Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S. N. i E. M. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r. nr KR II R [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz S. N. i E. M. solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 14 grudnia 2022 r. nr KR II R 64/22 Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja"), działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4a w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267, dalej jako "ustawa") w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "organ/Prezydent") z 3 marca 2016 r. nr [...] ustanawiającej na rzecz S.N. i E.M. (dalej jako skarżący) prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. 498 m2, położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] w obrębie [...] ([...].).

W uzasadnieniu Komisja podała, że stanowiąca w 1945r. własność A. i F. małżonków K., objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret") nieruchomość położona w W. przy ul. [...] hip. [...], dz. [...], oznaczona aktualnie jako działka nr [...] w obrębie [...] jest zabudowana budynkiem frontowym i oficyną mieszkalną z 1930r. Dalej Komisja zrelacjonowała losy ww nieruchomości, podała, że Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym nr [...] z 5 kwietnia 1956 r. odmówiło dawnym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do ww. gruntu, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOC/2556/Go/13 z 24 lutego 2015 r. stwierdziło nieważność ww orzeczenia administracyjnego z 5 kwietnia 1956 r. Kontrolowaną zaś przez Komisję decyzją nr [...] z 3 marca 2016 r., podjętą na wniosek R. K. i w związku z umową przeniesienia roszczeń z 31 marca 2015 r. (k. 58 akt własnościowych), Prezydent Miasta Stołecznego ustanowił na rzecz skarżących w udziałach po ½ części na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. 498 m2, położonego w W. przy ul. [...].

W wyniku podjętej w ramach przepisów ustawy kontroli, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z 29 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2034/20, I OSK 2875/20, I OSK 707/20 oraz sygn. akt I OSK 1717/20 oraz na treść art. 28 kpa, Komisja stwierdziła nieważność ww decyzji reprywatyzacyjnej z 2016r. wskazując na to, że skarżący jako nabywcy roszczeń dekretowych nie są stronami postępowania a zatem, że doszło do rażącego naruszenia art. 28 kpa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Art. 28 kpa, jak wskazała Komisja, nie wypowiada się wprost na temat skutków różnego rodzaju zdarzeń o charakterze cywilnoprawnym, w tym umów, a Naczelny Sąd Administracyjny wydał uchwałę z 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt I OPS 1/22), która ostatecznie rozstrzygnęła to zagadnienie. Wskazano tam, że "w przestrzeni prawa administracyjnego (...), normy prawne mają charakter bezwzględnie wiążący. Stosunki administracyjnoprawne mają natomiast charakter jednostronny ściśle powiązany z władczymi kompetencjami organów administrujących. (...) Strona, jaką jest podmiot usytuowany na zewnątrz systemu administracji publicznej, nie może sama ustalać treści i sposobu swojego zachowania, a powinna się w całości podporządkować prawu (...). Aksjologia prawa administracyjnego potwierdza że źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym mogą być wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny. (...) Skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią źródła interesu prawnego w przestrzeni prawa administracyjnego. Jeśli ustawodawca widzi potrzebę ścisłego związania w przestrzeni prawa administracyjnego sytuacji prawnej określonego podmiotu z aktami i czynnościami z zakresu prawa cywilnego, to ustanawia odrębną normę prawną, w której treści bezpośrednio nawiązuje do tych aktów lub czynności." W konsekwencji Komisja, za NSA wywiodła, że "z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 k.c., której przedmiotem jest wierzytelność (...) za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności (...) nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Dla uzyskania przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 kpa, konieczne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego". Podkreślono również, że interes prawny charakteryzuje się bezpośredniością, tzn. że jeżeli sprawa dotyczy dwóch lub więcej podmiotów, to interes prawny mają tylko te z nich, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu (por. wyrok NSA z 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00 iz2 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 518/08). Dalej za NSA Komisja wskazała, że uznanie umów zbycia praw i roszczeń dekretowych za skuteczną podstawę, w rozumieniu prawa administracyjnego, do przyznania praw decyzją reprywatyzacyjną osobom wskazanym w tych umowach, jako nabywcom praw i roszczeń, "stanowi rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej, co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § l pkt 2 kpa w powiązaniu z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy".

