Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję [...] z dnia 8 marca 2024 r. nr SKO.4103.51.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej jako "Skarżący"), decyzją z 8 marca 2024 r., nr SKO.4103.51.2024, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej również jako "Prezydent/organ I instancji") z 10 stycznia 2024 r., nr DŚR.4014.000591.2024, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z 13 grudnia 2023 r. (data wpływu do organu I instancji – 15 grudnia 2023 r.) Skarżący, wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną – I. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym 15 maja 2023 r., na okres do 31 maja 2026 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień znaczny niepełnosprawności istnieje od 20 kwietnia 2023 r.

Decyzją z 10 stycznia 2024 r. organ I instancji odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro niepełnosprawność u I. K. istnieje od 1998 r. (od 23 roku życia), to niepełnosprawność u ww. osoby powstała po ukończeniu 18 roku życia w przypadku osób nie kontynuujących nauki, co nie spełnia warunków określonych w w/w przepisie. Ponadto Prezydent uznał, że w sprawie tej zachodzi przesłanka negatywna albowiem I. K. jako osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącym, co stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia Skarżącemu, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stanie faktycznym stanowiącym podstawę rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie mógł być przyczyną odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium podkreśliło również, iż z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie i jednoznacznie wynika, że to małżonek w pierwszej kolejności może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad drugim małżonkiem, zatem twierdzenie organu I instancji w tym zakresie jest błędne. Kolegium wyjaśniło, iż przepis ten należy odczytywać w ten sposób, iż zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, to wtedy o świadczenie pielęgnacyjne będą mogły ubiegać się inne osoby (krewni), albowiem niepełnosprawność współmałżonka osoby wymagającej opieki będzie okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia innym członkom rodziny zobowiązanym do alimentacji.

Kolegium uznało jednak, że decyzja odmowna organu I instancji jest prawidłowa z innych względów niż wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Podniosło, że organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż nie da się jednoznacznie wskazać czy jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to znaczy czy w sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Z takim stanowiskiem Kolegium się nie zgodziło. W niniejszej sprawie wątpliwości Kolegium wzbudził powód niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącego. Po analizie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, Kolegium stwierdziło, iż pomoc udzielana żonie przez Skarżącego nie spełnia przesłanki, o której mowa w wyżej omawianym przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Kolegium wskazało bowiem, że faktycznie żona Skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom Skarżącego, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad żoną. Jak wyjaśniło Kolegium, zakres tych obowiązków, nie stanowi realnej przeszkody w podjęcia aktywności zawodowej przez Skarżącego choćby w częściowym zakresie np. 1/4 etatu. Skarżący pomaga żonie codziennie w podstawowych obowiązkach, w ubieraniu się, w ćwiczeniach, w mierzeniu ciśnienia, podawaniu leków, ustalaniu wizyt lekarskich oraz uczestniczy w nich, robi zakupy, ogląda z żona TV, opłaca rachunki, rozmawia, a wieczorami wykonuje smarowanie maściami przeciwbólowymi oraz pomaga w kąpieli. Z wywiadu środowiskowego oraz zebranego materiału w sprawie wynika ponadto, iż razem z żoną chodzą na spacery, w zależności od pogody. Jak następnie ustaliło Kolegium, osoba wymagająca opieki – I. K. ma lat 48, jest po zabiegu endoprotezy stawu biodrowego, a także ma czasowo unieruchomioną rękę tj. temblak po operacji. Nie jest osobą leżąca, nie jest pampersowana. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 15 maja 2023 r. wynika, iż stopień niepełnosprawności jest znaczny i ma ograniczone możliwości samodzielnego poruszania, a orzeczenie wydano do 31 maja 2026 r. (tj. na czas określony). Z uzasadnienia ww. orzeczenia wynika również, że I. K., jest zdolna do podjęcia pracy w warunkach chronionych. Z zebranego materiału nie wynika, w ocenie Kolegium, aby Skarżący musiał udzielając żonie pomocy, wykazywać się przy tym ciągłą gotowość jej niesienia, a stan ten stanowił realną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, wykaz czynności wykonywanych przez Skarżącego w związku z opieką nad żoną wynikających z wywiadu środowiskowego czy tzw. "Planu dnia" nie wyczerpuje omawianego zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej, stałej, ustawicznej dyspozycyjności Skarżącego. W ocenie organu, zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nad żoną nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Z powyższych względów Kolegium uznało decyzję organu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia, za prawidłową.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniósł Skarżący, reprezentowany przez adwokata. W skardze podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącego oraz, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów. W ocenie Skarżącego, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, zdaniem Skarżącego, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć, w ocenie Skarżącego, wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez Skarżącego całodobowej i kompleksowej opieki nad żoną niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Skarżący podniósł, że Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad żoną, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o przyznanie kosztów postępowania na rzecz Skarżącego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, przychylając się do wniosku Skarżącego o zastosowanie uproszczonego trybu rozpoznania niniejszej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Podstawę materialną zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest natomiast decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawną żonę – I. K.

