Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi O. S. i P. S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących O. S. i P. S. solidarnie kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

O. S. i P. S. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. (nr [...]) o odmowie zakwalifikowania skarżących do udzielenia pomocy mieszkaniowej.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że P. S. w dniu [...] stycznia 2020 r. zwrócił się do Prezydenta [...] z wnioskiem o najem lokalu mieszkalnego na czas nieoznaczony. Wnioskodawca podał, że wraz z żoną O. S. oraz dziećmi A. i R. S. mieszka w mieszkaniu przy ul. [...] w [...] (o pow. użytkowej 61,88 m2 oraz powierzchni mieszkalnej 40,61 m2), do którego spółdzielcze własnościowe prawo posiada jego ojciec J. S. Wnioskodawca dodał, że J. S. pozwem z [...] czerwca 2019 r. wniósł do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Cywilny o eksmisję jego oraz O. S. z zajmowanego lokalu.

P. S. wyjaśnił, że J. S. obecnie nie mieszka w tym mieszkaniu, ponieważ Sąd Rejonowy dla [...] w [...] nieprawomocnym postanowieniem z [...] lipca 2019 r. (sygn. akt [...]) nakazał mu, w trybie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. z 2021 r., poz. 1249) opuszczenie tego lokalu (J. S. wniósł apelację od tego postanowienia).

Wnioskodawca dodał, że Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Karny prawomocnym wyrokiem nakazowym z [...] maja 2019 r. (sygn. akt [...]), uznał że J. S. w okresie od 2015 r. do sierpnia 2018 r. w mieszkaniu przy ul. [...], znęcał się fizycznie i psychicznie nad O. S. (art. 207 § 1 k.k.), natomiast w dniu [...] lutego 2018 r. naruszył nietykalność cielesną P. S. (art. 217 § 1 k.k.) i wymierzył oskarżonemu łączną karę grzywny.

Z dokumentów załączonych do wniosku, wynika, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę P. S., a średni dochód na jednego członka czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1118,76 zł. miesięcznie.

W dniu [...] marca 2020 r. skarżący P. S. złożył w Urzędzie Dzielnicy [...] kopię postanowienia Sądu Okręgowego [...] Wydział [...] marca 2020 r. (sygn. akt [...]), którym zmieniono zaskarżone postanowienie z [...] lipca 2019 r. w ten sposób, że oddalono wniosek P. S. i O. S. o nakazanie J. S. opuszczenia lokalu. W piśmie dołączonym do wyroku skarżący oświadczył, że jego żona pozostaje pod opieką Poradni Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz że cały czas jest prowadzona procedura Niebieskiej Karty.

W tych okolicznościach faktycznych, Komisja Mieszkaniowa w dniu [...] października 2020 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżących o najem lokalu z mieszkaniowego z zasobu [...], a Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą z [...] grudnia 2020 r. (nr [...]), podjętą na podstawie art. 6 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1817) oraz § 50 ust. 1 i § 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Dzielnicy [...] stanowiącego załącznik Nr [...] do uchwały Nr LXX/2182/2010 Rady m.st. Warszawy z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2018 r. poz. 8814 ze zm.) oraz § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r., poz. 6725) oraz § 4 w związku z § 5 i § 7 ust. 1 oraz § 35 ust. 1 Uchwały Nr XXill/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.), odmówił O. S. i P. S. kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej.

Organ podał, że stosownie do § 4 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r., pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają warunki określone w § 5 (kryterium dochodowe) oraz w § 7 (trudne warunki mieszkaniowe ze względu na powierzchnię mieszkalną lokalu), z zastrzeżeniem § 8 i 9 uchwały.

Z § 7 ust. 1 uchwały wynika, że trudne warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy, z zastrzeżeniem ust. 2-4, występują wówczas, gdy gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego łączna powierzchnia mieszkalna na osobę w nim zamieszkującą wynosi nie więcej niż 10 m2 w przypadku zamieszkiwania 1 osoby w lokalu, a w przypadku zamieszkiwania 2 osób w lokalu nie więcej niż 14 m2, powiększone o dodatkowe 6 m2 na każdą kolejną osobę zamieszkującą w lokalu.

Zdaniem organu, warunki mieszkaniowe skarżących nie mogą być uznane za trudne, w rozumieniu § 7 ust. 1 uchwały i z tego powodu ich wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Wnioskodawcy tworzą bowiem czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z synami (A. i R. S. oraz zamieszkują z ojcem wnioskodawcy J. S. w lokalu o powierzchni mieszkalnej 40,612 m (zatem na osobę przypada 8 m2).

