I OSK 242/15 - Wyrok

Data orzeczenia	2015-12-17	
Data wpływu	2015-01-28	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Bożena Popowska
Leszek Kiermaszek /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I SA/Wa 254/14	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2015 nr 0 poz 163; art. 39 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Bożena Popowska, Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 254/14 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną	
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 254/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddali skargę T. G. (dalej określanej jako skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.

z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, przyznając jej pełnomocnikowi wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie [....] zł na opłacenie basenu i usług pralniczych, czego domagała się ona we wniosku z dnia [...] września 2013 r. W jej uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi kwalifikowany przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego, gdyż wydatek, który ma być dzięki niemu sfinansowany, nie powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia i nie służy też zaspokojeniu podstawowej potrzeby życiowej. Zasiłek celowy należy zaś do fakultatywnych form pomocy społecznej, toteż może, lecz nie musi być przyznany, nawet jeżeli występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1

i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., obecnie Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa). W świetle tego przepisu chodzi jednak o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych i łączących się z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka.

Organ odwoławczy w kolejnym fragmencie uzasadnienia zauważył, że skarżąca, utrzymująca się z renty w wysokości [...] zł, przekracza określone art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego, tj. kwotę 542 zł. Stosownie do art. 41 ustawy może być jej zatem przyznany specjalny zasiłek celowy, lecz jedynie w szczególnie uzasadnionym przypadku, czyli w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, i powinien być przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie organu w przypadku skarżącej tego rodzaju stan rzeczy nie występuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło też, że skarżąca stale korzysta z różnych form pomocy społecznej.

Skarżącą złożyła skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że spełnia wszystkie przesłanki przyznania pomocy, o którą się ubiega.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona nią decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Nawiązał do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy i zaznaczył, że przyznanie przewidzianego w tym przepisie zasiłku celowego uzależnione jest od określonego w art. 8 ust. 1 ustawy kryterium dochodowego w wysokości 524 zł, które skarżąca przekroczyła, choć jej renta w kwocie [...] zł jest niska. Sąd podzielił ustalenia organów, wedle których jest ona osobą samotnie gospodarującą. Przyznał wprawdzie, że w świetle jej oświadczeń prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z pełnoletnim synem, lecz uznał, iż okoliczności tej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić. Jego zdaniem zatem organy słusznie rozpatrzyły wniosek skarżącej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy, w myśl którego osobom przekraczającym kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Sąd zauważył, że sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest nieostre i obejmuje sytuacje wyraźnie odbiegające od typowego położenia osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, kiedy ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych ustaleń można stwierdzić wystąpienie zdarzeń niecodziennych, nieprzewidywalnych

i daleko ingerujących w plany życiowe, którym nadto nie można zapobiec. W jego ocenie takie okoliczności nie zachodzą, gdy obiektywnie niski dochód powiązany jest z dysfunkcją w postaci bezdomności, która trwa już od dłuższego czasu, tj. od września 2012 r. Sąd nie zakwestionował przy tym trudności, przed jakimi stoi skarżąca, ale przyjął, że nie odbiegają one od typowych problemów bezdomnych korzystających z pomocy społecznej. Konieczność ponoszenia wydatku, w związku

z którym skarżąca wystąpiła o zasiłek (Sąd pomyłkowo stwierdził, że chodzi o zakup papieru i pisaków), przez osobę dysponującą własnymi dochodami przekraczającymi kryterium dochodowe, nawet gdy jest ona bezdomna, nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami przewidzianymi w art. 41 pkt 1 ustawy. Wydatek ten nie służy zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd zaakcentował, że organ trafnie zwrócił uwagę na potrzeby innych osób,

w tym znajdujących się w gorszej sytuacji niż skarżąca, bo pozbawionych jakiegokolwiek dochodu, oraz na ograniczoną pulę środków przeznaczanych na pomoc społeczną. W tym kontekście stwierdził, że we wrześniu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej przyznało 562 osobom 1169 świadczeń na łączną kwotę [...] zł, przy czym średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła [...] zł. Podkreślił, iż osoba ubiegająca się o pomoc społeczną zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc ma wszak jedynie wspierać takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać i nie służy zapewnieniu stałego źródła utrzymania na poziomie

