismo Zarządu Lasów [...] z dnia [...] lipca, [...],

[...] września 1938 r., do komisarza ochrony lasów w [...] w sprawie wyrębu drzew na rok gospodarczy 1938/39 dotyczy [...] ha, [...] ha, [...] ha, [...] ha,

pismo nadleśnictwa [...] ordynacji [...] do Komisarza Ochrony lasów w [...]

z lipca 1938 r. przedkładające projekt wyrębu płazowizn na rok gospodarczy 1938/39 dotyczy [...] ha, decyzję Starostwa Powiatu [...] z dnia [...] listopada 1938 r.

w sprawie wyrębu w obrębie [...] w sezonie rębnym 1938/39 dotyczy: [...] ha, [...] ha, wykaz gruntów włościańskich wsi [...] przechodzących wskutek zamiany na własność ordynacji [...] dotyczy [...] ha, (załącznik do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1939 r., wykaz gruntów włościańskich wsi [...] przechodzących wskutek zamiany na własność ordynacji [...] dotyczy [...] ha (załącznik do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1939 r.), fragment najprawdopodobniej decyzji z [...] lutego 1939 r. (brak pierwszej strony) do której załączone były ww. wykazy gruntów włościańskich, gdzie wskazano na ogólny obszar obrębu leśnego [...] [...] ha w tym lasu [...] ha, innych użytków [...] ha, dróg i linii [...] ha, nieużytków [...] ha. W decyzji powołano się na wniosek

o udzielenie zezwolenia na wylesienie w obrębie [...] około [...] ha gruntów leśnych.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r., znak: [...],

organ II instancji zawiadomił strony postępowania, że w związku z wyłączeniem Wojewody Mazowieckiego, zgodnie z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a., od załatwienia sprawy wszczętej wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r., organem prowadzącym dalej postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił K. R., M. R., I. D., T. T., N. R. oraz K. M. potwierdzenia prawa

do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ordynata – F. R. (używającego imienia J.) majątku nieruchomego należącego

do [...], położonego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w powiecie [...], województwo [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji nie kwestionując, że J. R. był właścicielem majątku stanowiącego [...] wskazał, że nie można w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie ustalić jego granic, składników, powierzchni, rodzaju oraz jego stanu na okres bezpośrednio poprzedzający wybuch II Wojny Światowej. Organ orzekający podkreślił, że w tak doniosłych kwestiach, jakimi są granice majątku, jego składniki, powierzchnia i rodzaj, które niewątpliwie wpływają na wartość nieruchomości pozostawionej, a w konsekwencji na wysokość rekompensaty,

nie można kierować się domniemaniami, przypuszczeniami, tym bardziej,

że ustawodawca wymaga od wnioskodawcy udowodnienia powierzchni i rodzaju pozostawionej nieruchomości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, orzekając w I instancji stwierdził również, że nie może decydować o granicach majątku ordynackiego w oparciu o mapki wskazujące na zasięg lasów, gdyż to zasięg lasów ordynackich powinien być ustalany w oparciu o prawidłowo, urzędowo ustalone granice majątku ordynackiego i niepochodzące z dowolnego okresu, z tego względu,

że majątek ulegał uszczupleniu i granice te zmieniały się. Tym bardziej,

że gospodarstwa leśne były też w odrębnych od ordynacji majątkach J. R., np. w [...]. Drugim wskazanym powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, było niewykazanie przez strony, że J. R. w momencie wybuchu II Wojny Światowej miał miejsce zamieszkania

na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły wszystkie strony postępowania.

Minister ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że kwestie rekompensat

za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 9 ww. ustawy, organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty

za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw administracji publicznej.

Rozpatrując ponownie sprawę z wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ordynata – F. R. (używającego imienia [...]) majątku nieruchomego należącego do [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, aby uniknąć powtarzania argumentacji i uzasadnienia przedstawionego w decyzji z dnia [...] października 2021 r., skupił swoją uwagę na odpowiedzi na zarzuty sformułowane przez pełnomocnika stron we wniesionym środku zaskarżenia.

W decyzji z dnia [...] października 2021 r. wskazano dwa powody odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Po pierwsze nie udokumentowano powierzchni

i rodzaju pozostawionej nieruchomości, po drugie zaś nie przedstawiono dowodów, które świadczyłyby o fakcie zamieszkiwania F. R. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przechodząc zatem do oceny pierwszego z powodów odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty Minister wskazał, że pełnomocnik stron w uzasadnieniu złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy za kluczowy dowód potwierdzający rodzaj i powierzchnię [...] uznaje zaświadczenie Państwowego Archiwum w Obwodzie [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], zgodnie z treścią którego: "w spisach majątków byłego [...] powiatu, a [...] województwa

za rok 1938 figuruje majątek [...], który należał do J. R.. We władaniu J. R. w tym majątku, według stanu na dzień 1 czerwca 1938 r. znajdowało się [...] ha ziemi, a w skład jego wchodziły: a) ziemia rolna -

[...] ha, b) łąki [...] ha, c) pastwiska [...] ha, d) lasy [...] ha, e) obszary wodne [...] ha, f) posesje, ogrody warzywne i park - [...] ha," oraz wykaz posiadłości

o powierzchni gruntowej od [...] do [...] ha i ponad [...] ha według powiatów z podaniem nazwisk właścicieli (stan na 1 lipca 1939 r.), sporządzony przez Wydział Ziemski Komitetu Wykonawczego [...] Obwodowej Rady Delegatów Ludowych,

który w jego ocenie stanowi dokument źródłowy, na podstawie, którego wydane zostało w/w zaświadczenie.

