Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2024 r., nr SKO Gd/2758/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej J. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

J. S. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 23 lutego 2024 r., nr SKO Gd/2758/23, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej jako: Wójt) z dnia 8 marca 2023 r., nr 5231.000147.OPŚ.03.23. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 6 lutego 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. S. Do wniosku dołączono wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 21 grudnia 2022 r., zaliczające męża strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 2 listopada 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnoprawności.

W dniu 3 marca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że u męża wnioskodawczyni, po ostatniej wizycie w szpitalu, rozpoznano przewlekłą zapalną demielinizacyjną polineuropatię (CIDP), zmiany zapalne w rdzeniu kręgowym, limfadenopatię, nadciśnienie tętnicze, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nikotynizm, niedobór witaminy D3. Ostatni raz hospitalizowany od 14 lutego 2023 do 15 lutego 2023 r. Mąż jest osobą leżącą całkowicie - ma niedowład kończyn górnych i dolnych. Jest pampersowany, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych. Ze względu na niedowład kończyn musi być ubierany i rozbierany przez żonę. Na leżąco jest także myty. Mąż wymaga dozowania i podawania leków, muszą być one rozdrobnione. Wymaga także karmienia, przy tej czynności trzeba bardzo uważać gdyż mąż często dławi się, nawet własną śliną. Nie wychodzi na spacery, czasem gdy dobrze się czuje i jest ładna pogoda oraz odwiedzi go syn to - po posadzeniu na wózku inwalidzkim, syn wyprowadzi go do ogrodu na kilka minut. Mąż musi być przypięty do wózka. Spacer jest krótki, bo bardzo się męczy i marznie (złe krążenie krwi).

Odnośnie sytuacji rodzinnej ustalono, że A. S. mieszka tylko z żoną - wnioskodawczynią, która sprawuje nad nim opiekę. Nie ma innych osób mogących opiekować się osobą niepełnosprawną. Syn pracuje i mieszka ze swoją rodziną oddzielnie i w miarę możliwości przyjeżdża w odwiedziny. Wnioskodawczyni praktycznie nie wychodzi z domu, nie może zostawić męża samego w domu nawet na kilka minut. Śpi w tym samym pokoju i cały czas kontroluje męża. Ustalono, że mąż nie jest w stanie sam funkcjonować bez dozoru i pomocy. Wnioskodawczyni od roku zajmuje się mężem i ze względu na chorobę męża i brak możliwości pozostawienia go samego, wszelkie zakupy robi syn, pomagają również znajomi. Jednak żadna z osób nie zostanie z mężem, ponieważ boją się jego zadławień - nie wiedzą co zrobić w takiej sytuacji.

Czynności, jakie wykonuje strona to: mycie 2 x dziennie - rano i wieczorem po 30 minut; karmienie 5 x dziennie po 30 minut; podawanie leków - 3 x dziennie; zmiana pampersów, przebieranie w razie potrzeb; mierzenie ciśnienia oraz temperatury - 2 x dziennie; smarowanie, oklepywanie, przekręcanie na boki, aby zmienić pozycję.

Odnośnie stanu zdrowia męża wnioskodawczyni podano w wywiadzie, że jest on pod opieką lekarza neurologa z Akademii Medycznej w Gdańsku. Stan zdrowia ulega pogorszeniu, ciągle dochodzą nowe objawy. Aktualnie ma problemy ze skórą twarzy (czerwone zlewające się plamy, które się łuszczą), łuszczyca została wykluczona. Lekarze cały czas próbują postawić ostateczną diagnozę. Badają go pod wieloma kątami chorób. Mąż korzysta też z pomocy psychologa, którą zapewnił mu szpital, i jest również rehabilitowany w domu, by nie zanikły mu mięśnie.

Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny Wójt - decyzją z dnia 8 marca 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, jednakże przesłanką negatywną jest fakt, że nie jest znany okres powstania niepełnosprawności męża skarżącej, a więc nie jest spełniony wymóg art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.".

W odwołaniu od tej decyzji strona wskazała, że jej niepełnosprawny mąż potrzebuje opieki i pomocy przez 24 godziny na dobę. Maż posiada niedowład kończyn górnych i dolnych, co powoduje, że jest osobą całkowicie leżącą, pampersowaną, zależną od osób trzecich. W ocenie strony spełnione zostały przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 23 lutego 2024 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu stwierdzono, że mimo iż niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała po ukończenia przez niego 18 lub 25 roku życia, to nie stanowi to podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Badając jednak, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także czy zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, Kolegium doszło do wniosku, że taki związek nie istnieje.