i w wysokości przez nie pożądanej, jak oczekuje skarżąca składając wnioski

o przyznanie zasiłków na liczne cele.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że organy przeprowadziły właściwą wykładnię art. 41 pkt 1 ustawy

i nie naruszyły przepisów postępowania, w szczególności dokonując prawidłowych ustaleń faktycznych. Odnotował, iż skarżąca korzystała już z różnych form pomocy społecznej – w październiku 2013 r. przyznano jej zasiłki celowe na zakup: żywności ([...] zł), leków ([...] zł), ciepłej bielizny ([...] zł) oraz plecaka i torby na kółkach ([...] zł), a także pomoc w formie codziennego gorącego posiłku.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.), przyznając pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, adwokata ustanowionego

z urzędu, wniosła skargę kasacyjną od wyroku z dnia 25 września 2014 r., zaskarżając to orzeczenie w części oddalającej skargę.

Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzut materialnoprawny, postawiony

w pierwszej kolejności, jak i zarzut procesowy.

I tak najpierw pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 41 ustawy, polegającą na przyjęciu, że długotrwała bezdomność w połączeniu z niskimi dochodami nie stanowi w okolicznościach sprawy szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego na rzecz przyznania zasiłku celowego na cel wskazany we wniosku.

Z kolei zarzut procesowy został odniesiony do art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 i z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). W tym zakresie pełnomocnik zaakcentował, że Sąd pierwszej instancji wbrew materiałowi dowodowemu sprawy powtórzył za organem pierwszej instancji, iż skarżąca nie współpracuje z pracownikami socjalnymi, a środki przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone, i nie badał tego, czy miało to wpływ na przyznanie skarżącej pomocy.

W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie rozpoznanie skargi, zgodnie z art. 188 P.p.s.a. oraz

o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że złożyła ona kilkadziesiąt wniosków o przyznanie zasiłków celowych na różne potrzeby oraz że wszystkie te wnioski zostały załatwione odmownie przez organy, tak samo jak skargi złożone w tych sprawach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przyznał, że być może nie wszystkie wnioski skarżącej są w pełni uzasadnione, lecz zastrzegł, że zostały one złożone w takiej liczbie z nadzieją, iż choćby ich część odniesie skutek. Tymczasem Sąd pierwszej instancji "podszedł do spraw globalnie", nie rozpoznając każdego z tych wniosków

w sposób indywidualny. Pełnomocnik podniósł, że Sąd ograniczył się do spostrzeżenia, iż skarżąca uczyniła sobie z zasiłku celowego stałe źródło dochodu,

i nie wziął pod uwagę sytuacji ogólnej skarżącej. Była zaś ona od września 2012 r. osobą bezdomną, która składała co miesiąc wnioski o pomoc społeczną i na skutek kolejnych odmów popadała w coraz większe zadłużenie. Zarzucany jej brak współpracy wynikał przy tym nie z jej złej woli, ale z zachowania urzędników, którzy traktowali ją przedmiotowo.

Następnie pełnomocnik podjął polemikę z przeprowadzoną przez Sąd pierwszej wykładnią zwrotu ustawowego "szczególnie uzasadnione przypadki", wywiedzioną, według niego, z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W jego ocenie wynikające z niej ograniczenie zakresu znaczeniowego tej formuły do sytuacji nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych umożliwia odmowę uwzględnienia każdego wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Życie może wszak przynieść trudności innego rodzaju, którym nie może podołać osoba dysponująca skromnym dochodem, choćby przekraczał on kryterium dochodowe. Kryterium to jest zresztą wyznaczone na tak niskim poziomie, że przekraczają je osoby otrzymujące jakikolwiek dochód, także taki, który nie pozwala się utrzymać. W konsekwencji przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest dopuszczalne "w każdej sytuacji,

w której osoba ubiegająca się o zasiłek nie jest w stanie sprostać wyzwaniu,

a znalazła się w tej sytuacji, obiektywnie rzecz oceniając, z nie swojej winy".

