Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. spraw ze skarg W. w W oraz A. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia rzecz skarżącej W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz skarżącej A. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., nazywanej dalej: "ustawą o świadczeniach") złożył wniosek o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym A. L. (dalej także: "skarżąca", "ubezpieczona" lub "strona") z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych zawartej z W. w W. (dalej także: "skarżąca", "płatnik" lub "strona").

Z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że w trakcie przeprowadzonej u płatnika kontroli ustalono, że ubezpieczona nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Do wniosku ZUS uzupełnionego pismem z dnia 24 maja 2013 r. dołączono:

- kserokopie zawartej przez strony umowy;

- protokół kontroli płatnika składek przeprowadzonej w dniach od 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r., w części dotyczącej J. S.;

- zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli z dnia 7 października 2011 r.;

- informacje o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia 6 czerwca 2011 r.;

- protokoły z przesłuchania świadków.

Z otrzymanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kopii zawartej umowy wynika, że:

- przedmiotem umowy o prowadzenie wykładów z dnia 1 października 2010 r. było: "przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka włoskiego: konwersacje, podręcznik oraz kultury i literatury Włoch i dydaktyki j. włoskiego, opracowanie sylabusa tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którym Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy". Zgodnie z ww. umową:

- ubezpieczona zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika;

- w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

- strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

- ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła);

- ubezpieczona miała otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich;

- płatnik zobowiązał się udostępnić sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem wykorzystania sal, posiadanych rzutników, projektorów, magnetofonów, magnetowidów wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie;

- płatnik mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez ubezpieczoną.

W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r. płatnik podniósł m.in, że:

- nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez płatnika;

- wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów);

- płatnik nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania;

- wykładowcy corocznie opracowują sylabusy do prowadzonych zajęć;

- płatnik powierza wykonanie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz stworzenie dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składającą się na całokształt kursu;

- wykłady są opracowane i przeprowadzane przez prowadzących jak również opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów, spełniają kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W piśmie zatytułowanym "Informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń z protokołu kontroli z dnia [...] grudnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, iż nie uwzględnił zastrzeżeń złożonych przez płatnika argumentując m.in., że:

- "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć;

- wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów i muszą dostosować się do wymagań danego przedmiotu;

- wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego;

- z umów i list rachunków wynika, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu;

- wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie (rozliczenie czasu pracy), w który wykazano dni i przepracowane godziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że podstawowym założeniem kwestionowanych umów była realizacja usług edukacyjnych na rzecz zleceniodawców, a umowy ze względu na swój przedmiot i należytą staranności przy ich wykonywaniu spełniają warunki umów o świadczenie usług.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, pismem z dnia 5 czerwca 2013 r. zawiadomił płatnika składek o wszczętym postępowaniu. Poinformował również o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, możliwości zgłaszania wniosków i zastrzeżeń.

W odpowiedzi płatnik składek wystosował pismo z dnia 24 czerwca 2013 r., w którym poinformował, że:

- nie dokonano zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego, albowiem osoby współpracowały na podstawie zawartych umów o dzieło;

- do obowiązków osób z tytułu zawartych umów o dzieło należało opracowanie oraz przeprowadzenie cyklu wykładów/kursu zajęć sprecyzowanych w poszczególnych umowach dla studentów, jak również opracowanie materiałów dydaktycznych do tych kursów i wykonania innych czynności powiązanych, niezbędnych do należytego wykonania powierzonego dzieła; strony umówiły się na wykonanie określonego dzieła w postaci stworzenia, opracowania całego cyklu wykładów/kursu wraz z jego prezentacją słuchaczom. Idea kursu została odzwierciedlona w stworzonym dla danego kursu sylabusie, a następnie stopniowo i sukcesywnie prezentowana studentom. Przedmiotem zawartych umów było również tworzenie materiałów dydaktycznych, w tym także opracowywanie zadań na zaliczenia i egzaminy oraz ich przeprowadzanie wśród studentów;

- przedmiotem zawartych umów było wykonanie czynności niezbędnych do przygotowania studentów do obrony i egzaminu dyplomowego - takie czynności zdaniem płatnika nigdy nie mają charakteru powtarzalnego, obejmują pracę indywidualną z konkretnym studentem;

