Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J. G. i J. G. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 marca 2026 r., znak: SKO.Oś/4170/55/2026 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zanieczyszczenia środowiska naturalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wójt Gminy W. decyzją z 7 stycznia 2026 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 362 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647 ze zm., dalej: "Poś"), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zanieczyszczenia środowiska naturalnego przez właścicieli działki nr [...] (J. G. i J. G., dalej: "skarżący") polegającego na wylewaniu ścieków na powierzchnię gruntu oraz do cieków wodnych ze szkodą dla działki nr [...] w W., wskazując przy tym, że:

22 kwietnia 2025 r. J. D. zwrócił się o interwencję w związku z regularnym odprowadzaniem gnojowicy do gruntu na granicy przez sąsiada, wskazując przy tym na ryzyko przenikania zanieczyszczeń do gruntu i zanieczyszczenia jego studni. Do wniosku dołączył sprawozdanie z badań wody nr [...].

8 maja 2025 r. zwrócono się do organu nadzoru budowlanego o sprawdzenie szczelności zbiornika na gnojowicę na działce skarżących, lecz organ nadzoru budowlanego nie zajął stanowiska.

25 sierpnia 2025 r. J. D. przedłożył pięć fotografii i wskazał, że nie występuje nieszczelność zbiornika na gnojowicę.

5 grudnia 2025 r. podczas oględzin ustalono, że:

6 działka nr [...] należy do skarżących, którzy prowadzą gospodarstwo rolne i utrzymują dwie krowy; nieruchomość jest podłączona do kanalizacji sanitarnej i zgodnie z opinią techniczną z 15 stycznia 2013 r. ma szczelny zbiornik bezodpływowy; według skarżącej gnojowica jest wywożona na użytki rolne od kwietnia do października zgodnie z zasadami nawożenia;

7 działka nr [...] należy do J. D. i C. D.; nieruchomość jest podłączona do kanalizacji sanitarnej i nie ma zbiornika bezodpływowego; wskazali oni na uciążliwości zapachowe i możliwość zanieczyszczenia studni, lecz w trakcie oględzin nie stwierdzono wylewania gnojowicy, a pobrana ze studni woda była fizycznie czysta; odległość między studnią a zbiornikiem bezodpływowym to ok. 43 m;

Sprawozdanie z badań wody nr [...] nie jest wiarygodne, bo próbka została pobrana przez osobę nieposiadającą uprawnień, a sposób poboru nie spełniał wymogów przepisów prawa. Analiza materiału dowodowego nie pozwoliła na stwierdzenie naruszenia przepisów ochrony środowiska ani wykazanie negatywnego oddziaływania na środowisko w stopniu przekraczającym obowiązujące standardy jakości. Sam fakt prowadzenia działalności rolniczej oraz nawożenia użytków rolnych w okresie wegetacyjnym nie stanowi naruszenia prawa.

