Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 863/14 w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 863/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia [...] października 2013 r., nr [...] odmówił D. M. zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w P. S.A. w kwocie 5196 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że prowadzi wobec D. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2010 r. w kwocie należności głównej 265.553,10 zł. Na podstawie tego tytułu wykonawczego skierowano pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego do P. S.A. Zawiadomienie wraz odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu i dłużnikowi zajętej wierzytelności. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. D. M. wniósł o zwolnienie spod egzekucji zajętego składnika majątkowego w kwocie 5196 zł, podnosząc, że środki te nie należą do niego lecz do jego klientki E. P. Wyjaśnił, że na podstawie zawartego porozumienia między jego kancelarią adwokacką, a kancelarią radcy prawnego K. K. pozwany przez E. P. R. B. zobowiązał się do spłaty należności wobec powódki, za pośrednictwem rachunku bankowego adwokata D. M.

Organ stwierdził, że przedmiotem zajęcia była nie gotówka, a wierzytelność zobowiązanego z rachunku bankowego. Posiadaczowi rachunku bankowego przysługuje konkretna wierzytelność do środków zgromadzonych na jego rachunku, obejmująca abstrakcyjne jednostki pieniężne. W przypadku skierowania egzekucji do rachunku bankowego nie same środki wprost, ale ta wierzytelność posiadacza rachunku podlega zajęciu, co oznacza, że uprawnienia posiadacza rachunku są ograniczone, gdyż wypłaty z rachunku nie mogą być dokonywane bez zgody organu egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie D. M. podniósł, że organ błędnie odmówił zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w kwocie 5196 zł. Kwota ta jako nienależąca do strony powinna zostać zwolniona spod egzekucji przez organ.

Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że w katalogu wymienionych w art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., powoływanej dalej jako u.p.e.a.) środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, podano m.in. egzekucję z rachunku bankowego.

Organ powołał się na art. 725 ustawy - Kodeks cywilny, zgodnie z którym przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Posiadacz rachunku bankowego ma zatem wobec banku wierzytelność w zakresie wypłat gotówkowych lub bezgotówkowych na swoją rzecz lub na rzecz osób trzecich. Wierzytelność posiadacza rachunku powstaje z chwilą wpłynięcia na jego rachunek środków pieniężnych niezależnie od tego, kto był wpłacającym (posiadacz rachunku, osoba trzecia) oraz z czyjego majątku i z jakiego tytułu przekazanie środków nastąpiło. Bez znaczenia jest bowiem zdarzenie faktyczne lub prawne, które legło u podstaw przelewu określonych środków pieniężnych na rachunek beneficjenta tego rachunku. Organ podkreślił, że z chwilą wpłynięcia środków finansowych na rachunek bankowy D. M., po jego stronie powstała wierzytelność. Wierzytelność ta powstała niezależnie od tego, kto był wpłacającym oraz z jakiego tytułu nastąpiło przekazanie tej wierzytelności.

Zdaniem organu, D. M. nie wykazał, że za zwolnieniem spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego przemawia ważny interes zobowiązanego.

D. M. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając mu m.in. naruszenie art. 8 u.p.e.a., a w szczególności art. 8 § 1 pkt 4, na skutek niewzięcia przez organ egzekucyjny wyłączenia z mocy prawa składnika majątku zobowiązanego, który nie podlega egzekucji. Podkreślił, że rachunek bankowy kancelarii adwokackiej, w zakresie w jakim znajdują się na nim środki pieniężne klientów, zgromadzone tam na skutek egzekucji od dłużników klientów na podstawie odrębnego pełnomocnictwa do ich ściągnięcia, a następnie wypłaty klientowi adwokata, stanowi narzędzie do wykonywania pracy zarobkowej przez adwokata.

Ponadto podniósł, że środki w kwocie 5196 zł stanowiły własność osoby trzeciej, a jedynie były przelewane za pośrednictwem rachunku bankowego, prowadzonego przez jego kancelarię. Ponadto organ egzekucyjny nie wypowiedział się w ogóle co do zgody na zwolnienie spod zajęcia, skoro ten sam naczelnik urzędu skarbowego był dla zobowiązanego jednocześnie wierzycielem. W jego ocenie, organ egzekucyjny, odmawiając zgody, powinien ograniczyć treść rozstrzygnięcia do kwestii ściśle związanych z pełnioną funkcją wierzyciela.

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że rachunek bankowy kancelarii adwokackiej nie jest narzędziem ani przedmiotem niezbędnym do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Organ wyjaśnił, że w przypadku egzekucji z rachunku bankowego dochodzi do zajęcia praw zobowiązanego przysługujących mu w związku z zawarciem umowy rachunku bankowego. W przypadku skierowania egzekucji do rachunku bankowego nie same te środki wprost, ale wierzytelność posiadacza rachunku podlega zajęciu, co oznacza, że w uprawnienia posiadacza rachunku wchodzi egzekwujący wierzyciel. Dla prawidłowości dokonania zajęcia wierzytelności z tytułu rachunku bankowego bez znaczenia pozostaje fakt, że zawarto porozumienie między kancelarią zobowiązanego, a kancelarią reprezentującą pozwanego w sprawie cywilnej będącego przeciwnikiem procesowym klientki zobowiązanego adwokata.

Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, nie był zobowiązany wydać odrębnego postanowienia odmawiającego zgody na zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. W sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, postanowienie wierzyciela przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. jest bezprzedmiotowe.

