Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na czynność Inne z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dojazdu dziecka niepełnosprawnego do szkoły stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.

Wnioskiem z dnia [...] września 2024 r. M. L. (skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy W. o zwrot kosztów przewozu dziecka/ucznia niepełnosprawnego – B. L. do wskazanej przez nią placówki – Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T..

Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. Wójt Gminy W. poinformował skarżącą, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 4 pkt 1, art. 39a pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (dalej: "u.p.o.") obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. Obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Organ wskazał, że zgodnie z ww. przepisami oraz zarządzeniem Wójta Gminy W. z dnia [...] lipca 2024 r., które określa procedurę dotyczącą ustalenia najbliższej placówki oświatowej dla dzieci/uczniów niepełnosprawnych z terenu Gminy W., a także stanowiskiem dyrektora Szkoły Podstawowej Specjalnej nr [...] im. J. P. II w A. K. w niniejszym zakresie, najbliższą placówką oświatową spełniającą wszystkie wskazania i zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego jest w/w placówka oświatowa.

M. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w B. na powyższą czynność Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2024 r. W uzasadnieniu wskazała, że jej dzieci (B. , [...] i M. ) uczęszczają do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T. od 2021 r. i do tej pory Gmina W. wypłacała jej zwrot kosztów przewozu dzieci do szkoły i przedszkola w T.. Skarżąca podniosła, że jest to placówka najlepsza dla potrzeb jej dzieci, u których zdiagnozowano autyzm sprzężony z upośledzeniem umysłowym (u całej trójki dzieci). Zdaniem skarżącej, żadna z placówek wskazanych przez organ nie spełnia w pełni potrzeb prawidłowego kształcenia i zaopiekowania się jej dziećmi (brak oddziałów dla dzieci z autyzmem, jedynie klasy integracyjne).

Ponadto, wożenie dwojga dzieci do szkoły i jednego do przedszkola stanowiłby dla niej utrudnienie. W ocenie strony, pojęcie "najbliższa szkoła" nie powinno być utożsamiane z bliskością szkoły w stosunku do miejsca zamieszkania dzieci. W opinii skarżącej, jeżeli najbliższa szkoła nie może zapewnić dzieciom odpowiednich warunków nauki, dostosowanych do stopnia niepełnosprawności, to dzieci oraz ich rodzice mogą mieć interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w tym, aby dzieci uczęszczały do innej szkoły. Według strony, Wójt nie dokonał żadnej analizy orzeczeń o niepełnosprawności, ani programu szkoły, do której już uczęszczają jej dzieci. Skarżąca podkreśliła, że dokonując wyboru szkoły kierowała się głównie kwestią tego, czy dana szkoła posiada warunki umożliwiające prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności (m.in. z autyzmem). Jest to bowiem element wskazany na skierowaniu w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Wskazana przez skarżącą szkoła i przedszkole w T. mają takie oddziały. Skarżąca podkreśliła, że dzieci z autyzmem mają kłopoty z nawiązywaniem nowych kontaktów z rówieśnikami, nie lubią zmian, a wręcz ich nie tolerują i na każdą zmianę mogą reagować lękiem i agresją. Trudno też im dostosować się do nowych form nauczania. Zdaniem skarżącej, wyrwanie dzieci ze znanego im środowiska, zwłaszcza w środku roku szkolnego, byłoby bardzo niewskazane dla ich rozwoju emocjonalnego. Dzieci skarżącej dobrze się już czują w dotychczasowych placówkach.

W odpowiedzi na skargę organ, odnosząc się do ww. twierdzeń i stanowiska skarżącej, wskazał, że podjęta przez niego odmowna czynność była dokonana prawidłowo i zgodnie z prawem, zaś skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ przywołał treść art. 39 ust. 4 u.p.o. i wyjaśnił, że najbliższą szkołą w rozumieniu tego przepisu będzie szkoła najbliżej położona geograficznie w stosunku do miejsca zamieszkania ucznia z niepełnosprawnością, ale jednocześnie zapewniająca odpowiednie warunki do kształcenia dzieci z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Oznacza to, że ten element należy oceniać w stosunku do każdego indywidualnego przypadku biorąc pod uwagę zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka.

