Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant Daniel Zdzieszyński po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 541/10 w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Kr 541/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E.P. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2010 r., nr [...], w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu [...] 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją nr [...] nie stwierdził choroby zawodowej narządu głosu u E.P. wymienionej w pozycji 15 w wykazie chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

W toku postępowania organ ustalił, że skarżąca była zatrudniona na stanowisku nauczyciela w następujących okresach:

- 1 września 1977 r. - 31 sierpnia 1978 r. w Zespole Szkół [...] Nr [...] we W.,

- 1 września 1978 r. - 31 stycznia 1979 r. w Zespole Szkół [...] Nr [...] we W.,

- 1 lutego 1979 r. - 15 sierpnia 1979 r. w Szkole Podstawowej Nr [...] we W.,

- 1 września 1979 r. - 31 sierpnia 1981 r. w Szkole Podstawowej Nr [...] we W.,

- 1 września 1981 r. - 31 sierpnia 1982 r. w Szkole Podstawowej Nr [...] we W.,

- 1 września 1982 r. - 31 sierpnia 1985 r. w Szkole Podstawowej Nr [...] we W.,

- 1 września 1985 r. - 31 sierpnia 2003 r. w Szkole Podstawowej Nr [...] we W. (w Zespole Szkół Nr [...] we W.).

Od 1 września 2003 r. skarżąca przebywa na emeryturze i nie pracuje zawodowo.

Organ wskazał również, że z karty oceny narażenia zawodowego oraz z charakterystyki stanowiska pracy uzyskanej od ostatniego pracodawcy wynika, że w latach 1977-2002 E.P. zatrudniona była w pełnym wymiarze czasu pracy, tj. 18 godzin tygodniowo, a praca na tym stanowisku wymagała znacznego wysiłku głosowego ze względu na hałas spowodowany przepełnieniem klas - średnia liczba dzieci w klasie wynosiła 35 osób.

Zdaniem organu w przypadku E.P. warunki wskazane w treści § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, w postaci rozpoznania choroby przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, jej wskazania w wykazie chorób zawodowych i wywołania tej choroby czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy, nie zostały spełnione.

Na skutek odwołania E.P. w dniu [...] 2010 r. decyzją nr [...] Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.

Organ odwoławczy potwierdził ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji co do przebiegu zatrudnienia E.P. oraz wskazał, że już po wydaniu decyzji przez organ I instancji na skutek braku orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej II stopnia, E.P. poddała się badaniu w Instytucie Medycyny Pracy w L., który w orzeczeniu z dnia [...] 2009 r., nr [...], orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Jednocześnie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. w związku z wejściem w życie dnia 3 lipca 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych na podstawie § 11 ust. 1 tego rozporządzenia uznał dokonane czynności w toku postępowania za skuteczne i nie odmówił mocy dowodowej orzeczeniom lekarskim, wydanym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. utraciło moc z dniem 3 lipca 2009 r. Biorąc pod uwagę fakt, że w obowiązującym obecnie rozporządzeniu zmieniła się definicja choroby zawodowej narządu głosu ujętej w poz. 15.3, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do jednostki diagnostyczno-orzeczniczej o ustosunkowanie się do powyższych kwestii. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. w opinii lekarskiej do orzeczenia nr [...] z dnia [...] września 2008 r. wyjaśnił, iż nowe brzmienie poz. 15,3 wykazu chorób zawodowych nie ma wpływu na wydane orzeczenie, ponieważ przyczyną wydania orzeczenia negatywnego był brak udokumentowania objawów obecnie stwierdzanej choroby w okresie dwóch lat po zakończeniu pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy.

Na skutek wniesionych przez E.P. zastrzeżeń i powoływaniu się na dokumentację medyczną tam wskazaną, po ustosunkowaniu się placówek diagnostyczno-orzeczniczych do tej dokumentacji Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i wyjaśnił, że w tej dokumentacji nie udokumentowano obrazu niedowładu mięśni krtani w okresie zakończenia pracy zawodowej w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, czyli w 2003 r. ani do dwóch lat po zakończeniu pracy czyli do 2005 r.

