Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z [...] marca 2022 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 5 ust. 1 lit. a/ ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.o.ś.) po rozpatrzeniu odwołania T. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z [...] grudnia 2021 r., znak: [...] EG wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głusku odmawiającą T. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad J. O..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2021 r., znak: [...] EG organ pierwszej instancji odmówił T. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. O.. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. O. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności datującym się od 1 października 2019 r. Jak ustalono, T. B. pobiera od 22 lipca 2016 r. rentę rodzinną oraz od dnia 2 września 2020 r. jest uprawniona do emerytury kapitałowej, która została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne. W ocenie organu w sprawie wystąpił zbieg prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, a w związku z tym, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje.

Rozpatrując odwołanie T. B. od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało ustalenia organu pierwszej instancji, według których w dniu 27 sierpnia 2021 r. T. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. O.. Do akt sprawy dołączone zostało orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 27 stycznia 2021 r., na podstawie którego J. O. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r. (k. 5).

Następnie ustalono, że T. B. od 22 lipca 2016 r. pobiera rentę rodzinną. Z treści pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z 13 grudnia 2021 r., nr [...]/[...] wynika, że od 2 września 2020 r. uprawniona jest do emerytury kapitałowej, która została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne.

Kolegium wyjaśniło, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego spełnienia następujących warunków: niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przy czym osoba ta musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto warunkiem nabycia uprawnień do przedmiotowego świadczenia jest ustalenie, że nie zachodzą przesłanki negatywne określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W ocenie Kolegium, przeprowadzone postępowanie wykazało, że w przypadku strony spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że nie stwierdzono, aby niepełnosprawność J. O. powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Uwzględniając stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (tak m.in. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16).

Według Kolegium, niezależnie od powyższego nie można pomijać, że T. B. pobiera rentę rodzinną oraz jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, a zatem zachodzi zbieg uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, że występuje przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Przytoczony przepis jest sformułowany w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, a w związku z tym nie pozostawia organom orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Stosownie do regulacji wynikających z art. 95 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504) zbieg prawa do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W związku z tym T. B. została zobowiązana do wyboru świadczenia z ubezpieczeń społecznych, które chce pobierać, a fakt, iż uznała za korzystniejszą rentę rodzinną, nie stanowi okoliczności, która oznaczałaby, że nie zachodzi zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z aktualnie prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne ustalenie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Przemawia to za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny (m.in. w wyrokach: z 27 maja 2021 r., I OSK 303/21, z 24 marca 2021 r., I OSK 2631/20 i z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie renty rodzinnej). Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu rentowego wniosku o jej zawieszenie na podstawie art. 103 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis stanowi, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Wystąpienie do właściwego organu emerytalnego z wnioskiem o wstrzymanie wypłaty emerytury (jej zawieszenie) oraz złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest opcją wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym pismem z 25 stycznia 2022 r. Kolegium poinformowało T. B. o konieczności wyboru jednego ze świadczeń, a także o tym, że o ile strona chce otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne, zobowiązana jest do przedstawienia decyzji zawieszającej wypłatę renty rodzinnej. Z treści pisma T. B. z 8 lutego 2022 r. wynika, że nie złożyła do organu rentowego wniosku o zawieszenie wypłacanego świadczenia, co oznacza, że zachodzi w niniejszej sprawie przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W skardze na decyzję Kolegium T. B. wyjaśniła, że sprawuje stałą opiekę nad niepełnoprawna matką, która u niej mieszka. Ze względu na całodobową opiekę nie może podjąć zatrudnienia. W jej ocenie fakt, że pobiera rentę rodzinną nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała, że w dacie nabycia uprawnień do renty rodzinnej nie miała ustalonego prawa do świadczenia emerytalnego. Ponadto w piśmie z 22 maja 2022 r. skarżąca podniosła, że renta rodzinna nie została jej przyznania w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, a zatem jej pobieranie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca spełnia przesłanki skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Bezsporny w sprawie jest fakt, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury od 2 września 2020 r., której pobieranie zostało zawieszone i że pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu jako świadczenie korzystniejsze.

Nie ulega też wątpliwości zarówno to, że matka skarżącej J. O. została uznana została za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r. (k. 5), jak i to, że skarżąca sprawuje stałą, całodobową opiekę nad matką.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust. 5 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wyłączną przesłanką odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną przez organ odwoławczy jest fakt, że pobiera ona rentę rodzinną po zmarłym mężu, przyznaną w warunkach zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego.

W ocenie skarżącej, skoro nabyła ona prawo do renty rodzinnej w dniu 22 lipca 2016 r., a zatem wcześniej niż prawo do emerytury kapitałowej, to nie może być mowy o zbiegu tych dwóch świadczeń.

Tego zapatrywania Sąd w rozpoznawanej sprawie nie podziela.

Kluczowe znaczenie ma tutaj treść art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Emerytura kapitałowa oraz renta rodzinna po zmarłym mężu to świadczenia przewidziane w powołanej wyżej ustawie.

Zbieg prawa do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. Nie wynika z żadnego przepisu prawa, że musi mieć miejsce zbieżność czasowa w nabyciu prawa do obydwu tych świadczeń. O tym, że w przypadku skarżącej występuje zbieg prawa do renty rodzinnej i emerytury kapitałowej świadczy chociażby to, że aby skarżąca mogła otrzymywać rentę jako świadczenie korzystniejsze, zawieszono jej prawo do emerytury (por. wyrok SN z 31 stycznia 2017 r., II UK 648/15, OSNPUSiSP 2018, nr 4, poz. 48). Mamy tu zatem do czynienia z "rentą rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego", o którym mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Oznacza to, że aktualnie, tj. w dacie wydania zaskarżonej decyzji, skarżąca spełniała przesłanki do otrzymywania zarówno renty rodzinnej, jak i świadczenia emerytalnego, które – jako pozostające w zbiegu z rentą – zostało zawieszone.

Powołane przez skarżącą w piśmie z 22 maja 2022 r. orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 lipca 2019 r., (II SA/Po 448/19) nie potwierdza jej stanowiska w kwestii braku zbiegu tych świadczeń. W tym wyroku Sąd uchylił bowiem decyzje organów obu instancji, ponieważ organy nie poczyniły żadnych ustaleń dotyczących tego, czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Organy pominęły zatem ustalenie okoliczności, która miała podstawowe znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto akta administracyjne tej sprawy nie zawierały materiału dokumentacyjnego dotyczącego wskazanej kwestii.

Pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej stanowi zatem przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co prawidłowo dostrzegło Kolegium.

Tę negatywną przesłankę może wyeliminować osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jednocześnie rentę rodzinną. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu rentowego wniosku o jej zawieszenie na podstawie art. 103 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Pismem z 25 stycznia 2022 r. Kolegium poinformowało o tym T. B., jednak skarżąca nie złożyła do organu rentowego wniosku o zawieszenie wypłacanego świadczenia, co oznacza, że nie wyeliminowała negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).