Według organu, w rozpoznawanej sprawie "nie wykazano", aby w przypadku skarżących dopuszczalne było wyłączenie stosowania § 7 ust. 1 uchwały, na podstawie § 7 ust. 4 uchwały. Wnioskodawcy w toku postępowania przedstawili liczne dokumenty starając się udokumentować, że J. S. dopuszcza się wobec nich przemocy psychicznej i fizycznej. Niemniej jednak, postanowieniem z [...] marca 2020 sygn. akt. [...] Sąd oddalił wniosek P. S. i O. S. o nakazanie J. S. opuszczenia mieszkania. Sąd II instancji stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali należycie, że J. S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym. W ocenie Sądu gdyby zachowania J. S. były dotkliwie uciążliwe i nieznośne, to przy dobrej sytuacji materialnej wnioskodawców powinni podjąć działania celem zmiany lokalu mieszkalnego, także kierując się dobrem dzieci. Sąd w uzasadnieniu wyroku zauważył, że wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo i z tego tytułu osiąga dochód, zaś wnioskodawczyni nie pracuje, bowiem uskarża się na problem z kręgosłupem, jednocześnie nie przedstawiając jakiegokolwiek oparcia w dokumentacji medycznej na swoje deklarowane dolegliwości. O. S. posiada możliwości zarobkowe, tym bardziej, że dzieci chodzą do żłobka i przedszkola, zatem wnioskodawcy mają możliwość, by wybrnąć z sytuacji stanowiącej dla nich uciążliwość, jaką jest mieszkanie z J. S. – właścicielem mieszkania, poprzez wynajęcie odrębnego mieszkania. Reasumując, Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie uzasadnia przyjęcia, że wystąpiły przesłanki z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Organ odnosząc się do spełnienia przez skarżących kryterium dochodowego, o którym mowa w § 5 uchwały, podał że w przypadku najmu na czas nieoznaczony wynosi 7131,11 zł. (dla czteroosobowej rodziny), tymczasem średni miesięczny dochód rodziny wnioskodawców z ostatnich 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wyniósł 4.278,35 zł

P. S. i O. S. w skardze wniesionej do Sądu na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z [...] grudnia 2020 r. zarzucili, że została ona podjęta z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Skarżący podnieśli, że nie prowadzą z J. S. wspólnego gospodarstwa domowego oraz że ich czteroosobowa rodzina zajmuje dwa mniejsze pokoje o łącznej powierzchni mieszkalnej 21,46 m2. W konsekwencji ich warunki mieszkaniowe, ze względu na powierzchnie mieszkalną lokalu przypadającą na osobę, kwalifikują się do poprawy.

Zdaniem skarżących, organ nie ustalił dostatecznie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy i w konsekwencji nieprawidłowo uznał, że ich rodzina nie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. Skarżący podali, że na co dzień doświadczają przemocy ze strony J. S., który jest uzależniony od alkoholu, co potwierdzają notatki służbowe pracownika socjalnego oraz wyrok nakazowy Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Karny z [...] maja 2019 r. Skarżący dodali, że organ nie wezwał ich do przedłożenia dodatkowej dokumentacji, na okoliczność (np. wyniku badania rezonansu magnetycznego skarżącej).

P. S. i O. S. dołączyli do skargi kopie m. in. 1) notatek służbowych pracownika opieki społecznej (z [...] lutego 2018 r. i z [...] kwietnia 2018 r.), w których stwierdził "uzasadnione podejrzenie" stosowania przemocy wobec skarżących przez J. S., 2) pisma ośrodka pomocy społecznej z [...] lutego 2018r. zawiadamiającego Policję o możliwości popełnienia przestępstwa przez J. S., 3) wyroku nakazowego z [...] maja 2019 r., 4) zaświadczenia lekarskiego wystawionego skarżącej w dniu [...] lipca 2019 r. oraz 5) wyniku rezonansu magnetycznego przeprowadzonego u skarżącej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Zarząd Dzielnicy [...] podał, że okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący spełniają warunek uzyskania pomocy mieszkaniowej z mieszkaniowego zasobu [...], o którym mowa w § 7 ust. 1 uchwały związany z trudnymi warunkami mieszkaniowymi ze względu na powierzchnię mieszkalną lokalu, przypadającą na osobę. Nie wykazano ponadto, aby w przypadku skarżących zachodziła podstawa do zastosowania § 7 ust. 4 uchwały i w konsekwencji wyłączenia stosowania § 7 ust. 1

Najem lokali z mieszkaniowego zasobu gminy jest formą pomocy mieszkaniowej dla osób, które znajdują się w trudnych warunkach mieszkaniowych. W przypadku skarżących nie można stwierdzić, że wnioskodawcy mają niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Organ dodał, że analizował wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty i na ich podstawie podjął zaskarżoną uchwałę.

W piśmie z [...] maja 2021 r. skarżący ponowili stanowisko przedstawione w skardze a ponadto na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) złożyli wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi, a także zdjęć (na okoliczność poparzenia P. S. przez ojca oraz wyglądu mieszkania), protokołu rozprawy z [...] lipca 2019 r. przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] Wydział [...], w sprawie dotyczącej nakazania J. S. opuszczenia mieszkania w trybie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, protokołu badania sądowo-lekarskiego skarżącej z [...] kwietnia 2021 r. wskazującego na obrażenia ciała (art. 157 § 2 k.k.), na okoliczność stosowania przez J. S. przemocy wobec skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przepis § 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, podjętej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 611), w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały odmawiającej skarżącym kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej, stanowił, że pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz w § 7 z zastrzeżeniem § 8 i § 9.

