Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Op 75/21 w sprawie ze skargi Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 75/21, oddalił skargę Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...], w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu.

Działając na podstawie art. 115a ust. 1 w zw. z art. 378 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1219) – dalej: "P.o.ś.", decyzją z dnia 11 września 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta Opola określił dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii pod wezwaniem [...] w Opolu, wyrażone równoważnym poziomem hałasu w porze dnia - LAeq D - 55 dB, a w porze nocy – LAeq N = 45 dB.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na wyniki przeprowadzonej kontroli organ ustalił, że w kościele parafialnym znajdują się 3 dzwony spiżowe umiejscowione na wieży kościelnej na wysokości ok. 35 m, które są wzbudzane elektroniczne. Dzwony używane są od poniedziałku do soboty w godzinach 7.30 i 18.00 - trzy dzwony, o godzinie 12.00 używany jest jeden dzwon, natomiast w niedzielę używane są 3 dzwony w godzinach 7.30, 9.00, 10,30, 12.00 i 17.30. W odniesieniu do dokonanych pomiarów hałasu organ wyjaśnił, że zgodnie z normą PN- ISO 1996-2:1999/A:2002 dźwięk wytwarzany przez dzwony kościelne zaliczany jest do dźwięków o typowej impulsowości, wobec czego zasadne było zastosowanie podczas pomiarów wymogów załącznika nr 8: "Metodyka referencyjna wykonywania okresowych pomiarów hałasu impulsowego w środowisku, pochodzącego z instalacji lub urządzeń" do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów pobieranej wody (Dz. U, z 2019, r., poz. 2286). Pomiary zostały przeprowadzone w 3 punktach pomiarowych: P1 (ul. [...]), P2 (na posesji przy ulicy [...] w świetle okna mieszkania osoby interweniującej) i P3 (ul. [...]). W oparciu o wyniki ustalono, że równoważny poziom dźwięku A w porze dnia (podczas bicia dzwonów kościelnych), był większy od dopuszczalnej wartości 50 dB przyjętej dla zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (wg tabeli 1, poz. 3 rozporządzenia) o:

- 7,8 dB (LAeqD = 57,8 dB) w punkcie pomiarowym PI;

- 13,2 dB (LAeqD = 63,2 dB) w punkcie pomiarowym P2;

- 17,5 dB (LAeqD = 67,5 dB) w punkcie pomiarowym P3.

Od powyższej decyzji Rzymskokatolicka Parafia [...] w Opolu wniosła odwołanie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania.

Decyzją z dnia 30 listopada 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i określiło dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii pod wezwaniem [...] w Opolu, wyrażone równoważnym poziomem hałasu w porze dnia – LaeqD = 50 dB. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo określił dopuszczalne poziomy hałasu dla pory nocnej wskazując, że decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu kierowana jest wyłącznie do oznaczonego indywidualnie podmiotu (zakładu) emitującego hałas i w odniesieniu do zakresu czasowego, w którym przekroczone zostały dopuszczalne normatywnie poziomy hałasu. Wyjaśniło, że dopuszczalny poziom hałasu może być przekroczony dla pory dziennej lub dla pory nocnej, a efekt w postaci rozstrzygnięcia zawartego w decyzji musi być adekwatny do ustaleń zawartych w zgromadzonym materiale dowodowym. Stosownie do tego Kolegium uznało, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do określania dopuszczalnego poziomu hałasu w porze nocnej, bowiem z akt sprawy wynika, że dzwony w porze nocnej nie są używane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Jak wskazał w uzasadnieniu, w niniejszej sprawie pomiary natężenia hałasu emitowanego do środowiska przez sporne dzwony zostały dokonane przez organ pierwszej instancji w ramach pomiarów własnych, które obejmowały pomiar hałasu impulsowego i tła akustycznego w porze dnia. Jak wynika z raportu sporządzonego na okoliczność pomiarów, przeprowadzone badania wykazały przekroczenie dopuszczalnej wartości standardu akustycznego ustalonego w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r., poz. 112), gdzie dla zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej dopuszczalny poziom hałasu w porze dnia ustalono na poziomie 50 dB. Dokonane ustalenia, które zostały dokładnie przedstawione w zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu meriti nie budzą żądnych wątpliwości. Nie są też kwestionowane przez skarżącą, która nie przedłożyła przeciwdowodu mogącego podważać legalność dokonanego pomiaru. Stąd uznać należy, że prawidłowo na podstawie przeprowadzonych pomiarów wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, a zaskarżoną decyzją prawidłowo określono dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii pod wezwaniem [...] w Opolu, wyrażone równoważnym poziomem hałasu w porze dnia – LaeqD = 50 dB.