W odwołaniu J. D. podniósł, że: 1) szczelność zbiornika bezodpływowego przyjęto na podstawie dokumentu sprzed kilkunastu lat zamiast na aktualnej kontroli, o którą wystąpiono do organu nadzoru budowlanego; 2) nie wiadomo, jakie przepisy miałby naruszyć przy pobieraniu próbki wody, zaś czystość wody w studni przyjęto na podstawie oględzin szklanki, które nie są w stanie wykazać zanieczyszczenia bakteriami mogącymi pochodzić z gnojowicy; 3) przyjęto, że wylewanie gnojowicy nie ma miejsca, bo nie stwierdzono go podczas oględzin, podczas gdy zdjęcia dokumentują wylewanie gnojowicy szlauchem, a skarżąca potwierdziła, że doszło do niego co najmniej raz we wrześniu 2025 r.; 4) bezkrytycznie przyjęto wyjaśnienia skarżącej; 5) nie zbadano cieczy spływającej rowem; 6) nie każde wylewanie gnojowicy na grunt jest nawożeniem, a gdyby nawet tak było, to nie zbadano zgodności z przepisami, w tym odległości od budynku mieszkalnego, cieku wodnego i wód powierzchniowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: "SKO") decyzją z 17 marca 2026 r., znak: SKO.Oś/4170/55/2026, orzekło kasatoryjnie, wskazując przy tym na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, bo materiał dowodowy nie jest wystarczający dla oceny, czy skarżący odprowadzają regularnie gnojowicę do gruntu na granicy nieruchomości do cieków wodnych, powodując zanieczyszczenie środowiska naturalnego, czy też takie działania nie mają miejsca. Postępowanie z art. 362 Poś prowadzone jest z urzędu niezalenie od złożonych informacji przez właścicieli nieruchomości. Przedwcześnie uznano, że dokument sprzed kilkunastu lat potwierdza szczelność wobec zgłaszanych uciążliwości zapachowych. Nieuzasadniony był brak monitu do organu nadzoru budowlanego. Wójt nie odniósł się do zdjęć ukazujących wylewanie gnojowicy szlauchem (co należy ustalić niezależnie od kwestii szczelności zbiornika na gnojowicę) i gromadzenie się gnojowicy w kanale. Konieczne jest ustalenie, czy wylewanie gnojowicy z węża jest równoznaczne z nawożeniem gruntu odbywającym się w dozwolonych granicach prawa, zwłaszcza że skarżąca wskazała, że w poprzednich latach sporadycznie dochodziło do wylewania gnojowicy szlauchem. Wójt niezasadnie uznał sprawozdanie z badań wody nr [...] za niewiarygodne mimo to, że zostało sporządzone w laboratorium miejskich wodociągów. Postępowanie z art. 362 Poś nie ma podobnego charakteru do postępowania z art. 354 Prawa wodnego mającego skutkować ustaleniem szkodliwości naruszeń na działki sąsiednie i nie ma na celu dokonywanie ustaleń kto i w jakim zakresie prowadzi hodowle zwierząt ani w jaki sposób zagospodarowuje nieczystości związane z hodowlą zwierząt. Celem postępowania z art. 362 Poś jest ustalenie, czy dokonywane działania, które mogą powodować zanieczyszczenie środowiska. Zatem ustalenia mają koncentrować się wokół kwestii, czy zbiorniki na nieczystości są szczelne, czy właściciele nieruchomości są podłączeni do kanalizacji, czy dokonywane działania mają wpływ na środowisko, czy dochodzi do zanieczyszczenia wody i gleby. W tym celu wójt ponownie przeprowadzi oględziny, zwróci się do organu nadzoru budowlanego z pytaniem, czy możliwe jest dokonanie ustaleń w zakresie szczelności zbiornika na gnojowicę, czy zdjęcia wylewania gnojowicy szlauchem potwierdzają obecne działania właścicieli nieruchomości, czy stanowią niewystępujące obecnie działania z przeszłości. Wójt może zlecić też pomiar czystości wody w studni. Należy ustalić wszystkie źródła emisji do środowiska, dokonać badań w różnych porach funkcjonowania gospodarstwa. Takie oddziałanie bowiem musi mieć charakter trwały i ciągły, co nie zostało potwierdzone. Ze zgromadzonego materiału dowodowego musi wynikać jednoznacznie, że na działce skarżących prowadzona jest normalna i typowa działalność rolnicza nieodbiegająca od standardów tego typu działalności. Ustalenie zaistnienia negatywnego oddziaływania na środowisko nie musi być dokonane przez działania prowadzone przez organ właściwy do wydania decyzji, bo podstawą mogą stać się udokumentowane wyniki kontroli przeprowadzonej przez właściwy organ. Art. 362 ust. 1 Poś przewiduje uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Podstawę do wydania orzeczenia o charakterze uznaniowym stanowić może prawidłowa analiza stanu faktycznego.

W sprzeciwie skarżący wnieśli o uchylenie decyzji kasatoryjnej i zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z oświadczenia biegłego z 11 marca 2026 r. z próby szczelności zbiornika na gnojówkę. Ich zdaniem wszystkie kwestie wskazane przez SKO są do ustalenia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Po pierwsze, szczelność zbiornika na gnojowicę nie była nawet sporna (skoro sąsiad skarżących wprost wskazał, że nieszczelność nie występuje), a jeśli SKO miało wątpliwości, to mogło wezwać skarżących o aktualny dokument czy monitować organ nadzoru budowlanego. Po drugie, bezpodstawne byłoby odnoszenie się do zdjęć wylewania gnojowicy i ustalanie czy stan ze zdjęć jest stanem aktualnym, bo zdjęcia nie identyfikują miejsca wykonania ani cieczy, natomiast wójt przeprowadził oględziny. Po trzecie, w zakresie wiarygodności sprawozdania z badań wody nr [...] SKO pominęło zawarte w nim zastrzeżenia ("Próbka pobrana i dostarczona przez zleceniodawcę/ Wyniki dotyczą wyłącznie próbki dostarczonej"; "Laboratorium nie ponosi odpowiedzialności za etap poboru próbki"), a zatem to, że nie wiadomo, gdzie, kto i jak pobrał próbkę ani jak ją przechowywał i dostarczył. Po czwarte, z samej decyzji wójta wynika, że obie nieruchomości są podłączone do kanalizacji sanitarnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 kpa). Od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji" (art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "ppsa"). W postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się (art. 64b § 3 ppsa). Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa (art. 64e ppsa). Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 kpa (art. 151a § 1 ppsa).