Mając na uwadze powyższe, Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. rozpoznając odwołanie podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika z art. 235 i art. 235 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), trzy warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, a wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

Zdaniem organu odwoławczego w przypadku E.P. rozpoznanie klinicznie nastąpiło w okresie zaprzestania wykonywania pracy głosem w czasie powyżej dwóch lat wskazanych przez ustawodawcę w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie można uwzględniać dokumentacji, która potwierdza wystąpienie objawów chorobowych po okresie dwóch lat od ustania narażenia zawodowego. W związku z tym schorzenie odwołującej się nie może być łączone z wykonywaniem pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Dlatego też brak było podstaw do stwierdzenia u E.P. choroby zawodowej.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła E.P. zarzucając, iż akt ten powołuje się na orzeczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2009 r., które jej zdaniem stwierdza nieprawdę, albowiem wskazuje, że w jej dokumentacji lekarskiej brak jest informacji o występowaniu guzków głosowych w okresie zatrudnienia, tj. do 2003 r. Wskazała także, że w dokumentacji którą załączyła do odwołania jest adnotacja o obecności polipa w lewej strunie głosowej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniesiona skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] 2010 r. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Sąd I instancji wyjaśnił, że podstawę prawną regulacji chorób zawodowych stanowi art. 235¹ Kodeksu pracy, który określa, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje tym samym, jak zgodnie przyjęły organy sanitarne obydwu instancji, zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Zdaniem Sądu rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały już w chwili wydania decyzji przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy. W rezultacie, w ocenie Sądu, to według zapisów rozporządzenia należy oceniać przedmiotowe postępowanie organów administracji wszczęte w czerwcu 2009 r. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi, że z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem 3 września 2002 r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, nie można odmówić mocy dowodowej orzeczeniom lekarskim, wydanym na podstawie rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) utraciło moc z dniem 3 lipca 2009 r., albowiem czynności dokonane w toku postępowań wszczętych przed dniem 3 lipca 2009 r. pozostają skuteczne, a określenie definicji choroby zawodowej zawarte w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w całości bez wprowadzenia w nim zmian przejął art. 235¹ Kodeksu pracy. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2010 r., którą to decyzją organ ten, powołując się na przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), art. 235¹ Kodeksu pracy oraz § 8 ust. 1 i 4 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania E.P. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2009 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 15 załącznika do w/w rozporządzenia), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Sądu, z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wynika, że skarżąca pracowała jako nauczyciel w różnych szkołach w okresie od 1 września 1977 r. do 31 sierpnia 2003 r. Od dnia 1 września 2003 r. przebywa na emeryturze. Z oceny tej wynika, że w okresie zatrudnienia wykonywała pracę polegającą na wysiłku narządu głosu. Ponadto Sąd wskazał, że w przypadku E.P. rozpoznanie klinicznie nastąpiło w okresie zaprzestania wykonywania pracy głosem w czasie powyżej dwóch lat wskazanych przez ustawodawcę w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych nie można uwzględniać dokumentacji, która potwierdza wystąpienie objawów chorobowych po okresie dwóch lat od ustania narażenia zawodowego. W związku z tym schorzenie odwołującej się nie może być łączone z wykonywaniem pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Należy w tym miejscu podkreślić, że nie ma znaczenia dla sprawy to, że w okresie po zwolnieniu skarżącej z pracy toczyła się przed sądem powszechnym sprawa z powództwa skarżącej o uchylenie kary upomnienia i przywrócenie do pracy.

W ocenie Sądu z akt administracyjnych dołączonych do akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca była poddana badaniu w postępowaniu administracyjnym w dwóch jednostkach medycznych uprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych (I i II stopnia), to jest w Dolnośląskim Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. oraz w Instytucie Medycyny Pracy w L. Każda z tych jednostek dwukrotnie wypowiadała się w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat - poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Sąd zauważył także, że w toku postępowania administracyjnego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do jednostek orzeczniczych I i II stopnia, które badały skarżącą w postępowaniu administracyjnym, o weryfikację wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich w myśl nowych przepisów w związku z wejściem w życie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W odpowiedzi obydwie jednostki orzecznicze podtrzymały wydane przez siebie w sprawie orzeczenia.