- umowy były wykonywane w miejscu, które mogło być miejscem wyboru danego wykładowcy częściowo w domu danego wykładowcy - tam tworzony był sylabus, materiały dydaktyczne, zadania;

- o miejscu zaprezentowania słuchaczom wykładu wykładowca mógł decydować samodzielnie W. nie narzucała obowiązku korzystania z sal wykładowych, a jedynie je udostępniała;

- umowa stron przewidywała rozliczanie wynagrodzenia w częściach sukcesywnie i proporcjonalnie do stopnia realizacji przez danego wykładowcę, a rozliczanie z zastosowaniem stawki godzinowej jest akceptowane w orzecznictwie;

- wykładowcy mieli obowiązek wykonywać umowy osobiście.

Ponadto Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ pismem z dnia 5 czerwca 2013 r., zawiadomił ubezpieczoną o wszczętym postępowaniu.

Poinformował również o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, możliwości zgłaszania wniosków i zastrzeżeń.

Ubezpieczona w piśmie z dnia 18 czerwca 2013 r. złożyła obszerne wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie, wskazując że stronę łączyła z płatnikiem umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług czy umowa zlecenie. Świadczą o tym w szczególności "cykl wykładów i materiały dydaktyczne jako rezultaty, których osiągnięcie było przedmiotem umowy (...), wymóg osobistego wykonania ich przez mojego Mocodawcę, współdziałanie ze strony WSF przy wykonywaniu umów pozbawione cech kierownictwa nad sposobem ich wykonywania przez prowadzących, autorski, indywidualny charakter zajęć i materiałów dydaktycznych".

Wyjaśnienia w imieniu W. złożył Kanclerz R. O., który w piśmie z dnia 24 czerwca 2013 r. podzielił w całości stanowisko przedstawione przez ubezpieczoną. Wskazał, że przedmiot umowy oraz sposób jej wykonania świadczą o tym, że jest to umowa o dzieło.

Zarówno płatnik składek jak i ubezpieczona zgłosili wnioski dowodowe w postaci: przesłuchania R. O. Kanclerza [...], dopuszczenia dowodu w postaci materiałów dydaktycznych opracowanych przez stronę postępowania oraz dowodu z protokołu kontroli ZUS, która odbyła się w [...] w 2008 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. dopuścił dowód z materiałów dydaktycznych opracowanych przez ubezpieczoną, natomiast odmówił dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS z 2008 r. z uwagi na niewiążący NFZ charakter ustaleń poczynionych przez ZUS. Ponadto wezwano strony do uzupełnienia wniosków w zakresie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania R. O. - Kanclerza [...], poprzez doprecyzowanie w jakim charakterze ww. osoba miałaby być przesłuchana i na jaką okoliczność. Z uwagi na konieczność oczekiwania na odpowiedź stron przedłużono postępowanie do dnia 26 sierpnia 2013 r., a następnie do dnia 27 września 2013 r.

W odpowiedzi strony doprecyzowały wniosek wskazując, iż Kanclerz [...] ma być przesłuchany w charakterze strony.

Dyrektor postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie R. O. w charakterze strony. Jako uzasadnienie wskazano art. 86 k.p.a., z którego wynika, iż organ nie powinien przesłuchiwać stron, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia lub jeżeli co prawda pewne fakty nie zostały wyjaśnione, lecz nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotowe postępowanie w gruncie rzeczy sprowadza się do kwalifikacji prawnej zawartej umowy i to ona stanowi podstawowy dowód. Ponadto Dyrektor [...] NFZ dopuścił na wniosek stron dowód z materiałów dydaktycznych opracowanych przez wykładowców oraz zgromadził obszerny materiał w sprawie.

Pismem z dnia 21 listopada 2013 r. Dyrektor [...] NFZ poinformował strony o otrzymaniu materiałów dydaktycznych na płycie CD, o których dopuszczenie jako dowodów wnioskowały. Ponadto przypomniał o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., tj. prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów. Jednocześnie przedłużono postępowanie, wyznaczając nowy termin załatwienia sprawy do dnia 20 grudnia 2013 r.