Co do możliwości uznania zaświadczenia archiwalnego za samodzielny dowód

w sprawie, jednoznacznie w tej kwestii wypowiedział się ustawodawca, wskazując

w art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., że dowodami, o których mowa

w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być m.in. dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...], [...], [...], [...] lub innych państw. Przepis ten nie pozostawia wątpliwości, że znaczenie dowodowe w sprawach zabużańskich mają jedynie dokumenty pozyskane z archiwów, nie zaś treść zaświadczeń wydawanych przez

te organy.

Jeżeli zaś chodzi o wykaz posiadłości o powierzchni gruntowej od [...] do [...] ha

i ponad [...] ha według powiatów z podaniem nazwisk właścicieli (stan na 1 lipca 1939 r.), sporządzony przez Wydział [...] Komitetu Wykonawczego [...] Obwodowej Rady Delegatów Ludowych, który został wskazany przez pełnomocnika Stron jako dokument źródłowy, na podstawie którego wystawiono zaświadczenie z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], Minister stwierdził, że jest on zupełnie niewiarygodny. W ocenie Ministra nie może stanowić podstawy dla ustalenia tak kluczowej kwestii

w sprawie, jak rodzaj i powierzchnia pozostawionej nieruchomości, dokument sporządzony przez organ należący do administracji okupanta [...]. Komitet Wykonawczy [...] Obwodowej Rady Delegatów Ludowych, bo ten właśnie urząd wydał analizowany wykaz powstał zapewne już po 17 września 1939 r., a więc

po wkroczeniu [...] na tereny Polski. Wskazuje na to przede wszystkim nazwa tego urzędu, która zawiera w sobie m.in. słowo "obwód". Zgodnie z podziałem administracyjnym II Rzeczypospolitej Polskiej dzieliła się ona zasadniczo na: gminy, powiaty i województwa. Obwody zostały wprowadzone dopiero przez władze okupanckie, po dniu 17 września 1939 r. Ponadto nie trzeba posiadać dużej wiedzy historycznej, aby wiedzieć z jakim ustrojem i jakim państwem skojarzyć Rady Delegatów Ludowych. Nie wymaga szerszej argumentacji stwierdzenie, że dokument wytworzony przez okupanta [...], sporządzony w języku [...], mający potwierdzać powierzchnię [...] na dzień 1 lipca 1939 r. nie posiada żadnej wartości dowodowej, w kontekście możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty

w przedmiotowej sprawie.

W dalszej kolejności pełnomocnik stron, zarzucił organowi I instancji zbyt pochopną dyskwalifikację kwestionariusza dla majątków rolnych z dnia [...] lipca 1936 r. Zgodnie z definicją zawartą w Słowniku języka polskiego PWN, kwestionariusz to:

"druk zawierający pytania i miejsca na wpisanie odpowiedzi; ankieta, formularz".

W ocenie Ministra przyjęcie powierzchni i rodzaju pozostawionych nieruchomości

na podstawie tego kwestionariusza, w sytuacji, gdy ustawodawca wymaga od organów orzekających, aby decydując się na potwierdzenie prawa do rekompensaty opierały się na niebudzących wątpliwości dokumentach urzędowych, byłoby sporym nadużyciem.

Uzasadniając kolejny swój zarzut, dotyczący naruszenia przez Ministra

art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., 86 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a.,

poprzez zaniechanie rozpatrzenia elementów materiału dowodowego w postaci opinii dotyczącej określenia opisu taksacyjnego drzewostanów leśnych majątku [...] sporządzonej przez mgr inż. A. K. oraz opracowania

w przedmiocie określenia granic kompleksów leśnych położonych na terenie [...] sporządzonej przez B. S. pełnomocnik Skarżących wskazuje,

że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2021 r., organ I instancji nie dokonał jakichkolwiek ustaleń na podstawie tych dokumentów.

Powodem dla których organ I instancji odrzucił obydwa powyższe opracowania jako dowód na powierzchnię [...] jest fakt, że zostały one sporządzone

w oparciu o dokumenty, których wiarygodność została podważona przez organ orzekający. Zarówno opis taksacyjny drzewostanów leśnych majątku [...], jak i opracowanie w przedmiocie określenia granic kompleksów leśnych położonych

na terenie [...] wśród dokumentów źródłowych wymienia zaświadczenie

z dnia z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]. Skoro zatem organ zakwestionował wartość dowodową tego dokumentu, logicznym jest, że również opracowania powstałe na jego podstawie, a więc wtórne wobec niego, nie mogą zostać uznane

za wiarygodne, oparte zostały bowiem na założeniach i danych zaczerpniętych

z dokumentu nieakceptowanego przez Ministra (powody braku jego akceptacji wskazane zostały powyżej oraz w decyzji z dnia [...] października 2021 r.).