D. M. złożył od wyroku WSA w Łodzi z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 863/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego zajęcia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. art. 13 § 1 u.p.e.a., na skutek przekroczenia granic swobodnej oceny przesłanki w ramach tzw. klauzuli generalnej ważnego interesu zobowiązanego i przekształcenie się de iure w ocenę dowolną, nadto nierozpoznania w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia drugiej z przesłanek zwolnienia zajętego składnika majątkowego spod egzekucji, jakim jest zgoda wierzyciela, który w tym przypadku jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

2) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 8 u.p.e.a., a w szczególności pkt 4 § 1 art. 8 u.p.e.a., na skutek niewzięcia przez organ egzekucyjny wyłączenia z mocy prawa składnika majątku zobowiązanego, który nie podlega egzekucji. Wyłączenie to wobec bezwzględnie obowiązującego charakteru powinno zostać uwzględnione przez organ egzekucyjny z urzędu i skutkować zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego kancelarii adwokackiej prowadzonej przez zobowiązanego w kwocie 5196 zł, zgromadzonej tymczasowo na rachunku bankowym zobowiązanego prowadzonym w P. S.A., a należącej bezspornie do osoby trzeciej - klientki kancelarii pani E. P. i której tylko środki te mogły na podstawie odrębnego pełnomocnictwa zostać przekazane, czego nie zakwestionował organ egzekucyjny, a co jednoznacznie wynikało z dokumentów urzędowych w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt. [...] oraz opisu na przelewie bankowym. Rachunek bankowy kancelarii adwokackiej zarejestrowany w ramach prowadzonej przez zobowiązanego działalności gospodarczej, w postaci świadczenia usług prawnych, w tym przypadku konkretnie adwokackich, co wiąże się z tajemnicą adwokacką chronioną prawem - ustawa o adwokaturze, w zakresie w jakim znajdują się na nim środki pieniężne klientów, zgromadzone tam na skutek egzekucji od dłużników klientów na podstawie odrębnego pełnomocnictwa do ich ściągnięcia, a następnie wypłaty klientowi adwokata, a więc osoby trzeciej wobec zobowiązanego, stanowi narzędzie do wykonywania pracy zarobkowej przez adwokata;

3) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 725-733 k.c., na skutek przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżący posiadał wierzytelność wobec banku o wypłatę z rachunku bankowego kwoty zajętej przez organ egzekucyjny, podczas gdy w wyniku dyspozycji przelewu zgodnie z treścią zobowiązania wobec klientki i jej pełnomocnictwa do odbioru i przekazania jej środków jako wierzycielce od jej dłużnika, utracił on prawo do dysponowania z tą chwilą tą kwotą i nie posiadał żadnej wierzytelności wobec banku do wypłaty tej kwoty, a jedynie klientka skarżącego E. P. uzyskała taką wierzytelność;

4) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez naruszenie zasady podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

5) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastosowanie przez Sąd I instancji dowolnej oceny dowodów, sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego oraz zasadami logicznego rozumowania, która doprowadziła w konsekwencji do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący powtórzył argumenty podnoszone w skardze do Sądu I instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ jej zarzuty nie są uzasadnione.

W rozpatrywanej sprawie istotne znaczenie ma przypomnienie, że w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.

Mając na względzie to związanie NSA granicami skargi kasacyjnej, przede wszystkim należy uznać za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania - ustawy Ordynacja podatkowa. Ta ustawa nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi bowiem, że jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie może również uwzględnić zarzutu naruszenia art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez nieuwzględnienie określonych w nim przesłanek zwolnienia składników majątkowych spod egzekucji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano się na wyrok NSA z 16 października 2009 r. II FSK 789/2008, w którym Sąd stwierdził, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Sąd I instancji uznał, że okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy nie wskazują na istnienie po stronie zobowiązanego jego ważnego interesu, przemawiającego za zastosowaniem przepisu art. 13 § 1 tej ustawy. Podważanie w postępowaniu przed NSA ustaleń faktycznych, w tym także ocen tych ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji może być skuteczne jedynie poprzez zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Wnoszący skargę kasacyjną takich zarzutów naruszenia odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie postawił.

Bezzasadne są również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Ta ocena dotyczy zarówno naruszenia art. 8 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i naruszenia art. 725-733 k.c. Sąd I instancji prawidłowo przyjął i należycie to stanowisko uzasadnił, że wierzytelność wnoszącego skargę kasacyjną, powstała z chwilą wpływu środków pieniężnych na jego rachunek bankowy, nie kwalifikuje się jako narzędzie lub inny przedmiot niezbędny do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście, w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 4 tej ustawy. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji wszystkich przepisów k.c. dotyczących umowy rachunku bankowego (art. 725-733) również nie może być uwzględniony, ponieważ nie został dostatecznie skonkretyzowany. Towarzyszy mu jedynie uzasadnienie, że w tym przypadku naruszenie polega na błędnym przyjęciu, że wpłacenie na rachunek bankowy wnoszącego skargę kasacyjną pieniędzy należącej do klientki prowadzonej przez niego kancelarii adwokackiej spowodowało powstania po jego stronie wierzytelności o zwrot tych środków. Wnoszący skargę kasacyjną nie określił dokładnie, z których to jego zdaniem przepisów od 725 do 733 k.c. wynika, że roszczenie o zwrot środków pieniężnych ulokowanych na konkretnym rachunku bankowym ma właściciel wpłaconych środków, a nie posiadacz rachunku bankowego.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).