Pełnomocnik wyraził pogląd, że skarżąca jest właśnie w takiej sytuacji jako osoba bezdomna i stojąca przed koniecznością poniesienia zwiększonych kosztów utrzymania ciepła w okresie zimowym, podczas gdy Sąd pierwszej instancji w ślad za organami uznał, iż wszelkie swoje wydatki powinna ponosić z kwoty [...] zł. Potwierdza to przywołany w uzasadnieniu wyroku fakt przyznania jej specjalnych zasiłków celowych w przeszłości, skoro dowodzi on, iż skarżąca została zaliczona do osób, w stosunku do których art. 41 ustawy znajduje zastosowanie. Część z potrzeb, które zostały zaspokojone w ten sposób, ma zaś charakter stały i okresowy, jak np. zakup żywności, leków czy środków czystości. W związku z tym pełnomocnik wyraził przekonanie, że cel, na jaki miał być przeznaczony zasiłek, o który skarżąca ubiega się w niniejszej sprawie, stanowi taką podstawową potrzebę bytową. W końcowym fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej ponownie opisał natomiast relacje skarżącej z pracownikami socjalnymi, powtarzając, że – wbrew twierdzeniom Sądu – nie można jej zarzucić, iż nie podjęła współpracy w tym zakresie. Wytknął zarazem Sądowi brak analizy dotyczącej środków pozostających do dyspozycji organu

w okresie, do którego wniosek się odnosił, i niewykazanie związku przyczynowego pomiędzy sytuacją finansową organu a odmową udzielenia pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony nią wyrok nie narusza prawa we wskazany w niej sposób. Podkreślić zaś wypada, że zgodnie

z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę jedynie

w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzą wymienione w § 2 tego przepisu przesłanki do stwierdzenia nieważności postępowania sądowego. W konsekwencji kontrola instancyjna orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego sprawowana jest jedynie w ramach zakreślonych przez podstawy kasacyjne, wskazane

i uzasadnione w skardze kasacyjnej. Tego rodzaju stan rzeczy sprawia, że zarzuty skargi kasacyjnej wywierają doniosły wpływ na przebieg i wynik postępowania kasacyjnego, określając przedmiot kontroli instancyjnej i często już w punkcie wyjścia przesądzając jej rezultaty.

Pełnomocnik skarżącej sformułował zarówno zarzut materialnoprawny, jak

i procesowy. Oznacza to, że – wbrew kolejności przyjętej w skardze kasacyjnej – jako pierwszy należy rozważyć zarzut proceduralny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się bowiem, że dopiero po przesądzeniu, iż

w świetle reguł postępowania stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji tego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego (tak np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 848/11, LEX nr 1218904 i z dnia 9 maja

2013 r., sygn. akt I OSK 2355/11, LEX nr 1328094).

Zarzut procesowy rozpoznawanej skargi kasacyjnej został odniesiony najpierw do art. 141 § 4 P.p.s.a., określającego wymogi, jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku. Niewątpliwie jednak uzasadnienie zaskarżonego wyroku czyni zadość tym wymogom. Zawiera ono wszak wszystkie elementy wymienione w przywołanym przepisie, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych

w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z tego punktu widzenia drugorzędne znaczenie ma jednorazowa pomyłka co do rodzaju potrzeby, w związku z którą skarżąca ubiegała się

o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Ważne jest natomiast to, że Sąd pierwszej instancji wyraził w sprawie pogląd jednoznaczny, wsparty argumentacją nawiązującą do przepisów znajdujących w niej zastosowanie i w efekcie poddający się ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dalszą kwestią jest to, że pełnomocnik skarżącej z tym poglądem się nie zgadza. Zarzut naruszenia art. 141

§ 4 P.p.s.a. służy wytknięciu wad konstrukcyjnych uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie polemice z przeprowadzonym w nim merytorycznym wywodami, tak co do przyjętego stanu faktycznego, jak i co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13, LEX nr 1675977).

Pełnomocnik podniósł wszelako także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji przychylił się do wniosków, do jakich organy doszły w sposób sprzeczny z zasadami dokonywania ustaleń faktycznych przewidzianymi w powołanych w skardze kasacyjnej przepisach postępowania administracyjnego. Wskazał przy tym dwa rodzaje tych wniosków mających przemawiać przeciwko uwzględnieniu żądania skarżącej, a mianowicie spostrzeżenia, że skarżąca nie współpracowała z pracownikami socjalnymi oraz że pula środków przeznaczonych na tę pomoc była ograniczona.