Z wniosków pracownika socjalnego poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni całkowicie poświęciła się mężowi. Jednakże Kolegium zauważyło, że wnioskodawczyni nie pracuje i wcześniej także nie pracowała zawodowo. Posiada wykształcenie średnie i nie myśli nad podjęciem zatrudnienia, bowiem w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w marcu 2023 r. wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia m.in. z uwagi na osiągnięcie w czerwcu 2023 r. wieku emerytalnego. Kolegium - pismem z dnia 22 września 2023 r. wystąpiło do skarżącej z prośbą o informację, czy pobiera emeryturę, a jeżeli pobiera, to od jakiej daty. W odpowiedzi strona poinformowała, iż nie pobiera emerytury. W świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki należy uznać, iż w takiej sytuacji nie może zostać spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawnej. Skoro wnioskodawczyni nigdy nie pracowała nie można uznać, iż zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto oczekiwanie przez wnioskodawczynię na emeryturę świadczy, iż nie zamierza podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy).

Nawet jeżeli przyjąć, iż aktualny stan zdrowia męża skarżącej i brak jego samodzielności, a także zakres niezbędnej opieki świadczy, że osoba niepełnosprawna wymaga całodobowej opieki, to opieki takiej nie można powiązać z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania przez nią zatrudnienia w związku z opieką, bowiem skarżąca nigdy nie pracowała i nie zamierza podjąć zatrudnienia. Opieka taka przyjmuje wtedy wymiar prawnego i moralnego obowiązku. Przyznanie w niniejszym wypadku świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowiłoby rekompensaty za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, lecz stanowiłoby rekompensatę za spełnianie prawnego i moralnego obowiązku opieki żony nad niepełnosprawnym mężem, czego nie przewidują przepisy ustawy. W przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, dochody jej gospodarstwa domowego uległyby znacznemu wzrostowi biorąc pod uwagę brak dotychczasowej aktywności zawodowej i nieotrzymywanie wynagrodzenia z tego tytułu, a zatem świadczenie pielęgnacyjne nie byłoby rekompensatą, tylko realnym dochodem wnioskodawczyni za opiekę nad niepełnosprawnym mężem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.

W uzasadnieniu wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o powyższe kryteria Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 lutego 2024 r. narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przy czym należy wskazać, że przepis ten został poddany kontroli konstytucyjnej, w konsekwencji której Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przywołał ten przepis w kontekście faktu, iż znaczny stopień niepełnosprawności męża wnioskodawczyni wystąpił po ukończeniu 25 roku życia, zaś mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wprowadzono odpowiednich regulacji prawnych umożliwiających przyznanie wnioskodawczyni przedmiotowego świadczeń. W zaskarżonej decyzji Kolegium jednak wyeliminowano tę przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazując, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, tj. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W konsekwencji Kolegium rozważyło możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z pominięciem ww. kryterium, lecz przy konieczności zbadania innych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. Zasadniczym więc powodem, dla którego świadczenie pielęgnacyjne nie zostało wnioskodawczyni przyznane był brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też z okoliczności sprawy musi wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Opieka ta nie może być zatem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia bądź z problemem braku środków do życia spowodowanym brakiem chęci podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 413/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W orzecznictwie też wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Dlatego też ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie występuje o jego przyznanie, natomiast kwestia aktualnej bierności zawodowej powinna uwzględniać ocenę tego, czy istnieją obiektywne przeszkody do podjęcia takiego zatrudnienia (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22; z dnia 18 października 2023 r., II SA/Gd 408/23, dostępne w CBOSA).