Pierwszym z powodów odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I instancji, że ustalona data powstania niepełnosprawności u I. K. przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu, powyższy pogląd organu I instancji, jak słusznie zauważyło Kolegium, jest błędny.

Wyjaśnić bowiem należy, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (np. wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1156/18; z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 812/18, wyrok WSA w Gdańsku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 309/18). Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119).

Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, stanowisko zaprezentowane w niniejszej sprawie przez organ I instancji w zakresie rozumienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest całkowicie błędne. Tym samym organ I instancji naruszył powyższy przepis prawa materialnego poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni skutkiem czego niewłaściwie go zastosował wywodząc z tego tytułu powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącego. Wobec przedstawionego przez Trybunał sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności u I. K., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.

Prawidłowo również podniosło Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji, że na znaczeniu traci wskazana przez organ I instancji, jako kolejna z podstaw normatywnych odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, kwestia pozostawania I. K. w związku małżeńskim. Kolegium słusznie zauważyło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., odnosi się do sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż małżonek osoby wymagającej opieki. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wynika, że w sytuacji pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., wyłącznie wówczas gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, na co trafnie wskazuje w licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12). Posiadanie przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, LEX nr 3044226). A zatem, otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomimo pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. przywołany już powyżej wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2422/20).

W ocenie Sądu, z taką sytuacja nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie jest bowiem kwestionowane w sprawie, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego zasadnie Kolegium uznało zarzuty odwołania w tym zakresie za usprawiedliwione, i tym samym decyzję organu I instancji za błędną w tej części.

Jak podniosło w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium, właściwym powodem odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego winien być brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego opieką, a nie podejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium przyjęło bowiem w tej sprawie, że zakres oraz rodzaj czynności podejmowanych przez Skarżącego w ramach opieki nad niepełnosprawną żoną nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącemu przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez Skarżącego w związku ze wspomnianą opieką.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Uwzględniając powyższe, podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.

Sąd wyjaśnia również, że rację ma Skarżący, który podniósł, że organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu. Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego. Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane w niniejszej sprawie przez organ zmierzały właśnie w takim kierunku.

Zauważyć też należy, że celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22).

W ocenie Sądu, wyniki postępowania wyjaśniającego nie przeczą twierdzeniom Skarżącego, że opiekuje się niepełnosprawną żoną w sposób, jaki wynika z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu, organ błędnie uznał, że częstotliwość oraz zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nad żoną nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zauważyć bowiem należy, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (vide: protokół wywiadu środowiskowego, oświadczenie Skarżącego – w aktach sprawy), I. K. ma poważne problemy zdrowotne, choć nie jest osobą na stałe leżącą, wymagającą karmienia czy pampersowania. Nie można tracić z pola widzenia, że z powodu przebytej operacji wszczepienia endoprotezy stanu biodrowego oraz niesprawnej ręki (również na skutek operacji) I. K. wymaga pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, w tym ubieraniu, czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, czy przygotowywaniu posiłków. Skarżący pomaga żonie także w porze nocnej podając jej leki przeciwbólowe. I. K. nie wychodzi również samodzielnie z mieszkania. Z powyższego zestawienia czynności opiekuńczych wypływa generalny wniosek, że są one dla Skarżącego na tyle absorbujące, że nie mógłby podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Także w zakresie dokonanej przez Kolegium oceny co do nieznacznego rozmiaru zaangażowania Skarżącego w pomoc przy załatwianiu spraw urzędowych czy wizyt lekarskich, zdaniem Sądu, nie sposób doszukać się prawidłowych wniosków ze strony organu. Zdaniem Sądu, informacjom tym Kolegium nie przyznało właściwego znaczenia, a wynika z nich, że Skarżący nie był w stanie godzić opieki nad żoną z podejmowaniem pracy zarobkowej.

