Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 października 2021 r. sygn. akt II SPP/Op 90/21 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H.K. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Op 494/21 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Pismem z 24 sierpnia 2021 r. H.K. (dalej: skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu za pośrednictwem Wojewody Opolskiego, domagając się rozpatrzenia sprawy dotyczącej działek "zabranych" jej przez Starostwo Powiatowe w Oleśnie dla swoich pracowników. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Op 494/21. W skardze skarżąca stwierdziła, że w dniu 26 marca 2015 r. odbyła się sprawa sądowa, która "[...] ze względu złych decyzji nie doszło do skutku w Oleśnie wyjaśnienie decyzji ostatecznej z dnia 12.03.2004 r.". Wskazała, że "[...] 30.06.2021 otrzymała decyzję ostateczną za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i 1 marca 2004 r. wysłana 2 marca 2004 otrzymana podrobionym czytelnym podpisem a 12.03.2004 r. już wypisana", o którą – wedle skarżącej – walczyła kilka lat. Podała, że działka została wydzielona uchwałą nr 63/510/68 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Olesno z 1 kwietnia 1968 r. i nie otrzymała tej decyzji wówczas, a dopiero za 43 lata. Wskazała, że wyodrębnienia nieruchomości i przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa dokonano na podstawie decyzji Powiatowej Rady Narodowej Olesno z 28 kwietnia 1969 r. nr GKM IV-66/1/68/69, zatwierdzającej plan podziału działek w O. pomiędzy ul. [..] – [..]. Skarżąca podniosła, że brak jest w decyzji ul. [..], wskazane są też błędne oznakowania. W dalszej części skargi, skarżąca w bardzo szczegółowy sposób przedstawia przebieg sprawy, jaki jej zdaniem miał miejsce. Wspomniała także o kolejnych aktach, jak np. o decyzji, którą otrzymała 30 czerwca 2021 r., decyzji nr GKG.IV.7228 17/XXI/413/91 z 7 listopada 1991 r., czy o akcie notarialnym z 8 grudnia 1992 r. (Rep. A [..]). Jednocześnie, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy, a wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II SPP/Op 90/21.

Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 września 2021 r., II SA/Op 494/21, wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: jednoznaczne oznaczenie organu, którego działania skarga dotyczy; jednoznaczne oznaczenie przedmiotu zaskarżenia i w tym zakresie wskazanie daty oraz numeru zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia lub innego aktu); nadesłanie osobiście podpisanej skargi wniesionej pismem z 24 sierpnia 2021 r. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni, spowoduje odrzucenie skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone osobiście skarżącej 30 września 2021 r.

W odpowiedzi na powyższe, skarżąca przy piśmie nadanym w dniu 4 października 2021 r. (data stempla na kopercie) nadesłała oryginał podpisanej osobiście skargi. Oświadczyła także, że przepisała ją. W piśmie z 4 października 2021 r. nazwanym wyjaśnienie wymieniła decyzję Starosty Oleskiego nr GKM 7221-1/04. Jako oznaczenie przedmiotu zaskarżenia podała: "decyzja ostateczna z dnia 12 marca 2004 r.", a także w dalszej części wskazała na decyzję z 19 maja 1969 r. i decyzję z 25 (miesiąc nieczytelny) 1969 r.

Postanowieniem z 29 października 2021 r., II SPP/Op 90/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych. Sąd I instancji wyjaśnił, że pomimo upływu zakreślonego terminu i pouczenia o skutkach jego niedotrzymania, skarżąca nie zastosowała się do wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi w części dotyczącej zaskarżonego organu czy przedmiotu skargi, a w szczególności określenia daty oraz numeru zaskarżonego aktu. Skarżąca wprawdzie w piśmie z 4 października 2021 r. wskazała na określone akty, jednakże dane te są wyrywkowe (bądź podawane są wyłącznie określone numery decyzji, bądź wyłącznie jakieś daty) jednakże nie można tych informacji uznać za wyjaśnienie przedmiotu skargi, z uwagi na ich niejednoznaczność. Zdaniem Sądu I instancji w tych okolicznościach sprawy zaistniały przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bowiem nieuzupełnienie braków formalnych skargi czyni ją niedopuszczalną i nie jest możliwe nadanie jej dalszego biegu. Ponieważ zaś taka sytuacja w sposób oczywisty uchybia warunkowi skutecznego wniesienia skargi i stanowi przesłankę do jej odrzucenia, zaistniała także podstawa do odmowy przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. Skoro skarżąca nie uzupełniła w sposób prawidłowy, w wyznaczonym terminie istotnych braków formalnych skargi, co kwalifikuje tę skargę do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., to zaistniały przesłanki by uznać, że zachodzi oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony. Zastosowanie przepisu art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. W przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA z: 20 września 2006 r., II FZ 564/06, niepubl.; 15 lipca 2008 r., II GZ 146/08; 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11; 10 maja 2013 r., II OZ 342/13; 12 lutego 2014 r., I OZ 81/14; 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14). Oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia.

Wyjaśnienia jednak wymaga, że odmowa przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi wymaga dużej ostrożności przy kwalifikowaniu określonych przypadków jako "oczywiście bezzasadnych" w rozumieniu tego przepisu. W przypadku powoływania się na okoliczności uzasadniające odrzucenie skargi za najmniej kontrowersyjne można uznać te sytuacje, gdy podstawą odrzucenia jest art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z dużą ostrożnością natomiast należy podchodzić do stosowania art. 247 p.p.s.a. w powiązaniu z innymi podstawami odrzucenia, albowiem może to prowadzić do naruszenia prawa do sądu (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016., s. 1083). W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał skargę za oczywiście bezzasadną na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., albowiem skarżąca pomimo prawidłowego wezwania nie uzupełniła w terminie braków formalnych skargi.

Co do zasady Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że oczywista bezzasadność skargi to sytuacja, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., w szczególności gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym oraz gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Należy jednak zauważyć, że Sąd I instancji wydając postanowienie odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. oczywistą bezzasadność skargi nie wyprowadził z oceny jej treści lecz z faktu nieusunięcia braku formalnego, do czego skarżąca była wzywana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 września 2021 r., II SA/Op 494/21. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, który prowadzi do jej odrzucenia na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie wskazuje jednak na oczywistą bezzasadność samej skargi. Nie każdy bowiem przypadek warunkujący ewentualne odrzucenie skargi, w tym przewidziany w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., może być kwalifikowany jako podstawa zastosowania art. 247 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 9 lipca 2020 r., I OZ 442/20). Należy mieć bowiem na uwadze, że stronie przysługuje wniosek o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności, której uchybiła. Trudno więc mówić o "oczywistej bezzasadności skargi", jeżeli istnieje procesowa możliwość usunięcia braku formalnego skargi (postanowienie NSA z 21 sierpnia 2014 r. II OZ 765/14).

Skoro zatem istnieje proceduralna możliwość uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi, np. w wyniku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, to Sąd nie powinien rozstrzygać o losach wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 12 maja 2017 r., II OZ 447/17 i II OZ 454/17). Ponadto względy ekonomiki procesowej przemawiają przeciwko rozstrzyganiu o prawie pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a., kiedy można założyć, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi strona może ponowić wniosek, aby skorzystać z możliwości złożenia zażalenia. Zaznaczyć należy, że stosowanie art. 247 p.p.s.a. nie może stanowić nadmiernego ograniczenia instytucji prawa pomocy, która stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2009 r., I OZ 784/09).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.