Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz /spr./ Sędzia NSA Czesława Nowak - Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2926/14 w sprawie ze skargi D. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014r. sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2926/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 1810/14.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia 30 października 2014 r., uzupełnionym kolejnymi pismami, D.P. wniosła o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. VII SA/Wa 1810/14, zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. Orzeczeniem tym Sąd odrzucił skargę ww. na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki.

Jako podstawę skargi o wznowienie postępowania skarżąca wskazała na pozbawienie jej możności działania, co wypełnia przesłankę z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", na skutek naruszenia art. 6 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., a także art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W ocenie skarżącej Sąd w sposób istotny uchybił normie art. 6 p.p.s.a., gdyż na żadnym etapie postępowania nie udzielił jej potrzebnych wskazówek odnośnie czynności niezbędnych do wykonania tak, aby zapobiec odrzuceniu skargi, a więc aby postępowanie mogło się dalej toczyć. Wskazano przy tym, że Sąd nie przesłał skarżącej treści przepisu art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., który określa, iż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia i definiuje pojęcie wyczerpania środków zaskarżenia. W niniejszym postępowaniu Sąd ograniczył się tylko do przesłania treści przepisów prawnych, w żadnym miejscu kierowanych do strony pism nie zawarł natomiast pouczenia ostrzegającego, iż zaskarżeniu winien podlegać akt administracyjny organu drugiej instancji i, że w przypadku błędnego określenia skarżonego aktu nastąpi odrzucenie skargi. W konsekwencji wywiódł, że zaistniała w sprawie przesłanka nieważności z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Sąd naruszył bowiem art. 6 tej ustawy, co doprowadziło do pozbawienia skarżącej możności działania. Skarżąca zwróciła także uwagę, że pełnomocnik z urzędu został jej przyznany dopiero na mocy postanowienia z dnia 19 sierpnia 2014r. co oznacza, iż dalsze czynności winny się toczyć z udziałem tego pełnomocnika.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego postanowieniem Sądu z dnia 14 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1810/14, uchylenie powyższego postanowienia oraz uchylenie decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie zostały one opłacone w całości ani w części.

W ocenie Sądu wniesiona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 tej ustawy. Wprawdzie skarga spełnia warunki formalne, jednakże nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Wskazując na normę art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 6 tej ustawy, Sąd wyjaśnił iż w jego ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym VII SA/Wa 1810/14 nie doszło do naruszenia art. 6 p.p.s.a., a przez to pozbawienia skarżącej możności działania. Skarżąca pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. złożonym osobiście w tym dniu w siedzibie Sądu, wniosła o rozstrzygnięcie jej sprawy. Do pisma załączyła m.in. decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] (znak: [...]) wydaną w przedmiocie rozbiórki pomieszczenia gospodarczego na działce nr ewid. [...] obr. [...] przy ul. [...] w O. Wobec tego, iż ww. pismo nie spełniało wymogów formalnych, zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2014 r. skarżąca została wezwana do sprecyzowania treści podania, a to m.in. poprzez oznaczenie organu, którego działalności lub bezczynności skarga dotyczy oraz wskazanie numeru i daty skarżonego aktu. Jednocześnie skarżąca została pouczona o treści art. 3, art. 54, art. 55 i art. 243 p.p.s.a. W odpowiedzi na kolejne wezwanie skarżąca zaznaczyła, iż wnosi skargę na ww. decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. Stąd też, w ocenie Sądu, całkowicie uprawnione było przyjęcie, iż skarga w tej sprawie dotyczy decyzji ww. organu wydanej w postępowaniu administracyjnym w pierwszej instancji. Nadto Sąd wskazał, że w dacie wniesienia skargi w obrocie prawnym pozostawała tylko decyzja organu pierwszej instancji, z prawidłowym pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania. Sąd dodał także, iż postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r., a więc już po podejmowanych czynnościach przy wysyłaniu korespondencji do skarżącej, został skarżącej w ramach prawa pomocy przyznany pełnomocnik z urzędu. W tej sytuacji nie sposób stwierdzić, by pełnomocnik skarżącej był pomijany przy wysyłaniu korespondencji do skarżącej. Sąd zauważył również, że skarżąca wniosła skargę na decyzję wydaną przez organ odwoławczy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca kwestionując wydane rozstrzygnięcie w całości. Orzeczeniu temu zarzucono:

1/ naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w konsekwencji niezapewnienia skarżącej w sposób należyty prawa do sądu;

2/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. oraz art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie została pozbawiona możności działania wskutek czynności Sądu oraz

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom ustawowym, w konsekwencji niewytłumaczenia w sposób należyty przesłanek którymi kierował się Sąd oddalając skargę o wznowienie postępowania;

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wg norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a w sytuacji oddalenia skargi kasacyjnej o zastosowanie art. 207 § 2 p.p.s.a. i nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu zawarto argumenty na poparcie ww. podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zaistnienia żadnej z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a, co pozwalało na rozpoznanie skargi kasacyjnej w ramach zakreślonych podniesionymi w jej treści podstawami. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w podstawach kasacyjnych przepisów.