W toku kontrolowanego postępowania administracyjnego ustalono, że mąż strony legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2022 r., w którym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 listopada 2022 r. W orzeczeniu tym wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został zaś złożony w dniu 6 lutego 2023 r. Z kolei w wywiadzie środowiskowym przedstawiono sytuację rodzinną i zawodową wnioskodawczyni oraz stan zdrowia jej męża i czynności opiekuńcze, jakie przy nim wykonuje. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego organ I instancji doszedł do kategorycznych, jasnych i prawidłowych w ocenie Sądu wniosków, że wnioskodawczyni całkowicie poświęciła się mężowi i opiece nad nim, wobec czego zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji było natomiast to, że nie jest możliwe ustalenie od kiedy istnieje niepełnosprawność męża wnioskodawczyni, co – jak już wskazano – w aktualnym stanie prawnym nie może stanowić samodzielnej przesłanki negatywnej do przyznania przedmiotowego świadczenia. Natomiast analiza uzasadnienia decyzji organu II instancji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy wydał decyzję odmowną, lecz z innych przyczyn, niż organ I instancji, w tym samym stanie faktycznym sprawy i na podstawie tego samego materiału dowodowego, nie czyniąc żadnych innych ustaleń w sprawie, czym Kolegium naruszyło istotnie przepisy procedury administracyjnej i w rezultacie wydało decyzję sprzeczną z przywołanym powyżej przepisem prawa materialnego.

Swój wniosek Kolegium oparło na oświadczeniu skarżącej złożonym podczas wywiadu środowiskowego, że nie podejmuje zatrudnienia "m.in. z uwagi na osiągnięcie w czerwcu 2023 r. wieku emerytalnego" (cytat decyzji). Wobec tego, zdaniem organu, w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki należy uznać, że nie może zostać spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia skoro wnioskodawczyni nigdy nie pracowała. Tymczasem, zdaniem Sądu, ocena ta jest niepełna. Sam bowiem organ wskazuje, że osiągniecie przez wnioskodawczynię wieku emerytalnego było tylko jedną z przyczyn niepodejmowania zatrudnienia, na co wskazuje użycie wyrażenia "m.in.". Także sama treść wywiadu środowiskowego, w którym oświadczenie to zawarto, wskazuje, że wnioskodawczyni "nie myśli o podjęciu żadnej pracy ze względu na wiek emerytalny, który osiągnie w czerwcu oraz na całodobową opiekę nad niepełnosprawnym mężem" (podkreślenie własne). Użycie spójnika "oraz" wskazuje, że w sytuacji wnioskodawczyni istnieją dwie przeszkody do podjęcia zatrudnienia: wiek emerytalny i opieka sprawowana nad mężem. Tymczasem Kolegium skupiło się wyłącznie na jednej z tych przeszkód, przy czym jednocześnie zupełnie pominęło, że ani art. 17 u.ś.r., ani żaden inny przepis tej ustawy w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi więc do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1799/21, dostępny w CBOSA).

W konsekwencji więc, mimo oświadczenia skarżącej, iż nie planuje podjąć zatrudnienia ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego, nie mogło ono stanowić wyłącznej przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Po pierwsze dlatego, że skarżąca jednocześnie podała drugą przeszkodę do podjęcia zatrudnienia, tj. konieczność sprawowania całodobowej opieki nad mężem, a po drugie z uwagi na to, że osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie wyklucza dalszego pozostawania na rynku pracy, więc konieczne jest ustalenie, czy istnieją lub nie inne obiektywne przeszkody do podjęcia pracy, mimo osiągnięcia wieku emerytalnego. Takich zaś ustaleń Kolegium nie poczyniło, powołując się jedynie na zasady doświadczenia życiowego wskazujące, że osoba w wieku emerytalnym, która wcześniej nie pracowała, nie podejmie pracy. W orzecznictwie wskazuje się natomiast, że jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się niepełnosprawną, dorosłą osobą, to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 260/21, dostępny w CBOSA). Stąd też nie sposób a priori przyjąć, aby okoliczność posiadania prawa do emerytury mogła stanowić o braku spełnienia przesłanki

z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Należy też zwrócić uwagę na oświadczenie skarżącej złożone organowi II instancji w dniu 26 stycznia 2024 r., że nie pobiera emerytury, ponieważ oczekuje na decyzję w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, co oznacza, że strona dokonała wyboru świadczenia, które chce pobierać. W orzecznictwie bowiem wskazuje się, że zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury.