Ostatnim z zarzutów pełnomocnika skarżących dotyczącym kwestii dotyczącej rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości jest odmowa wiarygodności dowodowej oświadczeniom świadków A. C. oraz W. D. złożonym w trybie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W ocenie Ministra, oświadczenia te posiadają wartość dowodową jedynie

w zakresie ustalenia osoby właściciela [...], natomiast ich rola w ustaleniu dokładnej powierzchni pozostawionego majątku jest znikoma. Dokładne określenie

tak istotnych dla sprawy parametrów jak: rodzaj, powierzchnia, składniki majątkowe, struktura majątkowa, ziemie przeznaczone do parcelacji, grunty wydzierżawione

i przeznaczone do zamiany itp. wymagają wiedzy specjalistycznej, nie dostępnej

dla osób trzecich i postronnych, które używając pojęć abstrakcyjnych i nieprecyzyjnych są w stanie przekazać jedynie szczątkowe informacje o danych, które wymagane są do potwierdzenia prawa do rekompensaty w przedmiotowej sprawie.

Drugim powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest niespełnienie przez F. R. wymogu zamieszkiwania

na Kresach Wschodnich.

Materiał dowodowy zgromadzony w tej kwestii podzielić można na dwie grupy. Do pierwszej z nich należą dokumenty urzędowe pozyskane z Kancelarii Sejmu RP, wskazujące na to, że F. R. w latach 1928 - 1938 nieprzerwanie sprawował urząd [...], a następnie [...] i w związku ze sprawowaną funkcją zamieszkiwał na stałe w [...]. Do drugiej grupy należą materiały, które określić należy jako naukowo - historyczne, biograficzne czy też literackie, z których Skarżący starają się wywieść, że F. R., posiadał, co najmniej dodatkowe miejsce zamieszkania w [...].

Oceniając obydwie te grupy dowodów, na potrzeby wynikające z konieczności rozstrzygnięcia sprawy o potwierdzeni prawa do rekompensaty, Minister o wiele większą wartość dowodową przypisuje dokumentom przekazanym przez Kancelarię Sejmu RP. Jeżeli zaś chodzi o drugą grupę dowodów, a więc źródła naukowo - historyczne i literackie to nie mogą one stanowić samodzielnej podstawy przesądzającej o uznaniu za spełnioną, jakiejkolwiek przesłanki wymaganej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Stanowisko Ministra w tym zakresie znajduje swe odzwierciedlenie

w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku z dnia

12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 2845/20, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wartości dowodowej pomnikowemu dziełu R. A. "[...]", [...] [...]-[...].

Kontrast wynikający z zestawienia ze sobą tych dwóch poszczególnych grup dowodów, za zasadne pozwala uznać stwierdzenie, że głównym i jedynym przedwojennym miejscem zamieszkania F. R. była [...], a jeżeli ww. osoba posiadała dodatkowe miejsce zamieszkania to za takie należy uznać [...], nie zaś [...], w której F. R. bywał jedynie okazjonalnie. Za nieprzekonywujące uznać należy argumenty pełnomocnika Strony wskazujące na to, że pobyty F. R. w [...]

nie stanowiły pobytów czasowych, odwiedzin czy wizytacji majątku, lecz były to pobyty właściciela, który na ich czas wracał do swojego miejsca zamieszkania w siedzibie rodowej, ale nie dla wypoczynku czy sentymentalnego odwiedzania Kresów,

ale dla skoncentrowania tam swojej aktywności życiowej na tyle, na ile było możliwe przy uwzględnieniu innych obowiązków i dla zarządzania ogromnym majątkiem.

Gdyby było tak jak twierdzi pełnomocnik stron, to z łatwością odnalazł by on i dołączył to akt sprawy dokumenty wskazujące, że pobyty F. R.

były związane z pełnieniem przez niego obowiązków właścicielskich. Tymczasem

w zgromadzonym materiale nie ma ani jednego pisma z lat 30. XX wieku podpisanego przez ww. osobą lub nawet bezpośrednio do niego adresowanego, które świadczyłoby, o poważnym zaangażowaniu F. R. w aspekty ekonomiczno - administracyjne funkcjonowania [...], podkreślić bowiem należy,

że F. R. całą swoją uwagę skupiał na życiu politycznym

i sprawowaniu funkcji urzędowych w [...].

