Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 marca 2016 r. znak : [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. z dnia 3 marca 2016 r.. znak : [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.323 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. Skarżąca oświadczyła, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, bowiem nie stać jej na poniesienie kosztów i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Otrzymuje najniższe wynagrodzenie za pracę, za które musi utrzymać siebie i dom. Co miesiąc ponosi koszty: telefon – 30 zł, opłata za prąd 105 zł, bilet miesięczny do pracy - 95 zł, opłata za śmieci 18 zł, wyrównanie za wodę 144,51 zł, środki czystości - 70 zł, leki 50-80 zł, bilety autobusowe w kwocie 27 zł na dojazd do lekarzy, podatek od nieruchomości 46 zł, zakup tuszu do drukarki 46 zł, opłata za wysyłanie listów 40 zł. Skarżąca ponosi również koszty żywności, obuwia, odzieży i opłat sądowych.

Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopie następujących dokumentów i rachunków: odcinków opłat za energię elektryczną – przeciętnie 104,48 zł, decyzji Burmistrza Miasta i Gminy N. w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2016 r., informacji z dnia 28 czerwca 2016 r. o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalonym w wysokości 18 zł miesięcznie, faktury VAT za wodę – 144,51 zł (za trzy miesiące), potwierdzeń nadań przesyłek poleconych, faktury VAT za zakup biletów MPK – 28 zł, dwóch faktur VAT za zakup lekarstw w lipcu 2016 r. na łączną kwotę 47,57 zł, faktur VAT za usługi poligraficzne – 100,01 zł, faktury VAT za zakup tuszu - 46 zł, wezwania do zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania zasądzonych przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazał, że z przedstawionych kserokopii faktur i rachunków wynika, że skarżąca gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Stwierdził, że z rachunków za wodę i prąd, przedstawiających realne zużycie, a nie prognozy, wynika, że nie dotyczą one gospodarstwa jednoosobowego. Podał również, że skarżąca ponosi wydatki niebędące wydatkami koniecznymi. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do wniosku o przyznanie adwokata z urzędu, referendarz wskazał, że skarżąca wykazuje orientację w przedstawianych okolicznościach sprawy i sprawnie formułuje żądania.

We wniesionym w terminie sprzeciwie M.B. podniosła m. in., że nie jest prawdą, jakoby nie prowadziła jednoosobowego gospodarstwa domowego. Wskazała, że obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i w lipcu otrzymała wynagrodzenie w wysokości 889 zł. Zwróciła uwagę na wysokie koszty energii elektrycznej podnosząc, że w domu nie posiada gazu, ani centralnego ogrzewania. Podniosła, że sąd winien brać pod uwagę koszty zakupu tuszu, papieru, koszty usług ksero, które są niezbędne z uwagi na wielką liczbę prowadzonych spraw sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy.

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).

Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 ww. ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320).

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez Sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.

NSA w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. FZ 478/04, stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek uiszczenia kosztów sądowych oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że poniesienie kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny, zatem Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym.

Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.323 zł, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 800 zł. Przebywanie na zwolnieniu lekarskim jest stanem przejściowym, a zatem nie można zakładać, że dochód skarżącej obniżył się na stałe. Zestawiając wykazane koszty utrzymania i doliczając niewskazane, ale oczywiste niezbędne wydatki na wyżywienie można dojść do wniosku, że skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę na opłacenie kosztów niniejszego postępowania sądowego (na obecnym etapie skarżąca została wezwana o uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł).

Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie referendarza jest trafne.

Należy wskazać, że prawidłowo stwierdził referendarz, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy. Z przedstawionych kserokopii faktur i rachunków wynika, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Świadczą o tym dokonywane przez skarżącą opłaty za media – przedłożona aktualna informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi – kwota 18 zł. Z dostępnego załącznika do uchwały nr VII/69/15 Rady Miejskiej w N. z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż opłata za gospodarowanie odpadami liczona za gospodarstwo jednoosobowe wynosi 9 zł. Skarżąca musiała więc zadeklarować dwie osoby w gospodarstwie domowym, stąd naliczona opłata - 18 zł – jak wynika ze sprzeciwu – także za syna.

Nie jest zatem wiarygodne twierdzenie skarżącej, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, skoro sama wskazuje (dopiero w sprzeciwie), że syn tylko część roku przebywa za granicą. Trudno też przyjąć, że obowiązek uiszczania opłaty 18 zł miesięcznie za gospodarowanie odpadami skarżąca realizuje tylko "dla zadowolenia T.S ".

Skarżąca nie ujawniła całokształtu swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wspominając o synu nie podała, jakie dochody on uzyskuje i na ile partycypuje w kosztach utrzymania domu, a jak wynika z oświadczenia samej skarżącej, syn kilka miesięcy w roku przebywa w Polsce. Podkreślić należy również, że skarżąca przedstawiła szereg rachunków, które nie mają charakteru koniecznych wydatków (opłaty za tusz, poligraficzne, pocztowe).

Wymaga też podkreślenia, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149).

Argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie NSA z dnia 3 października 2012 r., sygn. II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak NSA w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047).

W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 § 1-3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.