Mając na względzie powyższe organ w wyniku przeprowadzonej analizy, wystosowanych zapytań do różnych placówek oświatowych i uzyskanych w niniejszym zakresie odpowiedzi, ustalił, że najbliższą placówką dla małoletnich B. i [...] jest placówka w A. K., zaś dla małoletniego M. przedszkole we [...].

Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że placówka w A. K. nie jest dostosowana do potrzeb jej małoletnich dzieci, organ wyjaśnił, że otrzymał stanowisko dyrektora tej szkoły, z którego wynika, że szkoła ta spełnia wszystkie wskazania i zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Zdaniem organu wskazane przez niego najbliższe placówki, nie tylko są najbliższymi placówkami pod względem geograficznym, lecz także jednocześnie pozwalają kontynuować proces kształcenia. Zawierają one formę i programy nauczania oraz zajęcia rewalidacyjne, tworząc na przyszłość najlepsze warunki osiągnięcia celów systemu oświaty oraz odpowiednie warunki szczególnej opieki zdrowotnej dla małoletnich dzieci skarżącej. Proces nauczania w ww. placówkach jest zatem dostosowany do stopnia niepełnosprawności małoletnich pod kątem treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Mając na względzie powyższe organ wniósł o oddalenie skargi w całości, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest czynność Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2024 r. w postaci odmowy pokrywania kosztów dowozu dziecka skarżącej – B. L. do K. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T..

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności (decyzje administracyjne, postanowienia) z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa.

Zatem odmowa zapewnienia dzieciom dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i podlega kognicji sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 270/17; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 775/07; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 149/08).

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. W myśl art. 4 pkt 1 u.p.o., ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o bez bliższego określenia o szkole – należy przez to rozumieć także przedszkole.

Stosownie natomiast do art. 39a ust. 1 u.p.o. obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 4 u.p.o.).

Zgodnie zaś z art. 39a ust. 2 u.p.o. zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru:

koszt = (a-b) × c gdzie:

a - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego, ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, szkoły podstawowej albo szkoły ponadpodstawowej, a także przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy, i z powrotem, b - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania rodzica do miejsca pracy i z powrotem, jeżeli nie wykonywałby przewozu, o którym mowa w lit. a, c - stawka za 1 kilometr przebiegu pojazdu.

Na tle regulacji zawartej w art. 39a ust. 2 u.p.o. WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 550/24 stwierdził, że przy obliczaniu zwrotu kosztów przejazdu należy uwzględnić przejazd skarżącej z dzieckiem z miejsca zamieszkania do placówki oświatowej, przejazd skarżącej z tej placówki do miejsca zamieszkania, i z powrotem, tj. przejazd skarżącej z miejsca zamieszkania do placówki oświatowej oraz przejazd skarżącej z dzieckiem z tej placówki do miejsca zamieszkania. Sąd w składzie orzekającym ten pogląd podziela.

W świetle powyższego możliwe są dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 211/08; w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17). Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, pod warunkiem że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy o zwrocie kosztów dojazdu przez gminę. Zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy.

Jak wynika z akt sprawy, dziecko skarżącej - B. L. legitymuje się orzeczeniem z dnia z dnia [...] stycznia 2024 r. o potrzebie kształcenia specjalnego, wydanym przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w T., zalecającym kształcenie specjalne na okres do końca II etapu edukacyjnego, z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną: niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim, z autyzmem. Nie budzi zatem wątpliwości, że do sytuacji strony odnosi się dyspozycja cytowanego art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii braku zgody organu na uwzględnienie wniosku skarżącej co do zwrotu ponoszonych przez nią kosztów przewozu dziecka do K. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T., do którego – jak wynika ze skargi - dotychczas dziecko skarżącej uczęszczało. Zdaniem organu dla dzieci skarżącej – [...], B. i M. L., w bliższej odległości od miejsca zamieszkania znajdują się inne placówki oświatowe, które są w stanie zapewnić dzieciom realizację wszystkich zaleceń, o jakich mowa w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Mianowicie, według Wójta Gminy W. dla [...] i B. L. najbliższą placówką oświatową jest Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] im. J. P. II w A. K., a dla M. L. – Przedszkole Publiczne nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi im. K. H. we [...].