We wniesionym środku zaskarżenia, pełnomocnik stron dokonał szczegółowej analizy przedwojennych przepisów normujących kwestie zamieszkania i zameldowania, w szczególności § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5,

z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55

i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55,

o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489). Z przepisów tych wysnuł wniosek, że dana osoba może mieć kilka miejsc zamieszkania, tj. np. główne miejsce zamieszkania, ale do tego także niepodlegające żadnemu ograniczeniu ilościowemu tzw. dodatkowe miejsca zamieszkania. Jak argumentuje, z punktu widzenia znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej przesłanka domicylu jest spełniona, jeśli dawny właściciel nieruchomości posiadał miejsce zamieszkania na terenach pozostawionych poza obecnymi granicami RP, które to miejsce zamieszkania ustawa definiuje obecnie odwołując się do trzech różnych przedwojennych regulacji prawnych. Wystarczy, aby miejsce zamieszkania byłego właściciela położone poza granicami RP wypełniało kryteria jednej z trzech definicji miejsca zamieszkania, a definicje te różnią się od siebie i należy je stosować rozłącznie. Jako sedno obszernych wywodów pełnomocnika Stron zacytować należy następujący fragment z uzasadnienia wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy: "(...) skoro przedwojenne prawo dopuszczało posiadanie wielu miejsc zamieszkania, [...] winna być uznana

co najmniej za dodatkowe miejsce zamieszkania F. R.,

gdyż posiadał tam swoją największą majętność (majątek o powierzchni ponad [...] tyś ha i zamek rodowy), a okoliczności wskazują, że tym majątkiem aktywnie zarządzał

(przy udziale zarządców i syna, ale jest to usprawiedliwione rozmiarem majątku), zamieszkiwał tam w okresie, gdy z racji pełnienia urzędu nie przebywał w [...] czy w związku z innymi sprawami w [...], remontował i wyposażał zamek

w [...] (...)".

W nawiązaniu do § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. organ zauważył, że zgodnie z nim: "(z)a miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie

do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód

lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich

i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania".

Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że warunkiem jego zastosowania

jest w pierwszej kolejności ustalenie, że dana osoba "zwykle mieszka w dwóch lub więcej miejscowościach" co w okolicznościach sprawy, jak ustalono nie zostało udowodnione. Dodatkowo, wymienione w tym przepisie kryteria "siedziby głównej", "wykonywania zawodu lub urzędu", "znajdowania się majętności" dla ustalenia miejsca zamieszkania osoby interesowanej przyjmowane były "stosownie do okoliczności".

Nie można uznawać ich jako równorzędnych i przyjmować, jak czyni to pełnomocnik skarżących w treści zarzutu, że to fakt posiadania majątku w danej miejscowości (kryterium miejsca położenia majętności) świadczy o posiadaniu miejsca zamieszkania. Podstawowym kryterium dalej pozostaje fakt zamieszkiwania, a więc stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych, Dz. U. Nr 101, poz. 580), który w stosunku do F. R., nie został wykazany. Pełnomocnik Stron formułując twierdzenia o drugim miejscu zamieszkania wyżej wymienionego nie przedstawił żadnych dowodów,

które by obiektywnie potwierdzały fakt jego innego lub jeszcze innego miejsca zamieszkiwania niż [...].

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik Stron dołączył złożone przed notariuszem oświadczenia M. M. oraz K. K. z dnia

[...] stycznia 2011 r. Obydwie ww. osoby wskazały, że F. R. zamieszkiwał w [...]. Minister zauważył, że zarówno M. M.,

jak i K. K., w kluczowym dla sprawy okresie zamieszkiwali w [...], oddalonym od [...] ok. [...] km. Oznacza to, że nie byli bezpośrednimi świadkami momentów, kiedy F. R. przebywał w swoich dobrach.

Wiedza ich pochodzi zapewne od osób trzecich lub była zasłyszana. Żadna z osób składających oświadczenia, nie wspomniała o fakcie, że F. R.,

w związku z pełnionymi funkcjami, większość swego czasu spędzał w [...].

W ocenie Ministra oświadczenia te nie mogą zostać uznane za przesądzające o fakcie, że F. R. zamieszkiwał w [...].

Reasumując, organ II instancji, w oparciu o zebrany materiał dowody stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wnieśli: K. R., M. R., I. D., T. T., K. M. i N. R. zarzucając jej naruszenie:

1. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i nierozpatrzenie sprawy merytorycznie w całości, a odniesienie się jedynie do zarzutów odwołania (i to w dość wybiórczy sposób)

i utrzymanie decyzji w mocy, podczas gdy postępowanie przed organami administracji jest dwuinstancyjne, co oznacza, że organ ponownie rozpoznający sprawę na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie, nie ocenia wyłącznie decyzji, jak też nie rozstrzyga wyłącznie o zasadności zarzutów, ale ma obowiązek rozpatrzyć sprawę

w całości merytorycznie, czego odzwierciedleniem jest prawidłowe uzasadnienie decyzji, w którym organ poza odniesieniem się do zarzutów wyjaśni motywy, którymi kierował się przy wydawaniu rozstrzygnięcia, podstawę prawną i jej uzasadnienie,

a także odniesie się do zgromadzonych w sprawie dowodów, czego w niniejszym postępowaniu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie uczynił o czym świadczy treść zaskarżonej decyzji, w której organ wprost wskazał, że ustosunkuje się do zarzutów pełnomocnika strony i jego oceny poszczególnych dowodów,

nie wskazując nawet, czy podziela swoje ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

2. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie decyzji, polegające na nie wskazaniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów

na których się oparł jak też przyczyn z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej oraz niewyjaśnieniu podstawy prawnej wydanej decyzji, czy wreszcie nie odniesieniu się przez Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji, wbrew twierdzeniom wskazanym w zaskarżonej decyzji, do wszystkich podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutów, co potwierdza,

że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie rozpoznał jej merytorycznie a jedynie w części, w odniesieniu do wyłącznie części zarzutów.

3. art. 6, 7, 8, 75 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 i 3 kpa i art. 80 k.p.a.

poprzez bezzasadne odmówienie wiarygodności dowodom zgromadzonym w sprawie, a także nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego sprawy i przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów poprzez nie wywiedzenie

z materiału dowodowego wniosków z niego wynikających tj. powierzchni i rodzaju pozostawionego majątku [...], które to uchybienie miało istotny wpływ

na wynik sprawy,

4. art. 6,7,75 § 1,77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że dokument "wykaz posiadłości o powierzchni gruntowej od 50 do 180 ha i ponad 180 ha według powiatów, z podaniem nazwisk właścicieli

(stan na 1 lipca 1939 r.)" nie może stanowić dowodu w sprawie na okoliczność powierzchni [...] na dzień 1 września 1939 r., bowiem został sporządzony przez "okupanta" w sytuacji, gdy obowiązkiem organu jest dopuścić jako dowód

w sprawie wszystko co może się przyczynić do jej wyjaśnienia a nie jest sprzeczne

z prawem, a z całą pewnością przedmiotowy wykaz stanowi dokument, który nie jest sprzeczny z prawem, zaś okoliczności które mają zostać nim wykazane są istotne

w sprawie i mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia, a zarazem ani k.p.a. ani ustawa zabużańska nie ograniczają dowodów do dokumentów sporządzonych np. tylko przez władze RP, czy też przez ściśle określone podmioty, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

5. art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017r. poz. 2097 - dalej ustawa zabużańska), poprzez przyjęcie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji,

że przedłożony przez strony kwestionariusz nie ma mocy dowodowej, bowiem nie jest dokumentem urzędowym, podczas, gdy zgodnie z ustawą zabużańską dowodami

w sprawie mogą być dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...], [...], [...], [...] i innych państw,

a kwestionariusz takim dokumentem niewątpliwie jest, jak również, ustawa zabużańska nie wyłącza stosowania art. 75 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne

z prawem, a w konsekwencji brak jest podstaw do odmowy wiarygodności znajdującemu się w aktach kwestionariuszowi,

6. art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez odrzucenie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji opracowania pt. "[...]" autorstwa rzeczoznawcy majątkowego B. S. oraz opinii dotyczącej określenia opisu taksacyjnego drzewostanów leśnych majątku [...] autorstwa mgr. inż. K. wyłącznie z powodu wskazania przez autorów w dokumentach źródłowych opracowań zaświadczenia z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], któremu bezpodstawnie organ odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, a tym samym zaniechanie dokonania przez Ministra oceny dowodów, które jako niesprzeczne z prawem a mogące się przyczynić do wyjaśnienia sprawy winny być przez organ wszechstronnie rozważone, tym bardziej,

że w "Konstatacji dotyczącej opinii, z dnia [...] października 2016 r. w sprawie określenia opisu taksacyjnego drzewostanów leśnych w majątku [...]" sporządzonej przez mgr. inż. W. W. sporządzonej na zlecenie Wojewody Mazowieckiego autor potwierdził prawidłowość opinii mgr. inż. K. i stwierdził, że "opracowanie może stanowić wiarygodną informację do oszacowania przedmiotowych drzewostanów", a zatem być podstawą do ustalenia wysokości rekompensaty,

7. art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 i 4 ustawy zabużańskiej poprzez odmowę wiarygodności zeznaniom świadków A. C.

i W. D. w zakresie powierzchni i rodzaju pozostawionego majątku tylko i wyłącznie z powodu uznania przez organ, że wskazanie powierzchni i składników majątkowych nieruchomości wymaga wiedzy specjalistycznej, której świadkowie

Ci nie posiadają, podczas gdy określenie przez świadków co wchodziło w skład majątku nie wymaga wiadomości specjalnych, a zatem brak było przesłanek do odmowy wiarygodności przedmiotowym dowodom, które winny podlegać ocenie zgodnie

z art. 80 § 1 k.p.a.