Każde naruszenie kompleksu norm kpa warunkujących kasację decyzji przez organ odwoławczy skutkuje sądową derogacją zaskarżonego aktu. Zgodnie z zasadą legalizmu (praworządności), organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Przepisy prawa dzieli się na ustrojowe (odpowiadające na pytanie: "kto?"), materialne (odpowiadające na pytanie: "co?") i procesowe ("odpowiadające na pytanie: "jak?"). Kolejność udzielania odpowiedzi na te pytania nie jest przypadkowa. Roztrząsanie podnoszonych w sprzeciwie kwestii dowodowych musi być poprzedzone badaniem tego, czy organowi przysługuje kompetencja do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.

Zgodnie bowiem z art. 19 kpa, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej; natomiast – przewidujący elementy składowe decyzji administracyjnej – art. 107 § 1 kpa wymaga powołania przepisów prawa stanowiących podstawę jej wydania. Powołanie podstawy prawnej stanowi informację o tym, które przepisy – zdaniem organu administracji publicznej – upoważniały go do wydania konkretnego rozstrzygnięcia. Sankcją za nieprzestrzeganie przez organ administracji przepisów o właściwości jest stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Zarówno Wójt Gminy W. jako organ pierwszej instancji (k. 70 a.a.), jak i SKO jako organ odwoławczy (k. 87 a.a.), powołali jako podstawę prawną art. 362 ust. 1 Poś. Sprawa dotyczy zanieczyszczenia środowiska naturalnego przez osoby fizyczne substancją związaną z prowadzonym przez nich gospodarstwem rolnym. W tym miejscu trzeba zestawić ze sobą art. 362 ust. 1 Poś z jednej strony (w powiązaniu z art. 3 pkt 20 i art. 378 ust. 1) z art. 363 ust. 1 Poś z drugiej strony.

Zgodnie z art. 362 ust. 1 Poś: Jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek: 1) ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego.

Natomiast zgodnie z art. 363 ust. 1 Poś: Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać osobie fizycznej, której działanie negatywnie oddziałuje na środowisko, wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do: 1) ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego.

Art. 3 pkt 20 Poś stanowi natomiast, że : Ilekroć w ustawie jest mowa o podmiocie korzystającym ze środowiska – rozumie się przez to: a) przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r. poz. 236, 1222 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 222) oraz przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2025 r. poz. 89), a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, b) jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, c) osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Zgodnie zaś z art. 378 ust. 1 Poś: Organem ochrony środowiska właściwym w sprawach, o których mowa w [...] art. 362 ust. 1-3, jest starosta.

W świetle powyższych przepisów kwalifikacja prawna tego, kto negatywnie oddziałuje na środowisko, determinuje to, jaki organ jest upoważniony do załatwienia sprawy. Żaden z organów nie odniósł się do tej kwestii, natomiast milczące założenie wynikające z powołanej przez nie podstawy prawnej wskazuje na wydanie decyzji przez wójta zamiast przez starostę, tj. obarczonej kwalifikowaną wadą nieważności.

Skoro – jak zasygnalizowano to wcześniej – każde naruszenie kompleksu norm kpa warunkujących kasację decyzji przez organ odwoławczy skutkuje sądową derogacją zaskarżonego aktu, to decyzja kasatoryjna podlegała uchyleniu na mocy art. 151a § 1 ppsa. W pkt 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania w kwocie 100 zł odpowiadającej uiszczonemu wpisowi od sprzeciwu (k. 34).