Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2293/21 w sprawie ze sprzeciwu B.P. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-44/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2293/21 (dalej postanowienie z 16 grudnia 2021 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek B.P. (dalej skarżący) o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszki Jędrzejewskiej - Jaroszewicz od rozpoznania sprawy ze sprzeciwu B.P. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 lipca 2021 r., nr DAP- WOSRFR-7280-44/2021/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że dnia 3 listopada 2021 r. skarżący [działając przez profesjonalnego pełnomocnika r. pr. I.P., dalej pełnomocnik skarżącego] wniósł pismo zatytułowane jako "skarga na sędzię Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i wyłączenie sędzi z postępowania" (k. 26-29 akt sądowych). Pismo to zostało potraktowane jako wniosek o wyłączenie sędziego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że wskazany sędzia przy rozpoznawaniu jego sprawy wydał stronnicze rozstrzygnięcie, naruszając w sposób rażący art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 112 kpa, co uzasadnia wyłączenie go od rozpoznania niniejszej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał art. art. 18 § 1, art. 19 i art. 20 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z zm., dalej ppsa). Wskazał, że w orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że wyłączenie na podstawie tego przepisu powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak by wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Okolicznością wywołującą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie może być jego merytoryczna praca, w tym wydawanie orzeczeń sądowych w toku prowadzonych postępowań. Nie jest dopuszczalne wyłączenie sędziego z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem w tej bądź innej sprawie. Orzeczenia takie mogą być kwestionowane w toku postępowania w drodze przysługujących stronie środków zaskarżenia, zaś fakt że wnioskodawca nie jest zadowolony z dotychczasowych rozstrzygnięć zapadłych z udziałem sędziego nie stanowi okoliczności która budzi uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności i tym samym nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego (postanowienie NSA z 21.12.2011 r. I OZ 1068/11).

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wniosek skarżącego za bezzasadny i nie zasługujący na uwzględnienie. Fakt, że skarżący podważa prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego w jego sprawie przez wskazanego sędziego stanowi jego subiektywne przekonanie i nie jest okolicznością uzasadniającą wyłączenie tego sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy. W złożonym wniosku strona nie wskazała okoliczności, o których mowa art. 19 bądź art. 18 ppsa, a ponieważ zgodnie z art. 20 § 1 ppsa to strona w złożonym wniosku obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia, nie można przyjąć by okoliczność taka w niniejszej sprawie zaistniała. Sędzia objęty wnioskiem skarżącego o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie stosownym oświadczeniem z 10 grudnia 2021 r. wyjaśnił, że nie zachodzą względem niego przesłanki przewidziane w art. 18 ppsa wyłączające go z mocy samej ustawy od orzekania w niniejszej sprawie, a ponadto, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, o których mowa w art. 19 ppsa, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. W ocenie Sądu oświadczenie to nie budzi wątpliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 18 i art. 19 ppsa oddalił wniosek (k. 36, 38-40 akt sądowych).

Pismem z dnia 29 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego z 16 grudnia 2021 r., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 19 ppsa i art. 21 ppsa przez rozpatrzenie wniosku przez sędziów, co do których zachodzą okoliczności wskazujące na brak ich bezstronności, i co do których także złożono wnioski o wyłączenie;

2. art. 22 § 1 ppsa przez nierozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziego na skutek pominięcia okoliczności, które wskazano jako okoliczności wskazujące brak bezstronności sędziego;

3. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej Konstytucja) przez lekceważenie procedur przez sąd, na skutek rozpatrywania wniosku o wyłączenie sędzi przez sędzie, którym zarzucono naruszenia analogiczne jak sędzi, o której wyłączenie wnioskowano, a więc zainteresowanych w jej niewyłączaniu i przez nieodniesienie się przez sąd do zarzutów skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie sędziego, którego dotyczył wniosek, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania; o [zasądzenie] zwrotu kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego (k. 48-49 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie skarżącego okazało się niezasadne.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych, sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ppsa), wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub wniosek strony wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 19 ppsa).

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego WSA Agnieszki Jędzejewskiej-Jaroszewicz (zarówno z mocy art. 18 § 1-3, jak i na podstawie art. 19 ppsa). Zarzuty stawiane sędzi mają charakter czysto subiektywny i jako takie nie mogą przynieść spodziewanego rezultatu.

Z oświadczenia złożonego przez sędziego WSA Agnieszkę Jędzejewską-Jaroszewicz wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww. przepisów (k. 36 akt sądowych).

W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9.2014 r. I OZ 754/14, cbosa).

We wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2).

Pełnomocnik skarżącego zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu, nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem. Wniosek z 3 listopada 2021 r. stanowi w części prolegomena do glosy dotyczącej orzecznictwa sądowoadministracyjnego w materii interesującej autora wniosku; w części wniosek do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Rzecznika Dyscyplinarnego, które rozpatrywane są w odrębnym trybie. Argumenty dotyczące przesłanek z art. 18 § 1-3 i art. 19 ppsa nie zawierają uprawdopodobnienia żadnej z tych przesłanek. W związku z tym Sąd I instancji nie miał przesłanek do uwzględnienia wniosku.

Brak jest dowodów, że Sędziowie wchodzący w skład składu orzekającego postanowieniem z 16 grudnia 2021 r. byli wyłączeni od rozpoznania niniejszej sprawy bądź niniejszego wniosku.

Do przeciwnych rezultatów nie prowadzi powołany we wniosku i zażaleniu art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946), przy czym autor zażalenia nie wskazuje, naruszenia którego z dwu ustępów się dopatruje.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26.3.1997 r. III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8.3.1972 r. I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13.2.2014 r. II OZ 149/14, Lex 1450957; 16.1. 2013 r. II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1.12.2016 r. II FSK 2912/14, Lex 2170165).

Skarżący skorzystał skutecznie z zażalenia na postanowienie z 18 października 2021 r. i jego prawo do sądu jest w pełni respektowane.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wskazać należy, że nie mógł być on uwzględniony, bowiem o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 ppsa (art. 209 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 ppsa. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (uchwała NSA z 4.2.2008 r. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23 z aprobująca glosą K. Celińskiej-Grzegorczyk, ZNSA 2008/4/145-150; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 890, nb 8).