8. art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy zabużańskiej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie,

że przedłożone do akt sprawy dowody pozyskane z archiwów Ukrainy wskazane przez organ w decyzji, w tym, w szczególności zaświadczenie z dnia [...] listopada 2008 r. wydane przez Państwowe Archiwum w Obwodzie [...] nr [...] wraz

z dokumentem stanowiącym podstawę jego wydania nie mogą stanowić dowodów wystarczających dla ustalenia powierzchni i rodzaju majątku [...],

9. art. 153 i 170 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie mocy wiążącej prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie,

w którym Sąd stwierdził, że sporną jest przesłanka tytułu majątku [...],

zaś pozostałe przesłanki, co ustaliły zarówno organy, jak i WSA zostały spełnione,

a w konsekwencji fakt zamieszkiwania J. R. na byłym terytorium RP został już przesądzony, co oznacza, że w chwili obecnej organ nie jest uprawniony do ustalenia odmiennie, a tym bardziej w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

10. art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 i 4 ustawy zabużańskiej poprzez nieuznanie zeznań świadków M. M. i K. K.

na okoliczność zamieszkiwania F. R. w [...] przed II wojną światową, z uwagi na przyjęcie przez organ, że "wiedza ich pochodzi zapewne od osób trzecich lub była zasłyszana" podczas, gdy świadkowie Ci złożyli oświadczenia

pod rygorem odpowiedzialności karnej i nie wskazywali w nich, że wiedzę swoją czerpią od osób trzecich bądź też o miejscu pobytu ordynata zasłyszeli, zaś sam fakt,

że zamieszkiwali w miejscowości oddalonej o [...] kilometrów od [...] nie może dyskwalifikować ich zeznań, tym bardziej w sytuacji, gdy ich bliscy wykonywali pracę

dla F. R., a zatem posiadali wiedzę bezpośrednio,

co prowadzi do wniosku, że oświadczenia tych świadków w zakresie miejsca zamieszkania F. R. są wiarygodne i potwierdzają, iż miał

on miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

11. art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 i 4 ustawy zabużańskiej poprzez pominięcie dowodu z oświadczenia W. D. z dnia [...] maja 2011 r. oraz A. C. z dnia [...] kwietnia 2011 r. na okoliczność potwierdzenia faktu, że miejscem zamieszkania F. R.,

według zgodnych oświadczeń ww. osób była [...].

12. art. 7, 8, 75, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

w zw. z art. 2 pkt. 1 ustawy zabużańskiej poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego z jednoczesnym pominięciem w procesie wnioskowania szeregu okoliczności przesądzających jednoznacznie o tym, że jednym z miejsc zamieszkania F. R. była [...], która stanowiła jego majątek poza obecnymi granicami RP, z którym F. R. łączyły istotne stosunki osobiste i gospodarcze, a także z którym posiadał on związek w postaci zamiaru stałego w niej przebywania, a także naruszenie tych przepisów poprzez błędne uznanie, że pobyty F. R. miały charakter przemijający

i nie wiązały się z zamiarem stałego zamieszkania,

13. art. 2 pkt. 1 lit. a) ustawy zabużańskiej w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych; art. 2 pkt 1 lit. b) ustawy zabużańskiej w zw. z art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks Postępowania Cywilnego; art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych

z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności, wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3 § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do

§ 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez brak uwzględnienia, że regulacje prawne określone odpowiednio w art. 2 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy zabużańskiej stanowią odrębne definicje miejsca zamieszkania

i winny być traktowane rozłącznie, a posiadanie miejsca zamieszkania,

w tym dodatkowego, poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu któregokolwiek z tych przepisów przesądza o spełnieniu określonej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przesłanki miejsca zamieszkania wymaganej dla potwierdzenia i realizacji prawa do rekompensaty,

14. art. 2 pkt. 1 ustawy zabużańskiej w zw. z § 9 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5,

z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach

i księgach ludności z dnia 23 maja 1934 r. w związku z § 3 i § 5 tego rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i brak zastosowania polegający na braku uwzględnienia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że ustawowa przesłanka miejsca zamieszkania warunkująca potwierdzenie i przyznanie prawa do rekompensaty jest spełniona, gdy dana osoba posiada wiele miejsc zamieszkania i w takim wypadku należy brać pod uwagę koncentrację stosunków osobistych i gospodarczych powiązanych z poszczególnymi miejscami zamieszkania określonymi wedle

§ 9 Rozporządzenia, tj. miejscem, gdzie dana osoba posiada siedzibę główną,

gdzie wykonuje swój zawód lub urząd lub gdzie znajduje się jej majętność,

15. art. 2, 3 oraz 7 ustawy zabużańskiej poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia

i realizacji prawa do rekompensaty za majątek [...], którego właścicielem był F. R., w sytuacji, gdy strony przedłożyły dowody

na okoliczność powierzchni, rodzaju i struktury majątku, jak też wykazały, że ordynat zamieszkiwał na byłym terytorium RP, a tym samym wykazały spełnienie przesłanek ustawy zabużańskiej, tym bardziej, że organ niespełnienia pozostałych przesłanek ustawy nie zakwestionował.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169,

poz. 1418, ze zm.).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa

do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia

31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W decyzjach organów obu instancji wskazano dwa powody odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Po pierwsze nie udokumentowano powierzchni

i rodzaju pozostawionej nieruchomości, po drugie zaś nie przedstawiono dowodów, które świadczyłyby o fakcie zamieszkiwania F. R. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeśli chodzi o brak dowodów świadczących o fakcie zamieszkiwania F. R. przed wybuchem II wojny światowej, należy podnieść,