Co więcej, jak już wskazano, oświadczenie złożone podczas wywiadu środowiskowego wskazywało też wprost, że przeszkodą do podjęcia zatrudnienia jest również fakt sprawowania całodobowej opieki nad mężem. Wobec tego organ zobowiązany był wziąć pod rozwagę ustalenia wywiadu dotyczące zakresu sprawowanej opieki, uwzględniając charakter i specyfikę chorób podopiecznego. Tych działań organ odwoławczy zaniechał, w szczególności zupełnie pominięto jasne wnioski pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie, że wnioskodawczyni całkowicie poświęciła się opiece nad mężem. Pominięto także fakt, iż mąż wnioskodawczyni jest osobą całkowicie leżącą, ma niedowład kończyn górnych i dolnych, jest pampersowany, a niewątpliwie opieka nad taką osobą angażuje opiekuna w takim zakresie, że nie jest możliwe podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Osoba, która sama nie jest w stanie się poruszać, jest całkowicie zdana na wolę innych osób i konieczne jest zapewnienie jej godnych warunków życia w każdym aspekcie, wymaga szczególnej troski, a opieka nad taką osobą jest z pewnością bardzo angażująca. Kwestii tych w ogóle Kolegium nie wzięło pod uwagę, skupiając się wyłącznie na wieku emerytalnym wnioskodawczyni. Tymczasem okoliczności sprawy wskazują, że główną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest właśnie zakres sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem, który powoduje, że skarżąca praktycznie nie wychodzi z domu. Aby nie opuszczać męża i nie zostawiać go samego, wiele spraw poza domem załatwia dla niej syn. Niewątpliwie, skoro wnioskodawczyni nie wychodzi z domu, żeby zająć się własnymi, osobistymi sprawami, to tym trudniej byłoby jej podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, nawet na część etatu. Stan zdrowia męża i zakres opieki jest więc na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej. Schorzenia męża wymagają bowiem od opiekuna stałej gotowości do świadczenia pomocy i obecności, gdyż nie jest on wykonać samodzielnie żadnej istotnej egzystencjalnie czynności.

Dodatkowo wskazać trzeba, że z przedłożonej do akt dokumentacji medycznej męża wynika, że krótko po złożeniu wniosku o świadczenie, w dniu 14 lutego 2023 r. mąż strony był hospitalizowany celem kontynuacji terapii. Także z dalszych dokumentów wynika, że jest on cyklicznie hospitalizowany i poddawany terapii, co oznacza, że jego stan nie ulega poprawie, nadal konieczne jest specjalistyczne leczenie. Leczenie jest kontynuowane nieprzerwanie co najmniej od czerwca 2022 r. (z tego okresu pochodzi pierwsza dostarczona karta informacyjna leczenia szpitalnego) i mimo tego stan podczas hospitalizacji w lutym 2023 r. nie uległ polepszeniu. Powyższe potwierdza ocenę, że stan męża wnioskodawczyni jeszcze przed złożeniem wniosku wymagał opieki ze strony innej osoby i utrzymywał się on w chwili złożenia wniosku oraz w toku postępowania.

Z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, że Kolegium błędnie, gdyż wybiórczo, oceniło kwestię związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem, nie uwzględniając charakterystyki stanu zdrowia męża skarżącej oraz zakresu koniecznej opieki. W szczególności błędnie oceniono oświadczenie strony złożone w wywiadzie środowiskowym oraz cały dowód w postaci wywiadu, co stanowi naruszenie art. 80 k.p.a. Natomiast przyjmując oświadczenie w zakresie wieku emerytalnego pominięto, że okoliczność ta nie przesądza o możliwości podjęcia zatrudnienia i nie dokonano ustaleń, czy istnieją obiektywne przeszkody do aktywności zawodowej strony, mimo ukończenia przez nią 60-go roku życia. Takie zaniechanie należy zaś rozpatrywać w kategoriach naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Powyższe naruszenia miały zaś wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziły do nieprawidłowego wniosku, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tymczasem związek taki niewątpliwie istnieje.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie ocena wniosku skarżącej stosownie do wyrażonego przez Sąd stanowiska dotyczącego przesłanki związku przyczynowo - skutkowego. Ocena ta wymaga w szczególności uwzględnienia pełnej treści oświadczenia skarżącej złożonego podczas wywiadu środowiskowego i wszystkich podanych przez nią przyczyn niepodejmowania zatrudnienia. Należy przy tym mieć na uwadze, że sam fakt osiągnięcia przez wnioskodawczynię wieku emerytalnego nie jest przesądzający dla kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zobowiązany będzie też do uwzględnienia charakterystyki schorzeń męża i faktu, że przynajmniej od czerwca 2022 r. stan jego zdrowia nie uległ poprawie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec zgodnego wniosku stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.