Sąd Wojewódzki podkreślił, że dla wydania decyzji na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś. nie ma znaczenia incydentalny charakter religijnych czynności polegających na biciu kościelnych dzwonów wyłącznie w ściśle określonych dniach i godzinach i wystarczające jest jednorazowe przekroczenie normatywnego poziomu hałasu. W świetle tego przepisu właściwy organ tylko bowiem stwierdza określony stan faktyczny i prawny, przyporządkowując konkretnemu zakładowi określone w rozporządzeniu dopuszczalne poziomy hałasu, które muszą zostać spełnione poza zakładem. Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu jest decyzją związaną, a jej celem jest ochrona otoczenia przed szkodliwym oddziaływaniem hałasu. Ponadto, skoro sama strona skarżąca stwierdza, że dzwony używane są przed każdą mszą, to trudno uznać powstający w związku z tym przekraczający normy hałas, za działalność wyłączoną spod ochrony środowiska przed hałasem.

Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, co do uwarunkowań prawnych zakwalifikowania spornych dzwonów jako instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. - stanowiącej stacjonarne urządzenie techniczne, którego eksploatacja może spowodować emisję, o której mowa w art. 3 pkt 4 lit. b P.o.ś., czyli hałas. Stosownie do tego, za prawidłowe uznaje też ustalenie, że Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś.

Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że dzwony (zwłaszcza dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych itd.), aby realizować swoją podstawową funkcję tj. generować dźwięk, muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów (ręcznie lub automatycznie), czy też sterowania ich pracą (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania), całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. W konsekwencji Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje będzie zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Sąd meriti podkreślił, że ustawodawca w przepisie tym wprowadził legalną definicję zakładu – odrębną od potocznego rozumienia tego słowa, znajdującego swoje odzwierciedlenie w słownikach języka polskiego. Stąd, fakt, że kościół wraz z dzwonami nie ma charakteru przemysłowego lub gospodarczego nie stanowi przeszkody dla uznania dzwonów kościelnych za instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś kościoła za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś.

W ocenie Sądu meriti nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 115 ust. 2 P.o.ś. który to przepis w niniejszej sprawie nie znajdował zastosowania, albowiem eksploatacja dzwonów nie mieści się w jego hipotezie, która obejmuje eksploatację dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub działalność osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą. Ponadto, w sprawie nie mają także zastosowania przepisy art. 156 i art. 157 P.o.ś. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie był zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających. Zakaz taki nie został też sformułowany w wydanych decyzjach. Podobnie art. 157 ust. 2 P.o.ś., wyłączający możliwość ustanowienia względem instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego ograniczenia, co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mógł być brany pod uwagę, bowiem ograniczenie takie następuje w drodze uchwały właściwej rady gminy, a w niniejszej sprawie źródłem obowiązku skarżącej jest decyzja organu, wydana na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś.

W pełni podzielił Sąd Wojewódzki argumentację Kolegium wskazującą na brak naruszenia w sprawie przepisów Konkordatu, zawartego między Stolicą Apostolską, a Rzeczpospolitą Polską. Zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne, limitując je na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego.