W odpowiedzi strony przesłały pisma, w których sformułowały kolejne wnioski dowodowe.

Dyrektor [...] NFZ odmówił dopuszczenia części dowodów ze względu na występowanie przesłanki z art. 78 § 2 k.p.a., z którego wynika, iż organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. W ocenie dyrektora [...] NFZ okoliczności, na które miały być -przeprowadzone dowody zostały już wyjaśnione na podstawie obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Ponadto część złożonych wniosków Dyrektor uznał za niezasadne z uwagi na fakt, że dowody te były już w posiadaniu organu.

Rozpatrując ww. wniosek Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia A. L. z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach:

- od 1 października 2003 r. do 30 czerwca 2004 r.,

- od 1 października 2004 r. do 30 września 2005 r.,

- od 1 października 2007 r. do 30 września 2008 r.,

- od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.,

- od 29 września 2009 r. do 30 września 2010 r.

Od decyzji strony wniosły odwołania.

Prezes NFZ decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzje wydano na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 lit. e ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że A. L. realizowała umowę zawartą z płatnikiem, której przedmiotem było "przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka włoskiego: konwersacje, podręcznik oraz kultury i literatury Włoch i dydaktyki j. włoskiego, opracowanie sylabusa tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którym Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy". Zgodnie z ww. umową:

- ubezpieczona zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika;

- w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

- strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

- ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła).

Mając powyższe na uwadze należy Prezes NFZ stwierdził, że ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach mianowicie zmierzających do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka angielskiego na który składało się m.in. "przeprowadzenie cyklu wykładów" trudno uznać, że polegały te umowy "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Organ II instancji wyjaśnił, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Nawet jeżeli by uznać, że - zgodnie z zastrzeżeniami wniesionymi przez płatnika choćby do protokołu kontroli - "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Również, wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy czy studenta.

W ocenie Prezesa NFZ przyjęcie, że strony łączyły umowy o dzieło podczas gdy z ich treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne. Organ odwoławczy uznał, że w przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z ubezpieczoną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania ubezpieczonej było bowiem "przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka włoskiego: konwersacje, podręcznik oraz kultury i literatury Włoch i dydaktyki j. włoskiego, opracowanie sylabusa tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którym Autor zapoznał się w momencie podpisania umowy". Opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobyta przez studentów "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy. Podobnie również, opracowanie tematów i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie oraz przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów okresowych a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, trudno uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia językowe do czego zatrudniający jest zobowiązany (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r., Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2012 r., Nr 164 poz. 1365 ze zm.).

Prezes NFZ mając na względzie zadania szkoły zajmującej się nauką języka, uznał, że nie ulega wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy studentom i ich wyedukowanie w zakresie języka. Samo "przeprowadzenie cyklu wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja studentów. Wiedza zdobyta przez studentów oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Zdaniem Prezesa NFZ argumenty stron, z których wynika, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm., zwanej dalej "ustawą o prawie autorskim") zawarte umowy były umowami o dzieło są również chybione. Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią ww. przepisu ustawy o prawie autorskim przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Jednocześnie na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 prawa autorskiego, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Prezes NFZ zauważył, że umowa o świadczenie usług jak i zlecenia jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. Wykonywanie przez A. L. umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią. Zawarte umowy były umowami o świadczeniu usług dydaktycznych polegających na wdrożeniu i realizacji programu nauczania języka włoskiego na które składało się m.in. "przeprowadzenie cyklu wykładów. Przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne. Umowa zawarta pomiędzy A. L. a W. w W., nie jest zatem umową o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. Ponadto organ II instancji wskazał, że nauczanie w szkole, nawet jeżeli jest to uczelnia wyższa, ma zawsze charakter pracy dydaktyczno - pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowa umowa, zawarta pomiędzy A. L. a W. w W. jest umową starannego działania.

W ocenie Prezesa NFZ zostały podjęte przez organ I instancji odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego.

Prezes NFZ zgodził się z organem I instancji, który nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym.