W ocenie skarżącej Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy art. 271 pkt 2 w zw. z art. 6 i art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., gdyż błędnie przyjął, że skarżąca nie została pozbawiona możności działania, mimo że Sąd nie udzielił skarżącej potrzebnych wskazówek i nie poinformował strony, iż zaskarżeniu winien podlegać akt administracyjny organu odwoławczego i że w przypadku błędnego określenia skarżonego aktu nastąpi odrzucenie skargi. Takiego stanowiska skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 nie doszło do naruszenia przepisów postępowania przez Sąd, którego skutkiem byłoby pozbawienie skarżącej możności działania, co w konsekwencji wypełniałoby normę art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności wówczas jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Pozbawienie strony możności działania oznacza pozbawienie strony możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów postępowania. Wystąpienie tej przesłanki wznowienia postępowania wymaga wykazania związku pomiędzy naruszeniem prawa, a pozbawieniem strony możliwości działania. Przy czym możliwość wznowienia postępowania z tego powodu została ograniczona. Ustawodawca wskazał bowiem, iż "nie można żądać wznowienia postępowania, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała (...)".

Rozważając czy Sąd w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 naruszył przepis art. 6 p.p.s.a. w sposób, który pozbawił skarżącą możności obrony jej praw należy mieć na uwadze, że ww. norma, w brzmieniu przed zmianą dokonana ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, fomułuje ogólną zasadę udzielania pomocy stronom, stanowiąc że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W judykaturze wyrażono pogląd, iż wskazówki i pouczenia o których mowa w tym przepisie obejmują informacje procesowe, bez których strona występująca bez adwokata lub radcy prawnego pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogłaby realizować swoich uprawnień (porównaj: postanowienie NSA z 7.09.2011 I OZ 649/11). Przy czym obowiązek ten odnosi się do pouczeń i wskazówek celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji procesowych strony. Należy mieć także na uwadze, że zakres kognicji Sądu pierwszej instancji sprawia, iż zasada z art. 6 pp.s.a. znajduje zastosowanie wtedy, gdy stosownego pouczenia nie udzieliły wcześniej organy rozpatrujące sprawę (zobacz: wyrok NSA z 8.03.2013 r. sygn. akt I OSK 2134/11).

W sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 skarżąca złożyła do sądu skargę (pismo z dnia 23 czerwca 2014 r.) na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. znak [...], co na skutek dwukrotnego wzywania skarżącej do uzupełnienia braków skargi poprzez wskazanie na jaki konkretnie akt i którego organu skarga ta została wniesiona, zostało przez skarżącą w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnione. Skarżąca usunęła braki skargi w tym zakresie wyraźnie wskazując, że jej skarga została złożona na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...]. Przy czym wskazać trzeba, że ww. decyzja organu pierwszej instancji zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i trybie wniesienia odwołania. W dacie złożenia skargi w obrocie prawnym nie funkcjonowała jeszcze decyzja organu odwoławczego, gdyż została ona wydana przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego dopiero w dniu [...] września 2014 r., na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania. Okoliczności powyższych skarga kasacyjna nie kwestionuje.

Mając na uwadze powyższe, nie można przyjąć by w tak zakreślonym stanie faktycznym sprawy, na skutek naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji skarżąca została pozbawiona możności działania. Trudno bowiem uznać, iż niepouczenie skarżącej o tym, że skarga może zostać wniesiona tylko od aktu organu drugiej instancji, pozbawiła skarżącą możności działania, skoro na datę wniesienia omawianej skargi (datowanej na dzień 23 czerwca 2014 r.) decyzja organu odwoławczego jeszcze nie została wydana. W obrocie prawnym pozostawała jedynie nieostateczna decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., zawierająca prawidłowe pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż w postępowaniu w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 skarżąca korzystała z pomocy pełnomocnika z urzędu.

Reasumując wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącej co do pozbawienia jej możności działania przez Sąd na skutek naruszenia przepisów postępowania. W okolicznościach tej sprawy nie można stwierdzić by Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uniemożliwił stronie, na skutek braku stosownych pouczeń i wskazówek na etapie usuwania braków skargi wniesionej w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14, dokonanie czynności niezbędnych do nadania tej skardze biegu. Dlatego też zarzut niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, iż w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14 zaszła przesłanka z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., tj. iż doszło do nieważności postępowania z powodu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 6, art. 58 § 1 pkt 6 i art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., nie mógł skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

W kontekście powyższego także i zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zasługiwał na uwzględnienie.

Należy wyraźnie podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także stanowiska skarżącej co do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji normy art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenia tego przepisu skarżąca upatruje w sporządzeniu w sposób nieodpowiadający wymogom uzasadnienia zakwestionowanego wyroku, gdyż – co wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej – Sąd nie wskazał ani sygnatury, ani też stanu i etapu na jakim znajduje się sprawa zaskarżenia decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., co sprawia iż uchybił on zasadzie przekonywania oraz konieczności tłumaczenia przesłanek.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że "uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.". W niniejszej sprawie uzasadnienie zakwestionowanego wyroku zawiera ww. elementy. W szczególności w sposób klarowny wskazuje na przesłanki jakie legły u podstaw nieuwzględnienia żądania skarżącej. Zaś to, iż Sąd nie wskazał stanu sprawy i etapu na jakim znajduje się skarga skarżącej na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. i pod jaką sygnaturą sprawa ta została zarejestrowana, nie stanowi uchybienia które mogłoby mieć istotnej na wynik sprawy niniejszej, dotyczącej przecież kwestii wznowienia postępowania sądowadministracyjnego o sygn. akt VII SA/Wa 1810/14, a zatem nie można przyjąć, by z tego powodu zaskarżony wyrok mógł zostać wyeliminowany z obrotu prawnego.

Z powyższego wynika zatem, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił żadnego z zarzutów skargi kasacyjnej, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Dodatkowo zaznaczyć należy, iż Sąd odwoławczy nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a., po złożeniu przez tegoż pełnomocnika stosownego oświadczenia.

Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.