Zdaniem Komisji, skoro pierwotnymi właścicielami spornej nieruchomości byli małżonkowie K., a dopiero umową z 31 marca 2015 r. (Rep. A 2324/2015) R. K. zbył na rzecz S. N. oraz E. M., wszelkie prawa i roszczenia wynikające z dekretu w stosunku do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] hip. [...] , dz. [...], to Prezydent m.st. Warszawy niesłusznie uznał ww nabywców (czyli S. N. i E. M.) za następców prawnych dawnych właścicieli hipotecznych, a więc za strony postępowania dekretowego, skoro nie posiadali oni w tym zakresie interesu prawnego. Wg Komisji w niniejszej sprawie doszło więc do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu, co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Komisja wskazała również na wątpliwości co do rozbieżności w powierzchni dawnej działki gruntu nr [...] określonej na 494,26 m2 i określonej na 498 m2 działki [...] przyznanej skarżącym. Podała, że decyzją z 16 grudnia 2015 r. Prezydent m.st. Warszawy (k. 87 akt własnościowych) dokonał podziału działki [...] na dwie działki ([...] o powierzchni 498 m2 oraz [...] o powierzchni 1175 m2) podając, że nowopowstała działka [...] odpowiada powierzchnią dawnej działce [...] wydzielonej z nieruchomości hipotecznej [...]; gdy tymczasem ww powierzchnie się różnią. Wg Komisji organ przyznał prawa do nieruchomości, która nie stanowiła wyłącznej własności właścicieli dekretowych lecz wchodziła w skład kilku nieruchomości stanowiących własność kilku grup współwłaścicieli.

W skardze na ww decyzję Komisji skarżący zarzucili jej:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1.1. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez zaniechanie dokonania kompleksowej , wyczerpującej oceny stanu prawnego sprawy, w szczególności:

- brak własnej oceny i bezrefleksyjne przyjęcie stanowiska NSA wynikającego z jednostkowego orzeczenia z sierpnia 2022 roku, stojącego w rażącej sprzeczności z ponad 30 letnim dorobkiem orzecznictwa NSA i SN, aprobującym umowy sprzedaży praw i roszczeń wynikających z art. 7 dekretu i status nabywców takich roszczeń, jako strony w postępowaniu administracyjnym,

- brak analizy własnego stanowiska na jakiej podstawie Komisja uznała to orzeczenie za wiążące i przesądzające w tej konkretnej sprawie;

1.2. art. 28 kpa w zw z art. 7 dekretu poprzez błędne przyjęcie, że zawarcie umowy cywilnoprawnej przeniesienia praw i roszczeń do gruntu nieruchomości warszawskiej nie stwarza po stronie nabywcy uprawnień do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym rozpoznania wniosku dekretowego, podczas gdy takie stanowisko nie znajduje oparcia w prawie materialnym i jest sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 7 dekretu warszawskiego, z którego treści wynika że legitymacja przysługuje właścicielowi lub jego następcy prawnemu,

1.3. art. 28 kpa w zw. z art. 5 dekretu poprzez pominięcie okoliczności, że w niniejszej sprawie przedmiotem umowy z dnia 31 marca 2015 roku nie była jedynie sprzedaż praw i roszczeń o ustanowienie prawa własności czasowej gruntu nieruchomości warszawskiej, ale również nastąpiło przeniesienie prawa własności do budynku stanowiącego odrębną od gruntu nieruchomość, a zatem umowa wywoływała skutek rzeczowy, którego nie można ignorować na gruncie art. 28 kpa pozbawiając w sposób dowolny stronę prawa legitymacji czynnej w postępowaniu administracyjnym,

1.4. art. 28 kpa w zw. z art. 7 dekretu, przez jego dowolną zawężającą interpretację, ograniczającą zakres następstwa prawnego jedynie do spadkobierców byłego właściciela nieruchomości warszawskiej, podczas gdy pojęcie następstwa prawnego nie jest pojęciem prawa administracyjnego lecz cywilnego, a ponadto samo brzmienie art. 7 ust 1. dekretu cyt. "dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela...." przeczy stanowisku ograniczającemu podmiotowość strony w postępowaniu administracyjnym;