że okoliczność ta została przesądzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 888/15, w którym Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że wobec F. R. zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – obywatelstwo polskie 1 września 1939 r.

i opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. – aresztowanie przez władze [...]. Sporną jest natomiast przesłanka tytułu

do majątku [...], której wystąpienie Sąd również przesądził uznając,

że to F. R. jako ostatni ordynat był jej właścicielem.

Dokonując w pierwszej kolejności oceny zarzutu naruszenia art. 170 p.p.s.a., poprzez nie uwzględnienie w zaskarżonej decyzji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 888/15 wskazać należy,

że zgodnie z tym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd,

który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Natomiast w myśl art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, iż wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy. W sytuacji,

gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi,

które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest jak to uczynił Minister dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki,

jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku.

Zatem wskazać należy, że powołanym wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2401/13 oraz uchylając decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] i decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty przesądził jak wskazano wyżej wystąpienie

w niniejszej sprawie przesłanki zamieszkiwania F. R. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz tytuł własności ordynata do [...], co w konsekwencji oznacza, że do ustalenia pozostała jedynie powierzchnia

i rodzaj pozostawionego majątku i na tym powinien skupić się organ orzekający.

Tymczasem Minister orzekając w obu instancjach w sposób nieuprawniony dokonał ustaleń dotyczących przesłanki zamieszkiwania ordynata na byłym terytorium Rzeczypospolitej sprzecznie z ustaleniami NSA w powołanym wyżej wyroku,

czym naruszył przepis art. 170 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu orzekającego

w zakresie powierzchni i rodzaju pozostawionego przez ordynata majątku stanowiącego [...] Sąd uznał decyzje organów za błędne.

Z przepisu art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że spadkobierca osoby, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami RP obowiązany jest do udokumentowania tego faktu w oparciu o wymienione w tym przepisie dowody. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe,

a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych [...], [...], [...], [...] lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy).

Nie budzi też wątpliwości, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) – właścicieli

lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty

(art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy).

Istota niniejszej sprawy sprowadza się więc do wyjaśnienia, czy organ mając do dyspozycji materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy prawidłowo uznał, że skarżący nie udowodnili faktu pozostawienia przez ich poprzednika prawnego – F. R. poza obecnymi granicami RP nieruchomości,

w zakresie jej rodzaju i powierzchni.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Zaś w myśl zasady wyrażonej w art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Jednak podkreślić należy, że dowód taki ma charakter posiłkowy i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały nie wyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy.

Wskazać należy, że artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty (...) nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody,

które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza granicami, ich rodzaju

i powierzchni. Oznacza to, że powierzchnia pozostawionych nieruchomości jest rzeczą istotną w sprawie i powinna być wykazana. Dowody, o których mowa we wskazanym przepisie, wymienia art. 6 ust. 4, a są nimi: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe,

a także pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Litwy, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty,

które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku tych dokumentów ust. 5 przewiduje, że mogą to być oświadczenia dwóch świadków złożone w warunkach wymaganych tym przepisem.

Zestawienie przepisów art. 6 ust. 4 i 5 pozwala na wyciągniecie wniosku,

że ustawa daje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a dopiero w razie ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Jednak należy mieć

na uwadze, że art. 6 ust. 4 nie wymienia dowodów enumeratywnie, a tylko stwierdza,

że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, tak samo w przypadku oświadczeń świadków, o czym mowa w ust. 5, gdyż i ten przepis mówi o tym, że mogą to być tego rodzaju dowody. Z art. 6 ust. 4 i 5 nie można zatem wyprowadzić wniosku, że wykluczone jest w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach,

a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi,

ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że wyjaśnieniu stanu faktycznego ma służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli zaś chodzi o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony.

Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Podkreślić przy tym należy, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Wprawdzie brak jest w aktach dokumentu w postaci tytułu własności przedmiotowych nieruchomości obejmującego księgi wieczyste czy akta katastralne, jednakże zważywszy na istnienie w aktach sprawy innych dowodów potwierdzających, że poprzednik prawny skarżących pozostawił majątek poza obecnymi granicami,

to należy dokumenty te uznać za dowody w sprawie i ocenić je w powiązaniu ze sobą.

Z art. 6 ust.4 pkt 3 ustawy wynika, że dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być w szczególności dokumenty urzędowe pozyskane z archiwów państwowych min. Republiki Białorusi, Litwy, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.

