Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata.

W piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r., F. W., ujawniając zamiar wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 listopada 2013 r. oddalającego jego skargę, wniósł o "przyznanie z urzędu adwokata". Zauważył jednocześnie, iż w niniejszej sprawie został zwolniony od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca przedłożył wniosek z dnia 17 grudnia 2013 r., w którego uzasadnieniu stwierdził: "Stałe, ale zaniżone źródło utrzymania w postaci renty wypadkowej w kwocie "[...]". Niezwykła sytuacja w rodzinie. Załączona wyłączność osobista T. W. (...) Trudna sytuacja finansowa." W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca wymienił tylko siebie. W rubryce nr 7, w której należy podać stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, zadeklarował dom o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]". Wnioskodawca nie wykazał jednocześnie jakichkolwiek zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10, w której należy wpisać dochody miesięczne brutto wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, podał dochód własny z tytułu renty w wysokości "[...]". W rubryce 11, przeznaczonej do wskazania innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, wpisał: "Sprawy rodzinne".

Do przedmiotowego wniosku załączona została kopia dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista" z dnia "[...]", w którym T. W. oświadczyła m.in., że nadaje swojemu mężowi F. W. "wyłączność osobistą (...) w (...) zarządzaniu, kierowaniu oraz podejmowaniu jednoosobowych decyzji we wszelkich Urzędach Administracji Państwowej, Sądowniczej oraz Organów Władzy Publicznej" wspólnym majątkiem, jaki posiadają "na działce nr "[...]", nr "[...]" w S." i zwalnia się "od ponoszenia odpowiedzialności za stan prawny posiadanego majątku tj. działek nr "[...]", "[...]" i zgromadzonego majątku na tych działkach" z uwagi na to, że nie uczestniczyła w podejmowaniu decyzji "o zabudowie w/w działek" oraz nie była "inwestorem budów". Dodała, iż nadana "Wyłączność osobista" upoważnia jej męża m.in. do "utrzymania posiadanych obiektów i działek w czystości, dbałości, wnoszenia opłat obowiązkowych z własnych pieniędzy, dokończenia remontu budynków posadowionych na działce "[...]" - rozstrzygnięcia spornych spraw dotyczących działki nr "[...]", jej zabudowy, ogrodu i istniejących urządzeń "[...]"." Zastrzegła sobie "prawo do swojej własnej emerytury", wskazując, iż w całości ją zatrzymuje i przeznacza na własne cele "bez żadnych zobowiązań".

W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia – przy równoczesnym nieudzieleniu przez niego w tym zakresie odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") – wnioskodawca wezwany został do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.

Wnioskodawca nie udzielił żadnej odpowiedzi również na wezwanie w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawca nie wypełnił rubryki nr 4. Mając jednak na uwadze to, że w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. wnioskodawca w sposób jednoznaczny określił zakres swojego żądania oraz to, że postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwolnił wnioskodawcę od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, za niebudzące wątpliwości uznano, iż żądanie wnioskodawcy obejmuje obecnie ustanowienie adwokata.

W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zauważyć jednocześnie należy, iż zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie, wnioskodawca wezwany został do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, a wybór żądanych dokumentów źródłowych i zakres dodatkowego oświadczenia jest w pełni uzasadniony. Wezwanie służyć miało zbadaniu możliwości płatniczych wnioskodawcy, których jedynym determinantem nie jest wysokość comiesięcznych dochodów. Dla ich oceny istotna jest również sytuacja materialna osób, z którymi łączą stronę więzy rodzinne i/lub ekonomiczne. Okoliczność, że wnioskodawca w złożonym uprzednio w niniejszej sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia "[...]" wykazał żonę (T. W.) i syna (M. W.) jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, uzasadniała tym samym wezwanie go do wyjaśnienia przyczyny, dla której nie wykazał ich obecnie w rubryce nr 6 (pkt 1c wezwania), a także wskazania, czy mieszka sam, czy także z innymi osobami i czy partycypują one w kosztach utrzymania domu (pkt 1a wezwania). Wprawdzie wnioskodawca załączył obecnie do wniosku kopię dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista", lecz zauważyć należy, że przedmiotowy dokument pochodzi z dnia "[...]", czyli istniał już gdy wnioskodawca wykazał żonę jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym w poprzednim wniosku, a ponadto wskazać należy, co podkreślał już Referendarz sądowy rozpatrując jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt "[...]", że "dokument o nazwie "Wyłączność osobista" nie skutkuje pominięciem, przy rozpoznaniu (...) wniosku, sytuacji materialnej i finansowej małżonki wnioskodawcy oraz jego stanu rodzinnego. (...). (...) nawet wprowadzenie umową majątkową, która musi być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 k. r. i o.), ustroju rozdzielności majątkowej, nie zwalnia od obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami. Przedłożony do akt dokument nie jest natomiast majątkową umową małżeńską, nie został również sporządzony w formie aktu notarialnego. Zawarte w nim oświadczenia nie konstruują nowego stanu faktycznego, w którym uprawnionym byłoby pominięcie stanu majątkowego, sytuacji finansowej żony wnioskodawcy."