1.5. zachwianie równowagi stron postępowania administracyjnego, poprzez preferowanie w ramach rozstrzygnięcia sfery społecznej - aferowej postępowań dekretowych, podczas gdy ofiarami dekretu padli dawni właściciele nieruchomości warszawskich, a nie lokatorzy wprowadzeni do budynków mocą przepisów o szczególnym trybie najmu;

1.6. sprzeczność podstaw rozstrzygnięcia decyzji z art. 111a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z którego wynika prawo pierwokupu Skarbu Państwa lub miasta stołecznego Warszawy w przypadku sprzedaży praw i roszczeń określonych w dekrecie z dnia 26 października 1945 roku, gdyż ustawodawca w ww ustawie potwierdził skuteczność umów sprzedaży praw i roszczeń na gruncie dekretu warszawskiego i podmiotowości nabywców tych praw w postępowaniu administracyjnym, wprowadzając prawo pierwokupu praw i roszczeń.

2. Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności:

2.1. art. 7 dekretu, poprzez ograniczenie jego stosowania, wyłącznie do przedwojennego właściciela nieruchomości i jego spadkobierców, pomijając okoliczność, że pojęcie "następstwo prawne" jest pojęciem ogólnym i nie odnosi się jedynie do spadkobierców byłego właściciela nieruchomości warszawskiej, bowiem następcą prawnym nie jest jedynie spadkobierca, ale to jest też obdarowany, nabywca z mocy umowy, strona postępowania o dział spadku, wierzyciel przejmujący roszczenia dekretowe dłużnika itd.,

2.2. art. 222 kc w zw. z art. 7 dekretu poprzez ewidentne ograniczenie prawa własności w postaci wykreowania zakazu zbywania praw i roszczeń wynikających z dekretu warszawskiego, w sytuacji w której organy administracji w sposób wyjątkowo przewlekły z rażącym naruszeniem przepisów kpa prowadziły sprawy dekretowe zmuszając osoby np. w trudnej sytuacji materialnej do wyzbywania się swoich praw wobec braku widoków na pozytywne rozstrzygnięcia,

2.3. zasad praworządności i przyzwoitości w postaci wydawania decyzji nieważnościowych wywołujących skutek w postaci ponownego zwrotu wcześniej zagarniętych nieruchomości na postawie nieważnych decyzji organów administracji PRL -owskiego państwa do jedynych beneficjentów dekretu warszawskiego tj. Skarbu Państwa i M.St.Warszawy, oczywiście kosztem dotychczasowych właścicieli i ich następców prawnych, co stanowi oczywiste ponowne sanowanie bezprawia stawiające obecnych rozstrzygających sprawy, co do skutków orzeczeń w jednym szeregu z organami PRL-owskiego systemu. 

