Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. sprawy ze skargi A.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2008-2010 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A.O. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję nr [.] z dnia [.] czerwca 2017 r. odmawiającą A. O. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2008-2010.

Jak wynika z akt sprawy A. O. (dalej: wnioskodawca, skarżący) pismem z dnia 10 marca 2017 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną, związaną z tym, że w 2015 r. zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową nadnercza lewego i stan jego zdrowia pogarsza się. Wskazał, że pobierana renta z ZUS w wysokości 750 zł nie pozwala mu na wykupienie leków oraz podstawowe opłaty. Poinformował, że jego żona posiada grupę inwalidzką po przebytej chorobie nowotworowej oraz zawale serca i pracuje jako pielęgniarka w Szpitalu Specjalistycznym w J. Podał, że obciążenie domowego budżetu wynosi około 1 300 zł miesięcznie. Wskazał również na fakt niezdolności do pracy syna przez okres 3 lat z powodu przebytej w październiku 2016 r. operacji.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek ZUS ustalił, że okresie od 01.05.2007 r. do dnia 01.09.2010 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązywał z ustawowego obowiązku w sposób prawidłowy, na jego koncie powstało zadłużenie.

Następnie w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r, poz. 963 ze zm.), dalej w skrócie "u.s.u.s.", decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W ocenie organu skarżący nie spełnił przesłanek warunkujących umorzenie należności, wynikających z art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), określanego dalej jako Rozporządzenie.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., opisaną na wstępie, ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w kwocie:

- na ubezpieczenia społeczne:

8 154,44 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okresy: od 09/2008 r. do 02/2009 r., od 07/2009 r. do 08/2010 r,;

6 236,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 17.03.2017 r.;

167,20 zł - z tytułu kosztów upomnienia;

- na ubezpieczenie zdrowotne:

0,69 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres: 01/2010 r.;

- na Fundusz Pracy:

427,25 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okresy: 09/2008 r., 04/2009 r., od 10/2009 r. do 08/2010 r.

314,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 17.03.2017 r.;

113,05 zł - z tytułu kosztów upomnienia.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonej przez stronę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r., I SA/Rz 730/17 uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie sądu ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń strony, nie ocenił ich, nie stwierdził czy są one prawdziwe czy też nie, nie przeprowadził analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zignorował dokumentację lekarską syna złożoną przez zobowiązanego co do jego stanu zdrowia, nie zbadał kwestii dochodu na jednego członka rodziny zobowiązanego, nie ustalił stanu ubóstwa tych osób. Uznał za, gołosłowne twierdzenie strony że w obecnej sytuacji zdrowotnej i finansowej korzysta z pomocy rodziny aby zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe.

Rozpoznając sprawę po wyroku WSA w Rzeszowie ZUS decyzją z dnia [...] maja 2018 r., opisaną na wstępie, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2008-2010.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono aktualną sytuację finansową skarżącego z której wynika, że skarżący pobiera rentę w wysokości 988,19 zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe z synem i żoną, która otrzymuje stałe wynagrodzenie ze Szpitala Specjalistycznego w J. w wysokości 1804,60 zł. Ponadto skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny w kwocie od 300 do 500 zł miesięcznie. Jest właścicielem domu w miejscowości S. o powierzchni 85 m2,posiada komputer, nie posiada pojazdów. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 140 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 550 zł, kosztów związanych z leczeniem w kwocie 250 zł i innych kosztów w kwocie 100 zł. a ponadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów w bankach, które regularnie spłaca w łącznej miesięcznej kwocie 490 zł.

Organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Organ podniósł, że skarżący jest właścicielem domu w miejscowości Skołyszyn, na którym to, ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne.

ZUS stwierdził także, że w sprawie brak jest również podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z § 3 Rozporządzenia.

W ocenie organu skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ wskazał, że skarżący otrzymuje comiesięczny dochód w wysokości 988,19 zł netto, prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie z tytułu wykonywanej pracy w wysokości 1804,60 zł, posiada na utrzymaniu syna, który w chwili obecnej nie osiąga dochodów, dodatkowo korzysta z pomocy finansowej rodziny w wysokości 300 - 500 zł miesięcznie.