Pismem z dnia 10 października 2014 r. W. w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] września 2014 r. w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego (art 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) tj.: art. 8 pkt 1 lit. e), art. art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 i r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm., dalej: "u.p.u.z."), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: "ustawa systemowa"), jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podleganiu przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wyniku wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), tj.:

a) art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, dalej także: "k.c.") poprzez jego niezastosowania przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej z tytułu zawarcia, której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło;

b) art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 353¹ k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

c) art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między [...] a ubezpieczoną była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

d) art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

e) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

3) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.):

a) art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron,

c) art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez; naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń; protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19.03.2008 r. do 14.04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okręgu 12.04.2011 r. do 27.09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakreśli treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika i innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną A. L.,

d) art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

e) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że ubezpieczona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenia co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji obu instancji ewentualnie, wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości i umorzenie postępowania w sprawie.

W. w W. wniosła ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Sądu Okręgowego w W. wydanych w sprawach: o sygn. akt [...] z dnia 25 kwietnia 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia 25 kwietnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem, a także kolejnych wyroków o sygn. akt: [...] z dnia 03.06.2014 r, [...] z dnia 11.06.2014 r. wraz z uzasadnieniem, [...] z dnia 18.06.2014 r. wraz z uzasadnieniem, [...] z dnia 26.06.2014 r. wraz z uzasadnieniem - na okoliczność uznania przez Sąd Okręgowy w W., w sprawach o analogicznym stanic faktycznym i prawnym oraz po analizie zbieżnego materiału dowodowego, że wykładowcy [...] jako osoby wykonujące umowę o dzieło u płatnika nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym oraz na okoliczność klasyfikacji umowy zawieranej przez wykładowców ze skarżącą jako umowy o dzieło zobowiązującej do określonego rezultatu w postaci opracowania i zaprezentowania cyklu wykładów studentom. 

Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania kosztów zastępstwa przez pełnomocnika według norm przepisanych.

Pismem z dnia 8 października ubezpieczona A. L., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2014 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 grudnia 2013 r. Powyższe decyzje zaskarżyła w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów z art 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 1a pkt 1 o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust, 1, art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, 107 ust. 5 pkt. 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Skarżąca, zaskarżonym decyzjom zarzuciła w dalszej kolejności:

2) naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącą z W. w W. w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,

3) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 109 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu trzydziestu dniu od dnia wniesienia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.,

4) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 80 k.p.a. w związku art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a) błędnym ustaleniu że W. w W. zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącej obejmował "wykłady z języka", podczas gdy W. w W. prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,

b) błędnym ustaleniu, że to skarżąca świadczyła usługi edukacyjne, podczas gdy to W. w W. jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta,

c) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy skarżąca nie ponosiła (i obiektywnie nie mogła ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,

d) błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne skarżąca miała wdrożyć i realizować program nauczania języka włoskiego, podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez W. w W., a zadaniem skarżącej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka angielskiego jako takiego, ale językoznawstwa co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa,

e) błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącą,

f) błędnym ustaleniu, że strony za wydanie dzieła uznawały przekazania sylabusa i listy obecnych na zajęciach studentów, zaakceptowanie rachunku wraz z zaświadczeniem skoro strony nigdy takiego argumentu nie podnosiły zwłaszcza w zakresie list obecności studentów i zaświadczeń (te ostatnie nie funkcjonują w ogóle w W. w W.), podczas gdy strony wskazywały, że przekazanie sylabusa rozumiały między innymi jako wydanie części realizacji dzieła tj. stworzonej koncepcji którą sylabus odzwierciedlał, a comiesięczne sprawozdania miały służyć między innymi rozliczeniu wynagrodzenia stosownie do części już zrealizowanego dzieła,

g) błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącej, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącą,

h) błędnym ustaleniu, że skarżąca w ramach zawartych umów nie mogła liczyć na daleko idącą swobodę podczas gdy wykonując zawarte umowy cywilnoprawne samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy,

i) błędnym ustaleniu, że W. w W. miała prawo nadzoru nad pracą skarżącej podczas gdy W. w W. nie mogła narzucić skarżącej treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy,

j) błędnym ustaleniu, że strony utożsamiają dzieło z utworem w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, podczas gdy strony nigdy nie podniosły takiego argumentu a wskazywały jedynie, że dzieła realizowane w ramach umów przez nie zawartych spełniają kryteria uznania ich za utwór,

k) błędnym ustaleniu, że skarżąca nie była odpowiedzialna z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a skarżąca w istocie odpowiedzialność taką ponosiła, zaś W. w W. korzystała z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady,

l) błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło, która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżąca miała zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. w protokole swej kontroli z 2008 r.).

5) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony:

a) dowodu z przesłuchania stron, tj. skarżącej oraz R. O. - Kanclerza W. w W.,

b) dowodów z przesłuchania świadków, tj. Rektora oraz Kwestora (głównej księgowej) W. w W.,

c) dowodu z dokumentu - protokołu kontroli z dnia 15 kwietnia 2008 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., która odbyła się w W. w W.,

d) dowodu z dokumentu - umowy i E. A.,

e) dowodu z dokumentu - decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 23 maja 2013 r. wydanej w sprawie i E. A.,

6) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

7) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez nie wskazanie skarżącej wszystkich faktów których udowodnienie jest konieczne czy które mają wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków,

8) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącej, mimo że strony (skarżąca i W. w W.) działały w zaufaniu do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, które to uchybienia doprowadziły do:

9) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 750 k.c. w związku z art. 734 - 749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

10) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 627 - 646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

11) naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z W. w W., a będących przedmiotem oceny w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji ze względu na przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualnie wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Ponadto strona wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: także: "p.p.s.a."), postanowił połączyć sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 3937/14 i VI SA/Wa 3938/14 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 3937/14. Sąd postanowił również oddalić wnioski dowodowe zawarte w skargach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

Za uzasadnione zdaniem Sądu uznać należy zarzuty skarg dotyczące naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a to m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M. - Rektora [...] oraz Pani K. P. - Kwestor [...] . Zgodzić należy się ze skarżącymi, że postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wybiórczy i dowolny, a odmowa przeprowadzenia wnioskowanych przez strony dowodów narusza podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.

Ponadto strona skarżąca kwestionuje stanowisko organów wyrażone w decyzjach zarówno w I jak i II instancji, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartej umowy i ustalenia rzeczywistego zamiaru stron umowy nie jest wymagany dowód z przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu zarówno pierwszej instancji interesy stron są zbieżne. W ocenie strony skarżącej takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny i kwalifikacji umowy w oparciu jedynie o literalną treść umowy z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Strona skarżąca podnosi, że również organ drugiej instancji stwierdził, że "nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym stąd również nie dostrzegł potrzeby wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Zdaniem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie do oceny charakteru umów łączących strony skarżące, to jest umów zawartych między skarżącymi na okresy:

- od 1 października 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. (umowa z dnia 1 października 2003 r.),

- od 1 października 2004 r. do 30 września 2005 r. (umowa z dnia 1 października 2004 r.),

- od 1 października 2007 r. do 30 września 2008 r., (umowa z dnia 1 października 2007 r.),

- od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., (umowa z dnia 1 października 2008 r.),

- od 29 września 2009 r. do 30 września 2010 r. (umowa z dnia 1 października 2009 r.),

niezbędne było dokonanie ich szczegółowej analizy.

Akta administracyjne sprawy zawierają jedynie treść umów na prowadzenie wykładów. Z treści tych umów wynika, że nie są one tożsame, a co roku nie jest powielany ten sam zakres wykładów i program nauczania. I tak np. celem umowy o prowadzenie wykładów z dnia 1 października 2003 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. lektoratów z języka francuskiego i włoskiego. Natomiast celem umowy o prowadzenie wykładów z dnia 1 października 2004 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka francuskiego i włoskiego. Z kolei celem umowy o prowadzenie wykładów z dnia 29 września 2009 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu praktycznej nauki języka francuskiego i włoskiego: podręcznik i konwersacje oraz literatury i kultury Włoch.