Mając na uwadze to, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozostaje bez znaczenia sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe,

a w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) umocowanie prawne znajduje nie tylko obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli przez swój związek (art. 23 i 27 k. r. i o.), lecz również obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci (art. 87 i art. 91 k. r. i o.), wnioskodawca, który dotychczas wykazywał żonę i syna jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, wezwany został do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia w zakresie dotyczącym ich sytuacji majątkowej i finansowej – posiadanego przez nich majątku, uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz wyciągów

z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt-y 1b, 1d, 1i, 2a i 2c wezwania). Wskazać jednocześnie należy, iż ze względu na znaczny upływ czasu oraz treść rozpoznawanego obecnie wniosku za nieuzasadnione w warunkach niniejszej sprawy uznano przyjęcie do oceny sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy informacji zawartych we wniosku z dnia "[...]", uznając za konieczne ich zaktualizowanie we wskazanym zakresie.

W celu zweryfikowania złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia co do aktualnych źródeł utrzymania, wezwano go ponadto do przedłożenia kopi dokumentu potwierdzającego wysokość jego renty (pkt 2b wezwania) oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 2a wezwania). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, wnioskodawcę wezwano do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt-y 1e i 2d wezwania).

Z uwagi na to, że na ocenę możliwości płatniczych strony istotny wpływ ma również posiadany przez nią majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania w całości lub części,

a z kopii dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista" wynika, że w skład majątku wnioskodawcy wchodzi więcej niż jedna nieruchomość, na których znajdują się ponadto różnego rodzaju obiekty, wnioskodawcę wezwano ponadto do wskazania powierzchni i numerów ewidencyjnych działek wchodzących w skład nieruchomości rolnej, wykazanej w rubryce nr 7.1., oraz sposobu zagospodarowania i wykorzystania każdej z nich, w tym także znajdujących się na nich obiektów, w odniesieniu zaś do działki niewykorzystywanej dla celów mieszkalnych przyczynę braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, itp.) lub ostatecznie jej sprzedaży (pkt 1f wezwania). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na to, że Referendarzowi sądowemu z urzędu wiadome jest, że wnioskodawca prowadzi sprawy dotyczące odszkodowania za "[...]" i odszkodowania za "[...]", za konieczne uznano również wezwanie wnioskodawcy do wskazania aktualnego stanu tych spraw (pkt-y 1g i 1h wezwania).

Mając na względzie fakt, iż w toku postępowań w przedmiocie prawa pomocy w innych sprawach wnioskodawca podważał prawo do żądania od niego dodatkowych informacji, także w omówionym zakresie, podkreślić należy, iż w sytuacji określonej w art. 255 ppsa referendarz sądowy jest uprawniony do żądania od osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów, a osoba ta ma obowiązek je przedłożyć, co wyjaśniał już wnioskodawcy także Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w piśmie z dnia "[...]", stanowiącym odpowiedź na jego pismo zarzucające referendarzowi sądowemu "niedozwolone i zabronione wyłudzanie i pozyskiwanie informacji" dotyczących jego rodziny poprzez skierowanie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia w sprawie o sygn. akt "[...]".

W warunkach niniejszej sprawy, z przyczyn wskazanych wyżej, w pełni uzasadnione było zarówno wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, jak i zakres tego wezwania. Nieuzyskanie odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, pomimo zawartego w nim pouczenia, uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji rodzinnej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia on przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata. Podkreślić jednocześnie należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił.

Dodać należy, iż analogiczne stanowisko przedstawione zostało w stosunku do wnioskodawcy w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]", sygn. akt "[...]". Sąd, odmawiając zwolnienia go od kosztów sądowych w tej sprawie, wskazał, iż nie wykonując wezwania, uniemożliwił on pełną ocenę jego sytuacji finansowej. Szczątkowe i wybiórcze informacje na temat sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z wymaganymi dokumentami źródłowymi oraz wyjaśnieniami strony.

W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.