Wobec tego, ustalenia poczynione przez organ w niniejszej sprawie przeczą tezie, że Skarżący jest w stanie pogodzić opieki nad żoną z wykonywaniem pracy zarobkowej. W tym zakresie Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium.

Pomimo jednak częściowo błędnego uzasadnienia decyzji Kolegium, zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie organu jest kierunkowo prawidłowe.

Ze zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego (vide: informacja z Miejskiego Urzędu Pracy w [....] – w aktach sprawy) wynika bowiem, że pomiędzy zakończeniem pracy zawodowej przez Skarżącego (co miało miejsce 2 lutego 2004 r.), a wydaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności I. K. (co miało miejsce 15 maja 2023 r.) upłynęło prawie 20 lat. Już sama rozpiętość czasowa pomiędzy zakończeniem pracy przez Skarżącego, a momentem uzyskania orzeczenia i złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wpływ wniosku do organu I instancji – 15 grudnia 2023 r.), zdaniem Sądu, świadczy sama w sobie o braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Istotna jest tutaj również okoliczność, że Skarżący był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy ostatni raz w listopadzie 2018 r., a więc 5 lat przed tym jak u jego żony został stwierdzony znaczny stopnień niepełnosprawności. Jak wynika z powyższych ustaleń przynajmniej od 2004 r. Skarżący jest osobą bierną zawodowo, która dodatkowo w okresie od 7 sierpnia 2019 r. do 19 czerwca 2022 r. pobierała zasiłek stały, co znajduje potwierdzenie we wspomnianej już informacji z Miejskiego Urzędu Pracy w [...]. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego ma on orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Zasiłek stały jest zatem świadczeniem mającym na celu zapewnienie dochodów osobie, która własnym staraniem nie jest w stanie ich sobie zapewnić. Brak takiej możliwości wynika z całkowitej niezdolności do pracy oraz z niezdolności do pracy spowodowanej osiągnięciem wieku emerytalnego. Całkowita niezdolność do pracy spowodowana niepełnosprawnością, dotyczy osób zaliczanych do pierwszej i drugiej grupy inwalidzkiej oraz osób o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Należy zaznaczyć, że niezdolność do pracy nie jest tożsama z niepełnosprawnością. Należy przy tym zaznaczyć, że osoba niezdolna do pracy nie musi być niepełnosprawna, a niepełnosprawny może być zdolny do pracy, niemniej może on wykonywać pracę specjalnie chronioną, w warunkach przystosowanych do stopnia niepełnosprawności (vide: Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Opublikowano: WKP 2023).

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne nie wykonywał żadnej pracy, w tym pracy w warunkach chronionych, przystosowanych to posiadanego stopnia niepełnosprawności. Skarżący również nie zaoferował w tym zakresie żadnych dowodów i wyjaśnień, pozwalających organowi czy Sądowi ustalić odmienny stan faktyczny w tym zakresie.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy jest obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 5/24). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie mamy do czynienia z taką sytuacją.

Wbrew zatem temu, co twierdzi Skarżący, zakończenie dotychczasowego zatrudnienia (niepodejmowanie nowego) nie było związane z koniecznością sprawowania opieki przez Skarżącego nad chorą żoną, tylko z problemami zdrowotnymi samego Skarżącego i niezdolnością do pracy, w związku z czym Skarżący w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne, pobierał zasiłek stały. Dodatkowo, Skarżący nie jest aktywny zawodowo od 2004 r. Czyli to nie konieczność pomocy niepełnosprawnej żonie spowodowała w sytuacji Skarżącego konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej lub też niemożność podjęcia zatrudnienia, lecz okoliczności które nie miały żadnego związku ze sprawowaną opieką nad I. K., która co istotne – znaczny stopnień niepełnosprawności ma orzeczony od 2023 r.

Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną. To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.