Brzmienie przepisów art. 115a ust. 1 i ust 3 P.o.ś. prowadzi bowiem do wniosku, że dopuszczalne poziomy hałasu ustala się dla konkretnego zakładu powodującego jego emisję w określonej porze doby (dnia lub nocy, albo całej doby). Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu, jako akt kreujący obowiązek o charakterze publicznoprawym, kierowana jest wyłącznie do oznaczonego indywidualnie podmiotu (zakładu) emitującego hałas i w odniesieniu do zakresu czasowego, w którym przekroczone zostały dopuszczalne normatywnie poziomy hałasu. Dopuszczalny poziom hałasu może być przekroczony dla pory dziennej lub dla pory nocnej, albo w ciągu całej doby. To, że zgodnie z brzmieniem art. 115a ust. 3 P.o.ś. określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu wskaźników hałasu LAeqD (dla pory dziennej) i LAeqN (dla pory nocnej) oznacza, że są one formułowane tylko w takim zakresie czasowym w ujęciu dobowym, w jakim nastąpiło owo przekroczenie. W konsekwencji też, tylko w takim zakresie dobowym, w jakim następuje ponadnormatywne przekroczenie hałasu, organ może wydać decyzję określającą dopuszczalne poziomy hałasu.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Rzymskokatolicka Parafia [...] w Opolu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 115a ust. 1 i 2 P.o.ś. w związku z art. 156 P.o.ś. w związku z art. 157 P.o.ś. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem decyzji określających dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu wyrażone równoważnym poziomem hałasu w wysokości wskazanej w decyzjach, mimo że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy nie zaistniały ku temu przesłanki z uwagi na kult religijny, powszechnie panujący zwyczaj i charakter emitowanego dźwięku,

2) naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 3 pkt 6 P.o.ś. w związku z art. 48 P.o.ś. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem decyzji, zgodnie z którymi uznano, że dzwony kościelne są instalacją w rozumieniu ustawy zaś ich zespół, bądź budynek kościoła jako całość są zakładem, choć istota dzwonu jako instrumentu muzycznego odbiega od obydwu tych pojęć,

3) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem decyzji, pomimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i twierdzeń strony i tym samym błędnego uznania, że okoliczności faktyczne i prawne sprawy uzasadniają określenie dopuszczalnych poziomów hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu wyrażone równoważnym poziomem hałasu w wysokości wskazanej w decyzji, mimo że przedstawiono słuszne i poparte merytoryczną argumentacją stanowisko uzasadniające niewydawanie decyzji o oznaczonej treści; ponadto organy I i II instancji przy rozważaniu sprawy nie miał na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

4) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7a § 1 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem decyzji pomimo nierozstrzygnięcia pozostających w sprawie wątpliwości na korzyść strony skutkującego określeniem dopuszczalnych poziomów hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu wyrażonych równoważnym poziomem hałasu w wysokości wskazanej w decyzji, mimo że z uwagi na nieoczywisty charakter niniejszej sprawy wydanie decyzji o określonej treści nie było właściwym rozwiązaniem,

5) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 § 1 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. skutkujące nieuchyleniem decyzji pomimo prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, nie kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania skutkujące określeniem dopuszczalnych poziomów hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu wyrażone równoważnym poziomem hałasu w wysokości wskazanej w decyzji, mimo że w okolicznościach faktycznych i prawnych nie było konieczności stosowania tak daleko idących środków.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Jednocześnie skarżąca Parafia złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, w myśl art. 176 § 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę wystąpienie przesłanek nieważności postępowania. W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania.

Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (por. uchwała pełnego składu sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona skarżąca kasacyjnie po wniesieniu skargi kasacyjnej zrzekła się rozprawy, natomiast strona przeciwna po doręczeniu jej odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia była wyłącznie kwestia dopuszczalnego poziomu hałasu poza zakładem. W świetle art. 112 P.o.ś. ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez: 1) utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie; 2) zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany.

Podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił art. 115a ust. 1 i ust. 3 P.o.ś. Zgodnie z tym przepisem w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych, pomiarów dokonanych przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu; za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D lub L Aeq N (ust. 1). W decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu wskaźników hałasu LAeqD i LAeqN w odniesieniu do rodzajów terenów, o których mowa w art. 113 ust. 2 pkt 1, na które oddziałuje zakład (ust. 3). Zaznaczyć przy tym trzeba, że rodzaje terenów chronionych przed hałasem, dla których ustala się w drodze decyzji dopuszczalne poziomy hałasu, określa art. 113 ust. 2 pkt 1 P.o.ś. Są to tereny przeznaczone: pod zabudowę mieszkaniową, pod szpitale i domy opieki społecznej, pod budynki związane ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, na cele uzdrowiskowe, na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, na cele mieszkaniowo-usługowe.

Mając na względzie podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie należy wskazać, że zakres koniecznych ustaleń do zastosowania przepisu art. 115a ust. 1 P.o.ś. wyznacza jego treść. Innymi słowy, zakres dokonanych przez organy w toku prowadzonego postępowania ustaleń faktycznych determinują sformułowania zawarte w tym przepisie, a w szczególności pojęcia "zakładu" oraz "przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu".

W realiach rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Kościół - Parafia może być uznany za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś.. Zgodnie z tym przepisem przez "zakład" rozumie się jedną lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tym przypadku znaczenia prawnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instalacją jest działające w nich (zakładach) nagłośnienie (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1772/16, LEX nr 2537333).

Zaznaczyć trzeba, że P.o.ś. posługuje się również pojęciem "urządzenia", przez które rozumie się niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu (art. 3 pkt 42). Z kolei zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 6 P.o.ś. instalacjami są:

a) stacjonarne urządzenie techniczne,

b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu,

c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję.

Czynnikiem rozgraniczającym używane pojęcia "instalacji" i "urządzenia" jest ich stacjonarność lub jej brak. Jako instalację należy zakwalifikować wytworzone przez człowieka mechanizmy lub zespoły mechanizmów, przyrządy i maszyny, służące do wykonania określonych czynności, ułatwiające pracę lub wykonujące określoną pracę (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, PWN, 2006, s. 275). W tym rozumieniu dzwony są instalacją, co rodzi ten skutek, że emisja ich dźwięku będzie podlegała rygorom P.o.ś.

Sąd Wojewódzki zasadnie zwrócił uwagę, że dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych, aby realizować swoją podstawową funkcję tj. generować dźwięk, muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów całość tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art.3 pkt 6 P.o.ś. W konsekwencji Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś.

Chybiony jest zarzut naruszenia 115a ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 156 i art. 157 P.o.ś. Zgodnie z art. 156 ust. 1 P.o.ś. zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepis ten określa, wynikający z mocy prawa, generalny zakaz używania instalacji i urządzeń nagłaśniających w miejscach publicznych, który nie wymaga indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej, z wyjątkami wynikającymi z postanowień art. 156 ust. 2 P.o.ś. Zakaz ustanowiony w art. 156 ust. 1 ma charakter powszechny w sensie podmiotowym i przedmiotowym, dotyczy każdego podmiotu używającego wskazanych urządzeń na terenach określonych w przepisie oraz wszelkiego typu instalacji czy urządzeń nagłaśniających. Za tego rodzaju instalacje czy urządzenia należałoby uznać takie, których celem jest przekazywanie dźwięku z zamiarem dotarcia tym dźwiękiem do wszystkich podmiotów objętych zasięgiem rozprzestrzeniania dźwięku z danej instalacji czy urządzenia. Przepis ten jest wyrazem gwarancji Państwa w stosunku do swobody sprawowania i organizowania kultu religijnego. Państwo nie może zakazać ani gromadzenia się wiernych w celu sprawowania kultu publicznego, ani wykonywania poszczególnych czynności liturgicznych oraz towarzyszących mu czynności organizacyjnych, takich jak zwyczajowe nawoływanie do uczestnictwa w Mszy Świętej przy użyciu dzwonów kościelnych (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 1634/21, LEX nr 3446546).