Z treści wydanych w sprawie przez uprawnione jednostki orzecznicze służby zdrowia orzeczeń lekarskich wynika, zdaniem Sądu, że brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu wymienionej pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zdaniem Sądu trafnie w tej sytuacji, mając na względzie treść wydanych w sprawie przez uprawnione jednostki orzecznicze obydwu stopni orzeczeń lekarskich, organy rozpoznające sprawę przyjęły, że stwierdzony obraz kliniczny zmian w narządzie głosu u skarżącej nie odpowiada skutkom zdrowotnym wymienionym w poz. 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych pod postacią guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Za prawidłowe także uznać należy stanowisko organów obu instancji, że schorzenia obserwowane u skarżącej nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych jako skutek przeciążenia narządu głosu, w związku z czym nie mogą być uznane za chorobę zawodową u nauczyciela.

Wbrew zarzutom skargi, w ocenie Sądu, orzeczenia lekarskie wydane w sprawie przez uprawnione do tego jednostki orzecznicze zostały podjęte nie tylko na podstawie przeprowadzonego przez te jednostki badania skarżącej, ale także z uwzględnieniem całości dokumentacji lekarskiej, w tym także przedstawionej przez skarżącą. Nie można w tej sytuacji zarzucić organowi naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że rozpoznając sprawę organ administracji nie wyjaśnił wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Zdaniem Sądu z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja została wydana po wszechstronnej analizie wszystkich dowodów zebranych w sprawie w sposób wyczerpujący.

Nadto Sąd wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem sądów administracyjnych, orzeczenia lekarskie wydane w sprawie przez uprawnione do tego jednostki orzecznicze właściwe do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego i organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej jest nimi związany. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Na poparcie powyższego Sąd I instancji przywołał m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06 i z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06.

Zatem, zdaniem Sądu, organ administracji, prowadzący postępowanie w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie jest uprawniony do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, odmiennej w swej treści od orzeczeń wydanych w sprawie przez jednostki orzecznicze wskazane w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Konkludując Sąd stwierdził, że brak przesłanki w postaci rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez upoważnioną placówkę diagnostyczną, uniemożliwia stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej. Nie ma w tej sytuacji znaczenia okoliczność, że skarżąca wykonywała pracę w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego, skoro rozpoznanemu u niej schorzeniu nie można przypisać cech choroby zawodowej wymienionej pod poz. 15 wykazu stanowiącego załącznik do wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., a uprawnione do tego jednostki orzecznicze nie rozpoznały u skarżącej choroby zawodowej, o jakiej mowa wyżej.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, zakwestionowane decyzje należało uznać za prawidłowe, albowiem w niczym nie naruszają one zarówno przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę orzekania w sprawie, jak i przepisów procedury administracyjnej. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawiera trafne rozstrzygnięcie w związku z dokonanym przez uprawnione jednostki diagnostyczne rozpoznaniem - nie występowanie u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 15 załącznika do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych). W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że brak było podstaw do uwzględnienia skargi, w związku z czym podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Ponadto Sąd podniósł, że stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów strony do sądu oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście nie należą zatem koszty poniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym. W związku z powyższym wniosek o zwrot kosztów postępowania w postaci kosztów dojazdu na badania w Instytucje Medycyny Pracy w L., Sąd I instancji uznał za bezzasadny.

Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną wywiodła E.P., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie:

a) § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzania Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez przyjęcie, iż objawy chorobowe skarżącej wystąpiły po okresie dwóch lat od ustania narażenia zawodowego, a w związku z tym błędne wnioskowanie, iż schorzenie na które cierpi obecnie skarżąca nie może być łączone z wykonywaniem pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym,

b) poz. 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (poz. 869) poprzez przyjęcie, iż stwierdzony obraz kliniczny w narządzie głosu u skarżącej nie odpowiada skutkom zdrowotnym wymienionym w poz. 15 w/w rozporządzenia pod postacią guzków głosowych twardych, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

c) art. 2351 kodeksu pracy, poprzez przyjęcie, iż brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w wyniku oceny warunków pracy nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym";

2) naruszenie przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zakresie oceny zebranego materiału dowodowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej ocenie dowodów, a mianowicie nieuwzględnienie zapisów z karty pacjenta, zaświadczeń lekarskich z Ośrodka Medycznego "[...]", gdzie niejednokrotnie odnotowano występowanie polipa na lewej strunie głosowej, a także konieczności leczenia, przyjmowania określonych leków i innych dolegliwościach narządu głosu co świadczyło o objawach choroby zawodowej;

- błędnym ustaleniu stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że stwierdzone u skarżącej zmiany kliniczne tj. niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną i trwałą dysfonią zostały rozpoznane u pacjentki w 2007 r. tj. po zabiegu laryngologicznym, a nie wskutek przeszło 26- letniego nadmiernego wysiłku głosowego.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającej ją decyzji Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. poprzez stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumentację mającą na celu wykazanie, że spełniła wszystkie warunki niezbędne do stwierdzenia u niej choroby zawodowej, a mianowicie: choroba została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę, co stwierdził w uzasadnieniu Sąd I instancji, a także ostatnie zaświadczenie lekarskie, znajduje się ona w wykazie chorób zawodowych, choroba została wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy i sposobem wykonywania pracy – skarżąca przez te wszystkie lata pracy operowała bez przerwy głosem, a niewątpliwie sposób pracy nauczyciela wymaga wysiłku głosowego. Również ostatni warunek w postaci wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalanym w załączniku do wymienionego wyżej rozporządzenia został, w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 464/09, spełniony. Do spełnienia tego ostatniego warunku zdaniem skarżącej wystarczy, że nastąpiło udokumentowanie objawów chorobowych choroby zawodowej wymienionych w załączniku jeszcze w okresie zatrudnienia, to nie mają zastosowania jakiekolwiek terminy. Ponadto wskazano, że w przypadku skarżącej dwuletni termin należy liczyć od 1 września 2003 r., tj. od daty przejścia na emeryturę, zatem jeżeli do 1 września 2005 r. wystąpiły udokumentowane objawy choroby zawodowej, to bez znaczenia jest, że skarżąca kasacyjnie podejrzenie choroby zawodowej zgłosiła dopiero w grudniu 2007 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej w dalszej części tego uzasadnienia p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną oparła ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), poz. 15 załącznika do w/w rozporządzenia jak i art. 235¹ kodeksu pracy oraz zarzucie naruszenia prawa procesowego polegającego na wadliwej ocenie zebranego materiału dowodowego, a zatem przy tak skonstruowanej skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy odnieść się do ostatniego ze wskazanych zarzutów.

Natomiast w zakresie zarzutu naruszenia przepisów zgłoszonego w trybie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie nie wskazała jakiegokolwiek przepisu procedury sądowoadministracyjnej czy też innych przepisów procedury administracyjnej, które zostałby naruszone przez Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Przywołana w tym zarzucie norma art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie może być uznane za przytoczenie podstaw kasacji w zakresie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego. Norma ta stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu przepisów prawa postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Tym samym norma ta określająca podstawy skargi kasacyjnej wymaga więc by formułując taki zarzut precyzyjnie wskazać konkretny przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub procedury administracyjnej naruszony przez Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. W niniejszej kasacji zarzuty kasacji w zakresie przepisów naruszenia przepisów postępowania sformułowano w sposób opisowy bez wskazania konkretnej normy prawa procesowego co oznacza, iż taki zarzut nie może zostać przyjęty do rozpoznania gdyż tak naprawdę w tym zakresie skarga kasacyjna nie spełnia wymogów materialnych o jakich mowa w art. 176 p.p.s.a. dla tego pisma procesowego, bowiem nie zawiera przytoczenia podstaw zarzutu naruszenia prawa procesowego. Zarówno w petitum kasacji jak i jej uzasadnieniu w powyższym zakresie nie przywołano jakiejkolwiek normy prawa procesowego, a to nie pozwala na uznanie, że wniesiona kasacja skutecznie podważyła przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy. Natomiast ten jest jednoznaczny w niniejszej sprawie, że w przypadku skarżącej kasacyjnie brak jest udokumentowania objawów stwierdzenia choroby zawodowej o jakiej mowa pod pozycją 15 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w okresie 2 lat po ukończeniu pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy.