W ocenie organu sytuację materialną skarżącego należało uznać za trudną ale nie zagrażającą pozbawieniu podstawowych potrzeb życiowych.

Organ zwrócił uwagę na fakt, że skarżący posiada dobrowolnie zaciągnięte zobowiązania finansowe w bankach, które spłaca w łącznej kwocie 463 zł miesięcznie.

Ponadto nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności i podkreślił, że organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny.

W ocenie organu w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Pismem z dnia 23 czerwca 2018 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W ocenie skarżącego organ nie zastosował się do wyroku WSA z dnia 14 grudnia 2017 r. I SA/Rz 730/17, nie przeanalizował dokładnie jego sytuacji materialnej a także stanu zdrowia jego i domowników, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r.

Skarżący zarzucił organowi niedokładną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i bezpodstawne uznanie, że w jego sprawie nie występują przesłanki umorzenia należności określone w przepisach u.s.u.s. i Rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie stwierdzić należy, iż zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], która w chwili wydawania tej pierwszej zaskarżonej decyzji już nie istniała w obrocie prawnym, wobec czego takie rozstrzygnięcie było niedopuszczalne.

Powyższa decyzja została bowiem uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 730/17, który stał się prawomocny w dniu 13 lutego 2018 r.

W uzasadnieniu do powyższego wyroku, Sąd zawarł szczegółowe wskazania i wytyczne odnośnie dalszego postępowania w sprawie.

W szczególności Sąd stwierdził, że aby rozstrzygnąć czy nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należy dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej i życiowej dłużnika, czy ona pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Sąd nakazał organowi uwzględnienie nie tylko wydatków za zużycie wody, energii, ale także wziąć pod uwagę wydatki na zakup środków czystości, pielęgnacyjnych, lekarstw zważywszy, że syn skarżącego i żona chorują oraz koszty żywności.

Sąd podniósł, że z treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wynika uznaniowość rozstrzygnięcia, która jednak nie oznacza dowolności. Wybór rozstrzygnięcia nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania i należytego rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.).

Ponadto Sąd stwierdził, że organ nie odniósł się do twierdzeń strony, nie przeprowadził analizy materiału dowodowego, zignorował przedłożoną dokumentację lekarską odnośnie stanu zdrowia syna skarżącego, nie zbadał kwestii dochodu na jednego członka rodziny.

Sąd wskazał na konieczność rozważenia przez organ, czy spełnienie obowiązku zapłaty przez skarżącego składek nie doprowadziłoby do niemożności zaspokojenia przez skarżącego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych.

Organ nie ustalił realnych możliwości płatniczych skarżącego.

Powyższych wytycznych organ nie wykonał. Organ oparł się na dotychczas zebranym materiale dowodowym i nie rozstrzygnął czy uregulowanie należności doprowadziłoby do zagrożenia dla egzystencji skarżącego i jego rodziny, jakie dodatkowe wydatki powoduje choroba syna i żony, nie rozważył czy skarżący musiałby korzystać wówczas z pomocy opieki społecznej i jak to wpłynęłoby na interes społeczny.

Organ w takim samym zakresie jak poprzednio powołał się jak należy rozumieć uznaniowy charakter decyzji, bez uwzględnienia jakichkolwiek dywagacji i uwag ze strony Sądu w tym zakresie.

Organ stwierdził natomiast, że darowanie należności z tytułu składek ma charakter dobrowolny, a Skarżący nie ucierpiał w wyniku klęsk żywiołowych, zaś skarżący i jego żona osiągają comiesięczne dochody z tytułu świadczeń emerytalnych.

Nie przeprowadził też organ analizy jakie są pełne wydatki Skarżącego i jego rodziny, przy uwzględnieniu również wydatków odnośnie których wypowiedział się Sąd w uzasadnieniu do wyroku z dnia 14 grudnia 2017r.

Z uwagi na powyższe, organ naruszył prawo procesowe, w szczególności art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, a także Sąd, chyba że przepis uległ zmianie, wobec czego zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W oparciu o art. 200 P.p.s.a. zasądzono od organu na rzecz skarżącego, zwrot kosztów postępowania, które sprowadzają się do kosztów zastępstwa procesowego.