Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako uśr) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 725, dalej powoływana jako kpa) po rozpoznaniu odwołania M. F. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Wojewoda uznał, iż świadczenia rodzinne przyznane na okres zasiłkowy 2015/2016 od 1.03.2016 r. do 31.05.2016 r. w formie zasiłku rodzinnego na dziecko K. F. w wysokości 118 zł miesięcznie, na M. F. w wysokość 118 zł miesięcznie i na O. F. wysokości 89 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na O. F. w wysokości 90 zł miesięcznie - są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że na mocy decyzji z [...] .09.2015 r. przyznano Skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2015/2016 od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w formie zasiłku rodzinnego. Z uwagi na to, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 9.02.2016 r., gdyż ojciec dzieci wykonywał działalność zawodową na terenie N., Prezydent Miasta T. decyzją z [...] .06.2017 r. wydaną na podstawie art. 23a ust. 5 uśr uchylił własną decyzję z [...] .09.2015 r., znak: [...] , od 1.02.2016 r. Następnie decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...], orzeczono o odmowie przyznania prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami okresie od 1 marca 2016 r. do 31 maja 2016 r. Zaskarżoną decyzją Wojewoda, powołując się na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone stronie za okres od 1 marca 2016 r. do 31 maja 2016 r. wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części - są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła Skarżąca, nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, wskazała na przewlekłe prowadzenie postępowania i na to, że, jej zdaniem, roszczenie o zwrot nienależnie pobranych świadczeń jest przedawnione.

Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń reguluje art. 30 ust. 1 uśr, stanowiąc, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak z powyższego wynika, dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji, wymagana jest przesłanka wypłaty świadczeń rodzinnych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, organ odwoławczy uznał, że zachodzą okoliczności uzasadniające ustalenie, iż pobrany przez Skarżącą zasiłek rodzinny w ww. okresie i dodatek do zasiłku rodzinnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zasadnym jest także zobowiązanie jej do jego zwrotu wraz z odsetkami. Powoływanie się przez stronę w treści odwołania na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie dotyczące uznania wypłaconych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane.

Ponadto SKO wskazało, że w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się również przesłankę z art. 30 ust. 5 uśr, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W niniejszej sprawie wskazany okres przedawnienia nie upłynął, bowiem świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie w 2016 r.

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 uśr).

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 9 uśr organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek w tej sprawie należy złożyć do organu I instancji.

Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny i prawny nie można było uznać odwołania za uzasadnione.

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej, że jest niezgodna w części dotyczącej obciążenia jej ustawowymi odsetkami, ponieważ nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji przewlekłego prowadzenia sprawy przez organ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Skarżąca zaskarżyła decyzję organu II instancji w części dotyczącej obciążenia jej ustawowymi odsetkami. Rozstrzygając sprawę w tym zakresie, wskazać trzeba, że skarga nie była zasadna. Zgodnie z art. 30 ust. 2b uśr, od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Z kolei w myśl art. 30 ust. 8 uśr, "Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty". Treść ww. przepisów jest jasna i nie pozostawia organowi żadnego luzu decyzyjnego. Ustalając, że istnieje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, organ miał obowiązek orzeczenia o konieczności ich zwrotu z ustawowymi odsetkami, co prawidłowo uczynił w zaskarżonej decyzji. Okoliczność, że postępowanie było, w ocenie Skarżącej, prowadzone w sposób przewlekły, nie ma żadnego wpływu na konieczność naliczenia ustawowych odsetek.

Słusznie wskazało SKO na treść art. 30 ust. 9 uśr, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. To ww. przepis może ewentualnie stanowić podstawę do np. wnioskowania o umorzenie kwoty ustawowych odsetek, natomiast w niniejszej sprawie organ nie miał możliwości innego rozstrzygnięcia, jak orzeczenie o konieczności ich uiszczenia.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) podlegała oddaleniu.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 5.07.2022 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.