Należy podzielić wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, w świetle którego na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. pojęcie "bliskości" składa się element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, a także element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element winien być oceniany indywidualnie w korespondencji z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt. III SA/Gd 897/18). Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14: "szkołą najbliższą (...) jest tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu".

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał, iż wskazane przez niego placówki oświatowe w A. K. i we [...] są "najbliższą szkołą" w rozumieniu cytowanego powyżej przepisu. W sytuacji bowiem, gdy skarżąca ma zapewnić dowóz dzieci do placówek w różnych miejscowościach pojęcie "najbliższej szkoły", w sensie położenia geograficznego, powinno uwzględniać trasę jaką będzie ona musiała jednorazowo pokonywać. Z art. 39a ust. 2 u.p.o. wynika, że jest to trasa między miejscem zamieszkania (S. ), przedszkolem (we [...]) i szkołą (w A. K.). Zatem trasa skarżącej wyglądałaby w następujący sposób: S. – A. K. – S. – [...] – S., i z powrotem (po odbiór dzieci), a więc byłaby to znowu trasa: S. – A. K. – S. – [...] – S.. Tak obliczoną trasę (pod względem liczby kilometrów) należy porównać z trasą jaką musi pokonać skarżąca pomiędzy S. a T. (i z powrotem), dowożąc dzieci do K.-P. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Dopiero wówczas będzie można ustalić, które z placówek (w T. czy w A. K. i we [...]) są najbliżej miejsca zamieszkania skarżącej i jej dzieci. Nie chodzi więc tutaj o proste porównanie – jak to uczynił organ - odległości S. – T. z odległością pomiędzy S. i A. K. oraz S. i W.. Już bez głębszej analizy wydaje się, że trasa S. – A. K. – S. – [...] – S., i z powrotem, jest znacznie dłuższa od trasy S. – T., i z powrotem.

Organ nie wyjaśnił także w przekonujący sposób, że placówki oświatowe w A. K. i we [...] są w stanie zapewnić dzieciom realizację wszystkich zaleceń, o jakich mowa w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego. Z orzeczeń tych wynika, że u całej trójki dzieci zdiagnozowano autyzm sprzężony z lekkim upośledzeniem umysłowym.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na wniosek Starosty [...] [...] i B. L., w związku z wydanymi orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego, zostali skierowani na podstawie art. 127 ust. 15 u.p.o., przez Marszałka Województwa do K.-P. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T. (por. pisma Urzędu Marszałkowskiego Województwa K.-P. w T. z dnia [...] lipca 2024 r. i [...] lutego 2023 r.). Należy zauważyć, że w myśl art. 127 ust. 15 u.p.o., jeżeli powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności, starosta tego powiatu kieruje dziecko do najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami. Starosta najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami, nie może odmówić przyjęcia dziecka do szkoły lub ośrodka.

Wynika z tego, że zdaniem Starosty [...], na terenie powiatu nie było placówki odpowiedniej ze względu na rodzaj niepełnosprawności wymienionych dzieci i dlatego zostały one skierowane do K.-P. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Pozostaje to w sprzeczności z ustaleniami Wójta, że Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] im. J. P. II w A. K. spełnia wszystkie wymagania w zakresie niepełnosprawności wskazanych dzieci. Zdaniem Sądu, kwestia zapewnienia dzieciom niepełnosprawnym odpowiednich warunków kształcenia i opieki nie należy do kwestii błahych i wymaga roztropnego rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt powinien zatem wyjaśnić, dlaczego uważa, że dla dzieci odpowiednia jest szkoła w A. K., w sytuacji gdy według Starosty [...] właściwa jest placówka w T..

W konsekwencji zaskarżona czynność Wójta Gminy W. nie może się ostać. Jej wadliwość wynika z braku wystarczająco wnikliwego rozpatrzenia, czy w odniesieniu do wskazanej przez organ placówki spełnione zostały kryteria "bliskości" zarówno w sensie położenia geograficznego, jak i zapewnienia dzieciom odpowiednich warunków edukacyjnych, przez co naruszony został art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd stwierdził bezskuteczność czynności Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2024 r. w postaci odmowy pokrywania kosztów dowozu dziecka skarżącej – B. L.. O zwrocie kosztów sądowych nie orzeczono, ponieważ skarżąca została zwolniona z obowiązku ich ponoszenia.