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucili, że wynikająca z wyroku NSA z 29 sierpnia 2022 roku I OSK 2034/20, wykładnia systemowa dotycząca "zbożnego" celu dekretu warszawskiego w tym w szczególności wyjątkowej ochrony interesów b. właścicieli nieruchomości warszawskich zasługuje na wyjątkowe potępienie i wskazuje na brak elementarnej znajomości kontekstu historycznego tego aktu prawnego i jego stosowania w praktyce. Wskazali, że prace Komisji w praktyce oznaczają wezwania na Policję, do Prokuratury celem przesłuchania, udział Prokuratora w postępowaniach odszkodowawczych i administracyjnych, nie wspominając już o działaniach Komisji przypominających "inkwizycję", gdzie udział strony w postępowaniach jest oczywiście niszczony poprzez ogłaszanie wszystkich czynności w tym o wszczęciu postępowania w biuletynie. Wskazali, że władza ludowa w postępowaniach dekretowych działała podobnie przejmując hurtowo nieruchomości, a strony postępowania miała za nic, a opornych czekały wizyty służby bezpieczeństwa. Podkreślili, że "autorskie wyczyny interpretacyjne, jak w zaskarżonej decyzji, w rzeczywistości stanowią ewidentne zawężenie praw osoby dotkniętej skutkami dekretu Bieruta, poprzez ograniczenie możliwości sprzedaży swoich praw i roszczeń oraz budynków z art. 5. dekretu, co narusza podstawowe konstytucyjne zasady prawa własności i swobody obrotu i to w sytuacji kiedy nie istnieje ustawowy zakaz zawierania takich umów. Wg skarżących problem precedensowego orzeczenia NSA z 29 sierpnia 2022 r. polega na tym, że w rzeczywistości i praktyce sądowej, wadliwe orzeczenie jest niesłychanie trudno uzasadnić i to w sposób przekonywujący, czego przykładem jest wskazany wyrok, oraz zaskarżona decyzja Komisji. Skarżący zwrócili uwagę na to, że zarzuty skargi kasacyjnej w przywołanej przez Komisje sprawie NSA nie zawierały sformułowanego zarzutu dotyczącego legitymacji czynnej w postępowaniu administracyjnym nabywcy praw i roszczeń z dekretu warszawskiego a zatem z punktu widzenia technicznego uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia NSA sprowadza się do wskazania utrwalonego od dawna i niekwestionowanego stanowiska, że legitymacja czynna z art. 28 kpa musi mieć swoje oparcie w prawie materialnym i na tę okoliczność NSA przywołuje szeroki wachlarz orzeczeń. Zasadniczy jednak wniosek stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, że nabycie praw i roszczeń z dekretu warszawskiego nie wywołuje skutku w postaci bycia stroną w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 28 kpa stanowi nowum nieznane w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie. Wg skarżących przyjęte przez Komisję rozwiązanie nie ma żadnego oparcia w dotychczasowych wyrokach i uchwałach NSA i SN. Praktyka obrotu prawami i roszczeniami do gruntów nieruchomości warszawskich istniała od daty wejścia w życie tego aktu prawnego i była powszechnie aprobowana w orzecznictwie sądów wszystkich typów, jak i doktrynie. Podkreślono przy tym, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i cytowanym obszernie uzasadnieniu wyroku NSA z 2022r. nie sposób znaleźć najmniejszego odniesienia się do orzeczenia bądź orzeczeń, czy stanowiska doktryny wspierającej wyrażony pogląd o braku przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa z tytułu nabycia praw i roszczeń. Skarżący podkreślili, że kwestia pojęcia następstwa prawnego, jest instytucją prawa cywilnego, którego istota polega na wstąpieniu w miejsce drugiej osoby w sferę jej stosunków prawnych. Następstwo może mieć jedynie miejsce w przypadku pochodnego nabycia prawa, czyli wówczas gdy nabywca uzyskuje prawo podmiotowe innej osoby. Użycie w art. 7 dekretu pojęcia prawnego następcy właściciela, wprost odwołuje się do tego pojęcia w jego cywilistycznym rozumieniu, ponieważ w prawie administracyjnym jest to pochodna wywodząca się z kodeksu cywilnego.; jednak ani NSA ani Komisja nie zajęli stanowiska w tym zakresie. (...)

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga w pełni zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie prowadzone przez Komisję to nadzwyczajne postępowanie kontrolne (nadzorcze) wynikające z lex specialis w stosunku do przepisów kpa - a więc z przepisów ustawy. Ustawodawca mocą ustawy szczególnej ustanowił Komisję jako organ specjalny do kontroli legalności decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych w oparciu o przepisy dekretu, a w art. 30 zawarł przepisy określające przesłanki wadliwości decyzji dekretowych.

W tej sprawie jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Komisja powołała art. 29 ust. 1 pkt. 3a ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 4a ustawy. Przepis ten stanowi, że Komisja stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Jak wskazała Komisja w kontrolowanej sprawie zaistniały dwie przesłanki w tym zakresie określone w art. 30 ust. 1 pkt. 4 i 4a ustawy tj. decyzja reprywatyzacyjna została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; i stwierdzono inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności jeżeli stroną postępowania o wydanie decyzji reprywatyzacyjnej była osoba, która nie była osobą uprawnioną w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu, osobę uprawnioną reprezentował kurator ustanowiony dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a nie było podstaw do jego ustanowienia, ustanowiono kuratora spadku działającego w imieniu osoby nieżyjącej lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych, lub stwierdzono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Powyższe oznacza, że wg Komisji orzekając w 2016r. organ rażąco naruszył prawo w rozumieniu w art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. art. 28 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu. W świetle orzecznictwa określona w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa wada decyzji administracyjnej oznacza, że doszło do oczywistego, wyraźnego i bezspornego naruszenia przepisu; jednak tego rodzaju wadliwość decyzji administracyjnej nie występuje gdy istnieją wątpliwości co do zakwalifikowania stanu prawnego pod określony w sprawie stan faktyczny, a więc gdy zachodzi konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego bądź zastosowania jednej z kilku wykładni danego przepisu. Innymi słowy, błędna interpretacja, węższa bądź rozszerzona wykładnia przepisu czy wadliwe zastosowanie przepisów składających się na podstawę prawną decyzji nie są kwalifikowane jako przesłanka nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa (vide wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r., II GSK 1818/21, LEX nr 3273301).