W związku z tym zauważyć przyjdzie, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie wypowiadał się na temat postawy skarżącej w postępowaniu administracyjnym i nie brał tego aspektu sprawy pod uwagę. Stwierdzenia pełnomocnika w tej materii są więc nieadekwatne w tym sensie, że nie nawiązują do motywów rozstrzygnięcia podjętego w sprawie i co za tym idzie nie mogą tego rozstrzygnięcia zwalczać.

Nie można również Sądowi pierwszej instancji zarzucić, że pominął kwestię środków przeznaczonych na pomoc społeczną, skoro uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera szczegółowe spostrzeżenia tak co do puli tych środków, liczby osób, jakie skorzystały z pomocy, liczby przyznanych świadczeń i ich średniej wysokości, skądinąd niższej niż kwota, o którą skarżąca się ubiega w niniejszej sprawie. Niemniej kwestia ta z pewnością nie ma charakteru rozstrzygającej, jedynej czy nawet pierwszoplanowej przesłanki przyznania zasiłku celowego, stąd trudno przyjąć, by jej bardziej dokładne rozważenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest zatem konieczne, by w każdym przypadku wskazywać precyzyjnie możliwości finansowe organu pomocy społecznej, zwłaszcza jeżeli zważyć, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może obejmować okoliczności z zakresu celowości wydatkowania środków przeznaczanych na świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, LEX nr 594935). Ponadto pełnomocnik również nie wykazał, że szczególne uwzględnienie tej okoliczności mogłoby doprowadzić do wydania orzeczenia odmiennej treści. Nie dowodził nawet tego, że organ nie udzielił skarżącej pomocy, choć posiadał nadwyżkę wspomnianych środków, której nie rozdysponował lub rozdysponował

z pokrzywdzeniem skarżącej. Co więcej, wprost przyznał, iż niektóre z jej wniosków były bezzasadne, lecz były składane wyłącznie z założeniem, według którego spora ich ilość zwiększa szansę na skuteczność choćby części spośród nich. Ta wyjątkowo roszczeniowa postawa skarżącej doprowadziła do eskalacji jej żądań, dotyczących sfinansowania nieomal wszystkich bieżących, codziennych wydatków, co spowodowało liczne postępowania, tak administracyjne, jak i sądowe. Dlatego wzmianka Sądu pierwszej instancji na temat limitu środków wydatkowanych na pomoc społeczną i konieczności wzięcia pod uwagę żywotnych potrzeb innych beneficjentów tej pomocy, w tym znajdujących się w gorszym położeniu niż skarżąca, była w tej sytuacji wystarczająca i bezsprzecznie trafna. Jest tak tym bardziej dlatego, że Sąd uzupełnił ją opisem form i wysokości pomocy, jaka już

z umniejszeniem tej puli została skarżącej udzielona.

Zarzut procesowy skargi kasacyjnej jest chybiony i nie podważył skutecznie przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Skądinąd w jego świetle skarżąca nie jest osobą bezdomną, jak utrzymuje jej pełnomocnik. Zgodnie ze znajdującym się

w aktach wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] września 2013 r. od września 2013 r., czyli od miesiąca złożenia wniosku w tej sprawie i przed wydaniem w niej rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, przebywa ona

w hostelu bez obowiązku ponoszenia kosztów pobytu, pokrywanych z pomocy społecznej. Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy w brzmieniu, jakie znajdowało

w sprawie zastosowanie, za osobę bezdomną uznaje się osobę niezamieszkującą

w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów

i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu,

w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Dotychczasowe wywody pozwalają przejść do rozważenia sformułowanego

