Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy inspektor sądowy Monika Ciura po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 1792/25 w sprawie ze skargi adwokata M.M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi T.A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 marca 2017 r. ... w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1792/25, odrzucił skargę adw. M.M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi T.A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 27 marca 2017 r., nr ... w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.

Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17, oddalił skargę T.A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 27 marca 2017 r. znak: ... w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.

Wyznaczony w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy pełnomocnik – adwokat M.M. – wniósł o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku, a po doręczeniu odpisu orzeczenia z uzasadnieniem sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, o czym poinformował Sąd w piśmie z 5 czerwca 2018 r., wnosząc o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym zakresie. Odpis opinii doręczono skarżącej 23 czerwca 2018 r. (karta nr 111 akt sprawy IV SA/Wa 1252/17).

Referendarz sądowy postanowieniem z 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17, przyznał na rzecz adw. M.M. kwotę 120 zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz kwotę 27,60 złotych stanowiącą 23% podatku od towarów i usług. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi 30 lipca 2018 r. (karta nr 118 akt sprawy akt sprawy IV SA/Wa 1252/17).

Adwokat M.M. w piśmie z 4 czerwca 2024 r. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie IV SA/Wa 1252/17 w zakresie rozstrzygnięcia o przyznaniu mu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, tj. w zakresie postanowienia referendarza sądowego z 12 lipca 2018 r. Zażądał zmiany tego postanowienia przez przyznanie wynagrodzenia w wysokości 295,20 zł, (240 zł netto + 55,20 zł tytułem VAT).

Jako podstawę wznowienia postępowania pełnomocnik wskazał art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), wywodząc, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22, orzekł że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631, dalej: "rozporządzenie 2016"), w zakresie w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie 2015"), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Konstytucja RP").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1272/24, odrzucił skargę pełnomocnika o wznowienie postępowania. Sąd stwierdził, że przepisy działu VII p.p.s.a. (Wznowienie postępowania) dotyczą postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a. Odnoszą się zatem do prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Przepis art. 270 p.p.s.a. nie umożliwia natomiast wznowienia postępowania incydentalnego, zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, jakim jest postanowienie referendarza sądowego z 12 lipca 2018 r. Ponadto Sąd stwierdził, że w świetle art. 275 p.p.s.a., skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego, gdyż referendarz sądowy nie jest sądem.

Adwokat M.M. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2024 r.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 marca 2025 r. zawiesił postępowanie w związku z wnioskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy?"

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25, (ONSAiWSA 2025, nr 4, poz. 49) orzekł, że art. 272 § 1 p.p.s.a., w powiązaniu z wskazanymi w powyższym wniosku przepisami Konstytucji RP może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia z 17 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 461/25, Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie i uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W uzasadnieniu odwołał się do powyższej uchwały, wskazując na konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. i uwzględnienia w pełnym zakresie treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, z której wynika generalna norma prawna, stanowiąca samoistną przesłankę wznowienia, które jest szczególną instytucją, określaną uzdrowieniem (sanacją) postępowania opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym.

Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1792/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 461/25 oraz stanowisko zajęte w przywołanej uchwale składu siedmiu sędziów, Sąd stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania nie była niedopuszczalna, z tego powodu, że została skierowana wobec niekończącego postępowania w sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17. Jednocześnie uznał, że skarga jest niedopuszczalna z powodu przeszkody określonej w art. 278 p.p.s.a., zgodnie z którym, po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.

Sąd wyjaśnił, że skarga została wniesiona 4 czerwca 2024 r., w określonym w art. 272 § 2 p.p.s.a. terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (4 marca 2024 r.), ale po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł w imieniu własnym będący adwokatem M.M. Postanowienie zaskarżono w całości.

Skargę kasacyjną oparto na następujących podstawach kasacyjnych:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:

a. art. 278 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2, art. 87 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP – przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dopuszczalne jest ograniczenie, w drodze ustawy, możliwości wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w sytuacji, gdy podstawa żądania wznowienia wynika z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, tj. z orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydane zostało prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu art. 190 ust. 4, art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, tzn. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa – a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 278 p.p.s.a. w niniejszej sprawie;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:

b. art. 190 p.p.s.a. – polegające na zaniechaniu zastosowania się do dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 461/25, wykładni prawa nakazującej interpretację przepisów p.p.s.a. dotyczących wznowienia postępowania w sposób prokonstytucyjny, uwzględniający treść art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP;

c. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., art. 278 p.p.s.a. – polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1252/17, a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 182 § 1 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a., art. 181 § 1 p.p.s.a.) – albowiem z uwagi na charakter sprawy, przedmiotem której jest odmowa wznowienia postępowania pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których wydane zostało prawomocne orzeczenie w sprawie, ma ona istotne znaczenie systemowe i jest istotna nie tylko z punktu widzenia interesu strony, ale przede wszystkim dla interesu publicznego, co uzasadnia jej rozpoznanie na rozprawie, a art. 182 § 1 p.p.s.a., w którym użyto zwrotu "może rozpoznać" (podczas gdy w § 2 użyto sformułowania "rozpoznaje") w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. nie wyłącza możliwości rozpoznania skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie w sprawie na rozprawie (tak też B. Dauter [w:] B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. IX, Warszawa 2024, art. 182, pkt 1.) oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z wnioskiem skarżącego kasacyjnie Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę charakter sprawy, skierował ją na posiedzenie jawne i wyznaczył rozprawę na podstawie art. 90 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew zarzutom w niej zawartym, Sąd Wojewódzki zasadnie orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r.

Przede wszystkim wskazać należy na niezasadność zarzutu skargi kasacyjnej, w którym podniesiono naruszenie art. 190 p.p.s.a.

Ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w postanowieniu z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 461/25 nie obejmowała bowiem kwestii zachowania terminu, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a., lecz dotyczyła wykładni art. 270 w zw. z art. 272 § 1 p.p.s.a. Mianowicie NSA uznał, w świetle art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a., za pozbawione dostatecznych podstaw uzależnienie dopuszczalności wznowienia postępowania od charakteru lub formy prawomocnego orzeczenia sądowego, które ma zostać wzruszone, wykluczając z nich postanowienia niekończące co do istoty postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej.

Z tej też przyczyny uchylone zostało wcześniejsze postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 10 października 2024 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie. W konsekwencji w dalszym toku postępowania Sąd Wojewódzki miał obowiązek sprawdzić, czy w sprawie zachowany został termin określony w art. 278 p.p.s.a., zgodnie z którym, po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana.

Sąd Wojewódzki zasadnie wykluczył takie rozumienie art. 194 ust. 4 Konstytucji RP, które według skarżącego polegać powinno na dopuszczalności wznowienia postępowania w nieograniczonym czasie. Tym samym prawidłowo orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie, skoro złożona została po upływie 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a.

Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja nie mogła podważyć zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że złożona przez skarżącego skarga o wznowienie ma oparcie w art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowiącym, że: "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie". Przepis ten stanowi rozwinięcie art. 190 ust. 4 Konstytucji, przewidującego możliwość ponownego rozpoznania spraw rozstrzygniętych na podstawie aktu normatywnego uznanego za niekonstytucyjny.

W niniejszej sprawie skarga o wznowienie dotyczy postanowienia z dnia 12 lipca 2018 r. o przyznaniu skarżącemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wydanego na podstawie przepisów rozporządzenia 2016, uznanych za niezgodnie z przepisami Konstytucji RP w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22. Skoro przedmiotowa skarga złożona została na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., to w konsekwencji ma do niej zastosowanie art. 278 p.p.s.a. stanowiący, że po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Tego stanu rzeczy nie może zmienić podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że skarga o wznowienie ma swe źródło w przepisie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.

Przypomnieć trzeba, że w myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Oczywiście rację ma skarżący, że z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wynika konstytucyjne prawo podmiotowe do żądania wznowienia postępowania opartego na niekonstytucyjnej regulacji prawnej, jednak nie można pominąć tego, iż ustrojodawca w tym przepisie zdecydował, że ponowne rozpoznanie sprawy ma się odbyć "na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania". Z treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wyraźnie wynika, że chociaż ustrojodawca przesądził wzruszalność prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach w celu ponownego rozstrzygnięcia sprawy w stanie prawnym ukształtowanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, to jednocześnie pozostawił do unormowania przez ustawodawcę zasady i tryb takich postępowań.

Niewątpliwie przy rozpoznawaniu spraw zainicjowanych skargami o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, złożonymi na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., należy kierować się wyznaczonym w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP celem, jakim jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy, według stanu prawnego po wyeliminowaniu niekonstytucyjnych przepisów. Nie można jednak, jak tego oczekuje skarżący, absolutyzować prawa do wznowienia postępowania ustanowionego w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. W szczególności nieuprawniona jest zawarta w skardze kasacyjnej argumentacja, że art. 278 p.p.s.a. nie powinien mieć zastosowania w przypadku, gdy skarga o wznowienie ma związek z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Nie sposób przyjąć, że wbrew wyraźnej treści art. 278 p.p.s.a., skarga o wznowienie przewidziana w art. 272 § 1 p.p.s.a. może być złożona bez żadnych ograniczeń czasowych, a termin pięcioletni dotyczy wyłącznie skarg opartych na pozostałych podstawach wznowieniowych. Należy mieć bowiem na uwadze, że niezależnie od tego, jakiej podstawy określonej w art. 271, art. 272 i art. 273 p.p.s.a. dotyczy skarga o wznowienie, to jest ona środkiem nadzwyczajnym, nakierowanym na wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Wykluczyć zatem należy możliwość nieograniczonego w czasie wznowienia postępowania, nawet w sytuacji, gdy skarga wiąże się z uprawnieniem określonym w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 272 § 1 p.p.s.a.

Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w odnoszącym się do art. 408 k.p.c. wyroku z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt SK 21/14: "Wartością konstytucyjną uzasadniającą przydatność ograniczenia terminem prekluzyjnym skargi o wznowienie postępowania jest ochrona prawomocności orzeczeń sądowych". Przytoczone stwierdzenie ma zastosowanie również do przepisu art. 278 p.p.s.a., który w sposób identyczny jak art. 408 k.p.c. (w brzmieniu przed nowelizacją) przewidywał pięcioletni termin dla skutecznego wniesienia skargi o wznowienie.

Dla porządku warto dodać, że w następstwie wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt SK 21/14 – orzekającego o niezgodności art. 408 k.p.c. z przepisami Konstytucji RP w zakresie wskazanym w sentencji – ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego zmieniono treść art. 408 k.p.c. przez wydłużenie określonego w nim terminu z 5 lat na 10 lat. W uzasadnieniu projektu tej ustawy (Sejm VIII kadencji, druk nr 932) zaakcentowano, że instytucja wznowienia postępowania cywilnego jest instrumentem wyjątkowym, ponieważ prowadzi do podważenia stabilności prawomocnych orzeczeń w sprawach cywilnych. Stwierdzono również, że "podważenie prawomocności powinno być możliwe jedynie w określonym czasie od uprawomocnienia się orzeczenia. Wraz z upływem czasu tracą bowiem na sile racje mogące wspierać przełamanie prawomocności, a zarazem wyraźnie wzrasta znaczenie poszanowania stabilności stanu ukształtowanego prawomocnym rozstrzygnięciem".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone wyżej uwagi mają odpowiednie zastosowanie do unormowania zawartego w art. 278 p.p.s.a. Dlatego co do zasady nie można negować potrzeby istnienia w sprawach sądowoadministracyjnych regulacji ustanowionej w art. 278 p.p.s.a., odrębnym natomiast zagadnieniem jest to, czy określony w tym przepisie 5-letni termin prekluzyjny gwarantuje w sposób realny przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP uprawnienie do ponownego rozstrzygnięcia sprawy według stanu prawnego ustalonego orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza gdy uwzględni się występującą w ostatnich latach dysfunkcjonalność Trybunału Konstytucyjnego i długi okres oczekiwania na jego orzeczenia.

Zastrzec jednocześnie trzeba, że rozwiązania przyjęte w procedurze cywilnej nie muszą automatycznie przenosić się na rozwiązania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż intencją ustrojodawcy, wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, było to, aby ustawodawca określił zasady i tryb wznowienia postępowań, uwzględniając charakter poszczególnych dziedzin prawa.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt SK 10/02 (OTK-A 2003, nr 5, poz. 41) podkreślił, że: "artykuł 190 ust. 4 Konstytucji przyjmuje jako zasadę wzruszalność rozstrzygnięć i decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych uznanych za sprzeczne z Konstytucją, umową międzynarodową i ustawą. Jednocześnie ustrojodawca zdecydował, że sposób i zakres wzruszania orzeczeń, rozstrzygnięć i decyzji musi być odmienny w poszczególnych rodzajach postępowań".

W doktrynie zauważono, że "Regulując zasady ponownego rozpoznania zakończonych spraw ustawodawca musi bilansować konieczność ochrony stabilizacji stosunków prawnych i prawomocnych orzeczeń z możliwie pełnym przywróceniem stanu zgodnego z Konstytucją RP (zob. komentarz do art. 190, Duże komentarze Becka, Konstytucja RP, tom II, red. M. Safjan, L. Bosek, s. 1220).

Uwzględniając powyższe uwarunkowania należało dojść do wniosku, że wbrew oczekiwaniom skarżącego brak było podstaw do tego, aby Naczelny Sąd Administracyjny w ramach bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) odmówił zastosowania w sprawie art. 278 p.p.s.a. Ponadto nie było również możliwe określenie dłuższego niż 5-letni termin prekluzyjny w drodze prokonstytucyjnej wykładni art. 278 p.p.s.a. Ewentualna zmiana tego terminu musi być dokonana przez nowelizację art. 278 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów niezasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów art. 278 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4, art. 8 ust. 2, art. 87 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276 i art. 278 p.p.s.a.

W konsekwencji orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 184 i art. 181 § 2 p.p.s.a.