W kontrolowanej sprawie podstawę prawną nadzorowanej przez Komisję decyzji stanowił art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, w toku postępowania doszło do zmiany podmiotowej po stronie wnioskodawcy i do sprawy w charakterze strony wstąpili skarżący. Gdy chodzi o kwestię kwalifikacji interesu prawnego nabywców roszczeń dekretowych, to tak w orzecznictwie jak i w doktrynie nigdy nie budziła ona jakichkolwiek wątpliwości. Już w latach 50. XX wieku Sąd Najwyższy zaakceptował praktykę obrotu przewidzianymi w dekrecie prawami i roszczeniami, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 1 marca 2003 r. (sygn. III CZP 6/03). Poddano tam analizie charakter uprawnienia przewidzianego w art. 7 dekretu, przywołując w tym kontekście wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1952 r. (sygn. C 650/50) i przyjęto, że jest to prawo majątkowe, dziedziczne i zbywalne.

Kwestia prawa skutecznego obrotu roszczeniami nie była kwestionowana także przez Trybunał Konstytucyjny, czemu dał on wyraz m.in. w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2016 r. (sygn. KP 3/15) wskazując, że "Nie ulega wątpliwości, że prawo przyznane w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu ma charakter majątkowy. O tym, że ustawodawca nie traktuje tego prawa jako ściśle związanego z osobą "dotychczasowego właściciela", bezpośrednio dotkniętego wywłaszczeniem, świadczy przyznanie uprawnienia jego "następcom prawnym", co znaczy, że prawo to jest zarówno dziedziczne, jak i zbywalne". Majątkowy charakter oraz zbywalność uprawnień dekretowych usankcjonował również sam ustawodawca, co potwierdza treść art. 111a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023, poz. 344, dalej jako ugn), przewidująca z jednej strony formę szczególną zawieranych w tym przedmiocie umów (ust. 2), a z drugiej przyznająca Skarbowi Państwa oraz Miastu St. Warszawie prawo pierwokupu praw i roszczeń określonych w dekrecie w przypadku ich sprzedaży (ust. 1 pkt 1). To, że nabywcy roszczeń dekretowych co do zasady mają interes prawny w sprawie dekretowej i mogą efektywnie ubiegać się o ukształtowanie ich sytuacji prawnej w postępowaniu administracyjnym w oparciu o unormowania dekretu, potwierdza także wprowadzona w 2020 r. do ustawy o gospodarce nieruchomościami dodatkowa negatywna przesłanka przyznania niektórym z nich prawa użytkowania wieczystego. Na mocy ustawy z dnia 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1709), w ustawie o gospodarce nieruchomościami po art. 214b dodano art. 214c, który stanowi, że "odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby, która nabyła prawo lub roszczenie od kuratora reprezentującego osobę uprawnioną ustanowionego, dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli nie było podstaw do jego ustanowienia albo od kuratora spadku lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych". Wprowadzenie na zasadzie wyjątku owej negatywnej przesłanki uzyskania prawa użytkowania wieczystego przez nabywcę roszczeń dekretowych, oznacza istnienie reguły, wedle której jest on uprawniony do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w przypadkach, w których objęte wyjątkiem sytuacje nie miały miejsca; a na pewno statuuje nabywcę roszczeń jako posiadającego interes prawny w tego rodzaju sprawie administracyjnej. I wreszcie, nawet w przepisach ustawy ustawodawca przyznał Komisji uprawnienie do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej nie w każdej sytuacji gdy beneficjentem decyzji jest nabywca roszczeń (jego następca prawny), ale jedynie wówczas, "gdy przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności jeżeli nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej" (art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy).