w skardze kasacyjnej zarzutu materialnoprawnego. Pełnomocnik kwestionuje w nim wykładnię art. 41 ustawy, nie dostrzegając zresztą, że przepis ten dzieli się na dalsze punkty, z których tylko pierwszy dotyczy specjalnego zasiłku celowego będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Niezależnie jednak od tego spostrzeżenia, stwierdzić trzeba, że stanowisko pełnomocnika na temat przesłanek specjalnego zasiłku celowego jest – szczególnie w kontekście rozpatrywanej sprawy – całkowicie błędne. Wynika to już bezpośrednio z treści art. 41 pkt 1 ustawy, według której zasiłek taki może, a więc nie musi być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Tym samym istotę analizowanego świadczenia stanowi jego wyjątkowość, przejawiająca się zaostrzeniem jego przesłanek w stosunku do tych wskazanych w art. 39 ustawy, przewidującym zasiłek celowy dla osób, które wspomnianego kryterium nie przekraczają (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 615/13, LEX nr 1574679). Niemniej także w tym ostatnim przepisie zastrzeżono, że uregulowane w nim świadczenie może być przyznane

w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (pkt 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (pkt 2). Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, w tym życie lub zdrowie (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1770/10, LEX nr 990194).

Jak wspomniano, z jeszcze większym rygoryzmem należy oceniać tę kwestię w odniesieniu do osoby wnoszącej o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, której tego rodzaju potrzeby mogą być opłacone wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wystąpienie niezbędnej potrzeby bytowej w podanym wyżej rozumieniu nie oznacza więc jeszcze, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy, gdyż to wymaga dalszych ustaleń co do tego, czy potrzeba ta ma charakter kwalifikowany, zasługujący na potraktowanie jej w sposób nadzwyczajny, czyli zaspokojenie jej ze środków z pomocy społecznej mimo przekroczenia kryterium dochodowego, które co do zasady do tej pomocy uprawnia. Szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być w efekcie wyraziste i odbiegające od położenia osób spełniających to kryterium i mogących ubiegać się o zwyczajne świadczenia z pomocy społecznej (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 615/13, LEX nr 1574679). Dlatego nie można zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej, gdy zarzuca on Sądowi pierwszej instancji, że nawiązuje do utrwalonej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle której w rozpatrywanym zakresie chodzi wyłącznie o sytuacje oczywiście i jednoznacznie niespodziewane, okazjonalne i odbiegające, także swoimi następstwami, od typowych codziennych problemów, jakimi muszą sprostać osoby korzystające z pomocy społecznej (zob. np. wyroki z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108,

z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108, z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 77/13, LEX nr 1501762 i z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13 LEX, nr 1449864).

Rozpatrując wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego trzeba wziąć pod uwagę różnego rodzaju okoliczności, a mianowicie nie tylko limit środków przeznaczonych na pomoc społeczną, liczbę osób ubiegających się o tę pomoc, pomoc udzieloną wnioskodawcy i jego sytuację rodzinną i majątkową, ale przede wszystkim rodzaj potrzeby, na zaspokojenie której świadczenie ma być przyznane,

z uwzględnieniem możliwości zaspokojenia jej w inny sposób lub z innych środków (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt I OSK 865/11, LEX nr 1131516). Wszystkie te okoliczności Sąd pierwszej instancji miał w polu widzenia w trakcie kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Jest poza sporem, że potrzeba, która miała być sfinansowana, za pomocą specjalnego zasiłku celowego w niniejszej sprawie, nie odpowiada powyższym kryteriom. Wydatków na basen niepodobna uznać za niezbędną potrzebę życiową. Podobnie korzystanie z usług pralniczych nie jest konieczne, gdyż można je wykonać we własnym zakresie, znacznie mniejszym kosztem, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca nie jest już bezdomna, lecz zamieszkuje w hostelu. Skądinąd dysponuje ona dochodem umożliwiającym jej samodzielne poniesienie takiego wydatku, skoro w ramach pomocy społecznej są zaspakajane jej niezbędne potrzeby życiowe łączące się z mieszkaniem i wyżywieniem.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, stosownie do art. 184 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast w przedmiocie wniosku

o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej, który został ustanowiony

z urzędu w ramach prawa pomocy. Należy to bowiem do Sądu pierwszej instancji, który udzielił prawa pomocy i jest właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie na zasadzie art. 250 P.p.s.a. oraz przepisów w sprawie opłat za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

z uwzględnieniem czynności dokonanych w toku postępowania kasacyjnego.