Należałoby więc w postępowaniu porównać treść tych umów, to czy dotyczą one przeprowadzenia tego samego wykładu, czy też nie. Jest to kwestia niezwykle istotna bowiem może przesądzać, czy właściwie ustalono stan faktyczny sprawy. Czy w istocie chodzi tu o ocenę skutków podatkowo-prawnych zawarcia między skarżącymi umów zlecenia, czy też jednak umów o dzieło.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, stwierdził, że "Możliwa jest zatem umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r., II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu w tej sprawie właściwa ocena charakteru przedmiotowych umów, a więc prawidłowego stanu faktycznego sprawy możliwa będzie jedynie wtedy, kiedy organy przeprowadzą dodatkowe postępowanie dowodowe w sprawie. Dlatego rację mają skarżący podnosząc w skargach, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca [...] podnosiła, że skarżący deklarowali zgodną wolę stron w zawarciu umowy o dzieło i podnosili, że organ tej kwestii w ogóle nie badał. Sąd nie jest w stanie skontrolować prawidłowości oceny charakteru spornych umów bez zapoznania się z ich przedmiotem. Taką możliwość dałoby Sądowi ocena sylabusów przygotowanych do każdej z umów przez skarżącą A. L.. Sylabusy te powinny zawierać bowiem program nauki danego przedmiotu, wymagania i kryteria egzaminacyjne oraz przykładowe zadania z danego przedmiotu. Tych materiałów w aktach sprawy jednak nie ma.

W rezultacie Sąd uznał, że wydając skarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te oprócz wskazanych powyżej polegały na naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Ponadto doszło do naruszenia przepisów postępowania, a to art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez nie wskazanie skarżącemu wszystkich faktów, których udowodnienie jest konieczne, czy które mają wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a także naruszenia przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżących, pomimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w W. wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Organ orzekając ponownie w sprawie w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących płatnika i ubezpieczonego jako umów zlecenia, powinien odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu decyzji.

Ubezpieczona wniosła o stwierdzenie nieważności w całości decyzji z dnia [...] maja 2014 r. z uwagi na przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości decyzji Prezesa NFZ. Wskazywała przy tym na naruszenie przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. e) ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w niej wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej jej wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a organ II instancji nie jest ustawowo uprawniony do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu z ww. przepisów wskazanych przez ubezpieczoną nie wynika, że obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne zawsze i bez żadnych wyjątków, z mocy samego prawa, powoduje wprost podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wręcz przeciwnie ustawodawca zróżnicował sytuację prawną i związane z nią obowiązki ponoszenia danin publicznych w zależności od rodzaju wykonywanych czynności i świadczonej pracy. Inne stanowisko byłoby nie racjonalne, sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy. Skoro ustawodawca w zależności od rodzaju umowy i charakteru świadczonych na rzec zamawiającego czynności, nakazuje obowiązek płacenia składek zdrowotnych (umowy zlecenia, agencyjne) bądź brak tego obowiązku (umowa o dzieło). W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji skarżącej o nieważności wskazanej umowy.

Sąd na rozprawie nie uwzględnił wniosków dowodowych strony skarżącej płatnika w postaci wyroków: Sądu Okręgowego w W. wydanych w sprawach: o sygn. akt [...] z dnia 25 kwietnia 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia 25 kwietnia 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia 3 czerwca 2014 r., o sygn.. [...] z dnia 11 czerwca 2014 r., o sygn.. akt [...] z dnia 18 czerwca 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia 26 czerwca 2014 r. albowiem dotyczyły innych ubezpieczonych.

Mając na względzie istotne wady, którymi obarczone było postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że bez ich usunięcia i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zupełny, nie jest możliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. W tym stanie rzeczy ustosunkowywanie się przez Sąd do pozostałych argumentów skargi, byłoby na obecnym etapie postępowania przedwczesne.

Rozpatrując sprawę ponownie Organ zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Z tych wszystkich względów zaskarżonej decyzji należało postawić zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujący jej uchyleniem na mocy art. 145 § 1 pkt 1 litery c) p.p.s.a. Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o niewykonywaniu uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Jednocześnie Sąd – działając w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. - zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym zwrot uiszczonego wpisu sądowego, a także postanowił o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego na podstawie przepisu art. 205 § 2 p.p.s.a.