Przechodząc zaś do zarzutu naruszenia prawa materialnego polegającego na jego błędnym zastosowaniu to podkreślenia wymaga, iż uchybienie takie polega w istocie rzeczy "na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się tym, iż stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2001 r., sygn. I CKN 102/99). Podobny pogląd można także odnaleźć w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 31 maja 2004 r., sygn. FSK 103/04, stwierdził, że "błędne zastosowanie prawa materialnego, czyli tzw. "błąd subsumcji" to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może zatem być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca uznaje za wadliwie ustalony. W kontekście takich poglądów należy zatem wyprowadzić wniosek, iż błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. Stanowisko zbieżne z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zajął już zresztą między innymi w wyroku z dnia 6 kwietnia 2005 r., sygn. FSK 692/04 (niepubl.) oraz w wyroku z dnia 13 października 2004 r., sygn. FSK 548/04 (niepubl.), w którym stwierdzono wprost, że "brak skutecznego zarzutu podważającego ocenę legalności w sprawie ustalenia stanu faktycznego wyklucza możliwość oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego".

Tym samym nie podważenie stanu faktycznego sprawy stanowiącego przecież podstawę zastosowania przepisów prawa materialnego w tym również wskazanych w kasacji nie pozwala tak naprawdę na merytoryczną ocenę zarzutu w zakresie błędnego zastosowania podniesionych w kasacji przepisów prawa materialnego a to czyni wniesioną kasację nieusprawiedliwioną. Już z tego powodu wniesioną kasację należało oddalić.

Niemniej jednak mimo wskazanej wyżej wadliwości skargi kasacyjnej na marginesie czynionych rozważań wyjaśnić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z tego powodu, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zatem o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch przesłanek. Pierwsza to zamieszczenie danego schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, druga to ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 kodeksu pracy Rada Ministrów wydała wyżej powołane rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., które w § 1 ust. 1 pkt 2 stanowi, że rozporządzenie to określa okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Dla choroby związanej z przewlekłą chorobą narządu głosu wymienioną pod pozycją 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wskazywanego rozporządzenia okres ten ustalono na 2 lata. Tym samym przy uwzględnieniu powyższej normy nie można uwzględnić dokumentacji, która potwierdza wystąpienie jednostki chorobowej po okresie wskazanym przez ustawodawcę od ustania narażenia zawodowego. Ponadto w § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazano, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Odnosząc zaś wyżej wskazane przepisy prawa materialnego do stanu faktycznego sprawy zaznaczyć należy, iż niewątpliwie prawidłowo ustalono, że skarżąca wykonywała zawód nauczyciela od 1 września 1977 r. do dnia 1 września 2003 r. i z tym dniem przeszła na emeryturę. Tak więc od tego okresu nie pracowała zawodowo. Zatem dwuletni okres, w którym mogły wystąpić udokumentowane objawy chorobowe w tym przypadku zamykał się datą 1 września 2005 r. Przeprowadzone postępowanie w tym zakresie wykazało, że stwierdzone u skarżącej zmiany kliniczne: niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią zostały rozpoznane u strony w 2007 r. po zabiegu laryngologicznym usunięcia guzka śpiewaczego lewego fałdu głosu. Jednocześnie z dokumentacji wynika, iż w trakcie zatrudnienia a to w dniu [...] listopada 2002 r. przeprowadzono badanie profilaktyczne strony i w tym badaniu laryngologicznym stwierdzono "badanie otolaryngologiczne bez zmian, szept słyszy obustronnie z 6m". Zatem mimo wieloletniego narażenia w trakcie wykonywanej pracy na niespełna rok przed odejściem na emeryturę przez skarżącą w badaniu laryngologicznym nie stwierdzono obecności zmian wymienionych w wykazie chorób zawodowych odpowiadających skutkom działania nadmiernego wysiłku głosowego. Zatem skoro udokumentowane objawy chorobowe nie ujawniły się u skarżącej przed data 1 września 2005 r. a więc w okresie dwóch lat od przejścia na emeryturę zatem organy uprawnione do rozpoznania choroby zawodowej nie mogły stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną choroby krtani u skarżącej było narażenie na nadmierny wysiłek głosowy związany z wykonywaną pracą.