Skarżący złożyli do akt zaświadczenie Państwowego Archiwum w Obwodzie [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] wydane na podstawie wykazu posiadłości sporządzonego przez Wydział Ziemski Komitetu Wykonawczego [...] Obwodowej Rady Delegatów Ludowych według stanu na 1 lipca 1939 r., dotyczące przedmiotowych nieruchomości. Stanowią one w ocenie Sądu dokumenty urzędowe, przysługuje im zatem domniemanie prawdziwości i zgodności z prawdą orzeczenia organu.

W ocenie Sądu bezpodstawna była zatem odmowa mocy dowodowej dokumentowi urzędowemu w postaci ww. zaświadczenia, wskazującego powierzchnię

i rodzaj majątku [...].

Sąd wskazuje, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest zgodnie

z treścią art. 80 k.p.a., ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego,

czy dana okoliczność została udowodniona. Gwarantowana organowi tym przepisem możliwość swobodnej oceny dowodów, aby nie była oceną dowolną, musi opierać się na dowodach zebranych w postępowaniu administracyjnym, ocenie powinien zostać poddany całokształt tak zebranego materiału i ocena ta musi być wszechstronna

a nie jednostronna, a ponadto organ powinien dokonać oceny i wartości dowodowej każdego z przeprowadzonych dowodów, mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy.

W aktach sprawy znajdują się inne dokumenty, którym organy orzekające odmówiły mocy dowodowej dokonując ich oceny z naruszeniem zdaniem Sądu

art. 80 k.p.a. W powiązaniu bowiem z dokumentem w postaci ww. zaświadczenia zachodzi możliwość ustalenia powierzchni i rodzaju pozostawionego majątku.

Wobec powyższego, w sposób nieuprawniony również organ odstąpił od oceny opinii sporządzonych przez biegłych A. K., B. S.

i W. W. uznając, że skoro zostały one sporządzone w oparciu

o dokumenty, których wiarygodność została podważona przez organ logicznym jest,

że także opinie w konsekwencji nie mogą być uznane za wiarygodne.

Dysponując zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami, zawierającymi dane wskazujące na skład majątkowy ordynacji organ orzekający winien je skonfrontować.

Reasumując, Sąd uznał, że stanowisko Ministra odmawiające potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżących dowodów wskazujących na powierzchnię i rodzaj pozostawionego majątku jest nieprawidłowe.

W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty potwierdzające jakie nieruchomości wchodziły w skład ordynacji w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch wojny. Wymagają one jednak szczegółowej analizy w konfrontacji z treścią zaświadczenia

z 4 listopada 2008 r., którego wiarygodność bezzasadnie została podważona

oraz w konfrontacji z opiniami ww. biegłych.

Odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek wchodzący

w skład ordynacji Minister nadmiernie w ocenie Sądu skupił się na fakcie jego wyprzedawania, dokonywania darowizn oraz na fakcie podlegania majątku ordynacji przedwojennej reformie rolnej.

W aktach sprawy brak dowodów, by w zakresie nieruchomości objętych wnioskiem, doszło do przymusowego wykupu nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego skarżących, pomimo wieloletniego postępowania nie ustalono także, by rzeczywiście poprzednikowi prawnemu skarżących odebrane zostało prawo własności w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej.

Sąd w składzie orzekającym wskazuje, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. "Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według swego widzimisię: swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu (jeśli ustawa nie zwalnia go od tego obowiązku)" Eemanuel Iserzon w: E. Iserzon, Jerzy Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 154-155,

uw. 3; Barbara Adamiak w: B. Adamiak, Jerzy Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2021, s. 550, nb 1.

W myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Powyższe z kolei winno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 13.12.2018 r. II GSK 4595/16, Lex 2630265). Obowiązkiem organu

jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody

we wzajemnej łączności. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego możliwa jest ocena, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Tylko jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił przekonująco dlaczego uwzględnił jedne dowody i odmówił uwzględnienia, względnie uznał za niewystarczające, nieprzekonywujące

dla udowodnienia tez przedstawianych przez stronę, to nie można z tego powodu skutecznie podważyć stanowiska organu zarzucając mu oparcie rozstrzygnięcia

na błędnym ustaleniu stanu faktycznego i tym samym błędnej ocenie tego stanu

pod względem prawnym (wyrok NSA z 23.2.2018 r. II OSK 1903/17, Lex 2458235;

B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 2, 3).

Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93, LEX nr 26517, stwierdził m.in., że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w kpa zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się,

iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się należy na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego

w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76

§ 1 kpa szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej

ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz

do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest zobowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.)

jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) i jako dowód dopuścić wszystko,

co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.).

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły wszechstronnie materiału dowodowego dopuszczając się dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, czym naruszyły art. 7, 77 § 1, 75 i 80 k.p.a., a ponadto

nie uzasadniły rozstrzygnięć zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co dotyczy

w szczególności organu II instancji, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali, na podstawie przywołanych wyżej dokumentów urzędowych oraz pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dowodów jaka była przed dniem 1 września 1939 r. powierzchnia gruntów wchodzących w skład ordynacji i ich rodzaj, a następnie wyda stosowną decyzję.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz

art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł

jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200

tej ustawy.