W rozpatrywanej sprawie organ nie kwestionował, że łączny dochód gospodarstwa domowego skarżących uprawnia ich do uzyskania pomocy mieszkaniowej. Stwierdził natomiast, że O. S. oraz P. S. nie spełniają warunku uzyskania pomocy mieszkaniowej, o której mowa w § 7 ust. 1 uchwały, związanego z trudnymi warunkami mieszkaniowymi ze względu na powierzchnię mieszkalną lokalu.

Powołany przepis stanowi, że przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy uznaje się sytuację, w której gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego powierzchnia mieszkalna wynosi nie więcej niż 7 m2 w przypadku zamieszkiwania w tym lokalu 1 osoby, powiększone o dodatkowe 6 m2 na każdą kolejną zamieszkującą w tym lokalu osobę, z zastrzeżeniem ust. 2-4.

Zdaniem organu, nie ma podstaw do wyłączenia stosowania tego warunku (przesłanki udzielenia pomocy mieszkaniowej), w oparciu o § 7 ust. 4 uchwały, według którego, jeżeli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1.

W uzasadnieniu tego stanowiska powołał się na postanowienie z [...] marca 2020 r. (sygn. akt [...]), którym Sąd Okręgowy [...] Wydział [...], po rozpoznaniu apelacji J. S. od postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] lipca 2019 r., oddalił wniosek P. S. i O. S. o nakazanie mu opuszczenia mieszkania, ponieważ stwierdził, że nie wykazali należycie, że J. S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym.

Sąd nie podziela tego zapatrywania organu.

Z przepisu § 32 ust. 1 uchwały wynika, że wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania wnioskodawcy. Od obowiązku, o którym mowa w tym przepisie można odstąpić, jeżeli wstępna analiza wniosku wykazuje, że kryteria, o których mowa w § 4, nie są spełnione (ust. 9) lub w przypadku, gdy wniosek został złożony przez osobę, o której mowa w § 7 ust. 2 pkt 2 (ust. 10).

W rozpatrywanej sprawie organ odmawiając skarżącym udzielenia pomocy mieszkaniowej z zasobu mieszkaniowego miasta nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego i oparł rozstrzygnięcie na treści postanowienia z [...] marca 2020 r., sygn. akt [...], w którym Sąd Okręgowy [...] Wydział [...] podał, że P. S. i jego żona nie wykazali należycie, że J. S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, a więc że wystąpiła przesłanka nakazania mu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, o której mowa w art. 11a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Zarząd Dzielnicy [...] nieprawidłowo przyjął, że skoro skarżący nie wykazali w postępowaniu przed sądem cywilnym, że ojciec P. S. czyni wspólnie zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, to nie ma podstaw do stwierdzenia, że ich sytuacja zdrowotna, rodzinna lub społeczna jest wyjątkowo trudna (§ 7 ust. 4 uchwały). Zdaniem Sądu, nie ma podstaw do utożsamiania tych dwóch określeń i sytuacji. Występują one w dwóch różnych aktach prawnych i służą różnym celom. Wyprowadzanie więc wniosków ze stanowiska sądu cywilnego, że P. S. i jego żona nie wykazali należycie, że J. S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, nie wynika, że wspólne zamieszkanie tych osób w rzeczywistości nie jest dla małżeństwa S. szczególnie uciążliwe, zwłaszcza że, jak powiedziano, organ oparł swą ocenę wyłącznie na treści uzasadnienia postanowienia sądu cywilnego wydanego w innej sprawie, nie przeprowadzając postępowania dowodowego w sprawie przez siebie rozpoznawanej, pod kątem zaistnienia przesłanki określonej w § 7 ust. 4 uchwały.

Niewykazanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (o nakazie opuszczenia mieszkania lub zakazie zbliżania do mieszkania) przez osobę dotkniętą przemocą, że jej sprawca czyni wspólne zamieszkiwanie "szczególnie uciążliwym" nie daje więc podstaw do przyjęcia, że sytuacja rodzinna, zdrowotna czy społeczna tej osoby nie jest "wyjątkowo trudna". Nie można tracić z pola widzenia okoliczności podnoszonych przez skarżących odnośnie ich sytuacji życiowej (stosowania przemocy przez J. S.), a znajdujących potwierdzenie, m. in. w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] z [...] maja 2019 r. o uznaniu J. S. winnym fizycznego i psychicznego znęcania się nad O. S. (art. 207 § 1 k.k.) oraz naruszenia nietykalności cielesnej P. S. (art. 217 § 1 k.k.), wyjaśnień skarżących odnośnie trwającej procedury tzw. Niebieskiej Karty, mającej zapewnić bezpieczeństwo osobie, wobec której stosowana jest przemoc w rodzinie.

W tym stanie rzeczy zaskarżona uchwała nie mogła ostać się w obrocie prawnym.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę dokonaną wyżej ocenę prawną. W konsekwencji, mając na względzie procesowe i materialne przepisy uchwały z dnia 5 grudnia 2019 r., w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości ustali, czy skarżący spełniają przesłanki do zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej, a w konsekwencji zawarcia umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu [...].

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 ustawy procesowej.