Sąd Wojewódzki zasadnie zauważył, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie był zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających; taki zakaz nie został sformułowany w wydanych decyzjach. Podobnie art. 157 ust. 2 P.o.ś., wyłączający możliwość ustanowienia względem instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego ograniczenia, co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mógł być brany pod uwagę, bowiem ograniczenie takie następuje w drodze uchwały właściwej rady gminy, a w niniejszej sprawie źródłem obowiązku skarżącej kasacyjnie jest decyzja wydana na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś. Mając na względzie cele ustawy sformułowane w przepisie art. 6 P.o.ś., chodzi tu o skuteczne podjęcie działań prewencyjnych mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko, którego cechą jest specyficzne źródło immisji - urządzenie (zespół) techniczne negatywnie oddziaływujące na środowisko w stałym układzie przestrzennym, w stałym miejscu.

Wbrew zarzutom skargi należy podzielić argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazującą na brak naruszenia w sprawie przepisów Konkordatu między Stolicą Apostolską, a Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318). Zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne, limitując je na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Decyzja taka nie będzie dotyczyć wolności kultu religijnego, lecz wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne zgodnie z art. 112- 115a P.o.ś. Zauważyć przy tym należy, że z art. 24 Konkordatu wynika, że prawo Kościoła do budowy obiektów sakralnych ograniczone jest powszechnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa polskiego. Trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, że wolność sprawowania kultu nie doznaje uszczerbku poprzez dostosowanie działalności polegającej na budowie obiektów sakralnych i kościelnych do obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa administracyjnego.

Zaskarżona decyzja nie wprowadza żadnego zakazu w zakresie wykonywania kultu religijnego, a jedynie określa dopuszczalny poziom hałasu emitowanego przez dzwony, w celu dostosowania natężenia dźwięku do przepisów prawa ochrony środowiska. Podkreślenia wymaga, że Konstytucja w art. 86 nakłada na każdego obowiązek dbałości o stan środowiska, ale jednocześnie nakłada na każdego odpowiedzialność, kto swoim postępowaniem, zachowaniem przyczynia się do jego pogorszenia. Każdy, komu zagraża szkoda w wyniku bezprawnego oddziaływania na środowisko może żądać od sprawcy przywrócenia stanu zgodnego z prawem, jak również zaprzestania działalności zagrażającej środowisku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób przeprowadzenia pomiarów oraz zmierzone wartości poziomów dźwięku nie budzą wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia i odpowiadają metodyką wymogom obowiązujących przepisów. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego skutecznie nie podważyła wyników tych pomiarów. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych nie zasługuje na uwzględnienie zarzut niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej o przekroczeniu przez Sąd pierwszej instancji zasady prawdy obiektywnej i związanej z nią zasadą swobodnej oceny dowodów. Przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd zasadnie uznał, że organ ustalił wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie reguł i norm procesowych wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski. Zasadnie też ocenił, że organ prawidłowo uzasadnił na jakiej podstawie określił dopuszczalne poziomy hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii pod wezwaniem [...] w Opolu, wyrażone równoważnym poziomem hałasu w porze dnia – LaeqD = 50 dB. Brak było przy tym jakichkolwiek wątpliwości, które uzasadniałaby zastosowanie art. 7a § 1 K.p.a.

Nie można też podzielić zarzutu strony skarżącej nie prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników, do władzy publicznej, nie kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.) Określenie dopuszczalnych poziomów hałasu poza terenem Rzymskokatolickiej Parafii [...] w Opolu, wyrażone równoważnym poziomem hałasu w wysokości wskazanej w decyzji, nie oznacza jeszcze, że organ działał wbrew zasadom wyrażonym w art. 8 § 1 K.p.a.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.