Tym samym uprawnione jednostki medycyny pracy wydając w sprawie opinie medyczne co do choroby zawodowej skarżącej nie rozpoznały schorzenia narządu głosu związanego z nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 15 wykazu ). Zarówno w orzeczeniu lekarskim nr [...] Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] września 2008 r. jak i kolejnym orzeczeniu opracowanym przez Instytut Medycyny Pracy w L. z dnia [...] lipca 2009 r. nie stwierdzono choroby zawodowej związanej z przewlekłą chorobą narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym.

Przypomnieć również należy, że opinie powyższe na wniosek organu prowadzącego postępowanie w sprawie były uzupełniane w tym również w sytuacji przedłożenia przez skarżącą stosownej dodatkowej dokumentacji medycznej na skutek wezwania skarżącej przez organ (pismem z dnia 23 lutego 2010 r.) do jej złożenia. Mając właśnie na uwadze fakt, że przedstawiona dokumentacja stanowiła dowód w sprawie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. skierował ją do placówek diagnostyczno-orzeczniczych, które orzekały w przedmiotowej sprawie, celem wypowiedzenia się do jej treści merytorycznych oraz ustosunkowania się do kwestii podnoszonych przez stronę w piśmie z dnia 10 lutego 2010 r. gdzie strona dowodziła innego rozpoznania.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i wyjaśnił, że w przeanalizowanej dokumentacji: "nie udokumentowano tam obrazu niedowładu mięśni krtani w okresie zakończenia pracy zawodowej w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, czyli w 2003 r. ani do 2 lat po zakończeniu pracy czyli do 2005 r. (...) Zaświadczenie z 1995 r. świadczy o tym, że okresowo, w czasie zaostrzeń, dochodziło do niedomogi fałdów głosowych krtani, ale nie ma nowych dowodów na to, że w okresie 2 lat po zakończeniu pracy zmiany te miały charakter utrwalony, co mogło by być podstawą do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu." Natomiast Instytut Medycyny Pracy w L. pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. wyjaśnił, że: "nadesłana kserokopia dokumentacji lekarskiej nie wnoszą nowych istotnych faktów do diagnostyki rozpatrywanej u badanej choroby zawodowej."

Zatem mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, w szczególności o powołane wyżej dane zawarte w orzeczeniach lekarskich, które są wyjątkowo zbieżne prawidłowo orzekły o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanego nadmiernym wysiłkiem. Przyjęto bowiem, że wobec niespornych okoliczności w przypadku skarżącej rozpoznanie zmian klinicznych wymienionych w poz. 15 wykazu chorób zawodowych nastąpiło w okresie zaprzestania wykonywania pracy głosem, gdyż zmiany te ujawniono w okresie powyżej 2 lat po ustaniu wykonywania zawodu nauczyciela. Te ustalenia faktyczne podzielone przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, nakazywały uznać temu Sądowi, że zakwestionowane decyzje pozostają prawidłowe, albowiem w niczym nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę orzekania w sprawie, jak i przepisów procedury administracyjnej jak i to, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawiera trafne rozstrzygnięcie w związku z dokonanym przez uprawnione jednostki diagnostyczne rozpoznaniem - nie występowanie u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 15 załącznika do w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Dlatego też zasadnie w trybie art. 151 p.p.s.a. oddalono przed Sądem I instancji skargę strony. Trafność tego rozstrzygnięcia w pełni podzielana jest przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów stąd też Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem pełnomocnik strony skarżącej ze stosownym oświadczeniem winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.