Skoro zatem uprawnienie przewidziane w dekrecie ma charakter majątkowy, jest dziedziczne i zbywalne (czego nie podważył w istocie NSA w wyroku z 29 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 2034/20), a może być ono dochodzone jedynie w postępowaniu administracyjnym, to nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku jego nabycia w toku owego postępowania znajduje zastosowanie art. 30 § 4 kpa, przewidujący, że "w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni". Następstwo procesowe uregulowane tym przepisem, jak wskazuje się z kolei w orzecznictwie, jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 3960/18; i wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2023r. I SA/Wa 1393/21).

Powyższe wskazuje na to, że dotychczas (przed 2022r.) nie było rozbieżności w wykładni treści art. 7 ust. 2 dekretu w zw. z art. 28 kpa, nie można zatem przyjąć, jak uczyniła to Komisja opierając się na orzeczeniach NSA z 2022r., że w 2016r. organ rażąco naruszył prawo. Każda ewentualnie zarysowana rozbieżność wykładni danego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie może skutkować przyjęciem, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Trzeba też zwrócić uwagę, że w kontekście przywołanych przez Komisję wyroków NSA z 2022r. czy uchwały NSA I OPS 1/22, dotyczącej następstwa prawnego przy prawie do odszkodowania, w doktrynie pojawiło się wiele głosów polemicznych (vide np.: Hetko Aleksander, Możdżeń-Marcinkowski Michał, Zbywalność praw i roszczeń z dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy a sukcesja w prawie administracyjnym – rozważania na kanwie wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.08.2022 r.: I OSK 707/20, I OSK 1717/20, I OSK 2034/20, I OSK 2875/20, oraz uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.06.2022 r., I OPS 1/22 – analiza orzecznictwa, Glosa 2023/1/68-100; Dauter-Kozłowska A., Glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22, Nieruchomości@ nr 4/2022, J. Forystek, Zbywalność roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie a przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawie o ustalenie odszkodowania – glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.06.2022 r., I OPS 1/22, Glosa 2023, nr 2, s. 89-104; P. Przybysz, Przelew wierzytelności jako źródło interesu prawnego w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22, OSP 2023, nr 6, s. 52; M. Romańska, Legitymacja cedenta do dochodzenia ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22, OSP 2023, nr 6, s. 52; M. Szubiakowski, Możliwość zbycia roszczenia publicznoprawnego w drodze czynności cywilnoprawnej. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22, OSP 2023, nr 6, s. 52; P. Szustakiewicz, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt III OSK 4839/21), ZNSA 2023, nr 3, s. 129-137).

I wreszcie, odnośnie do wątpliwości Komisji ws powierzchni spornej działki, to jak ustaliła sama Komisja i co wynika ze świadectwa Sądu Okręgowego w Warszawie Wydział Hipoteczny nr [...] z dnia 16 lipca 1947 r. z księgi hipotecznej pod nazwą "Nieruchomości warszawskie nr [...]" - na dzień 08 lipca 1947 r. stosownie do działów I i II - działka gruntu nr [...] o pow. 494,26 m2 z nieruchomości nr [...], zapisana była przez zastrzeżenie na imię: A. i F. małżonków K. w częściach równych niepodzielnie na mocy aktu kupna z dnia 05.10.1936 r., za nr [...] tomu IX tej księgi (k. 2 akt własnościowych). Nie są więc zasadne zarzuty Komisji co od tego, że objęta decyzją reprywatyzacyjną z 2016r. nieruchomość nie stanowiła wyłącznej własności małżonków K. Z kolei gdy mowa o powierzchni ww działki to jest ona wynikiem wiążącej ostatecznej decyzji podziałowej Prezydenta m.st. Warszawy 16 grudnia 2015 r. (k. 87 akt własnościowych), w której wskazano, że działka nr [...] o powierzchni 498 m2 odpowiada powierzchnią dawnej działce [...] wydzielonej z nieruchomości hipotecznej [...].

W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej z 2016r. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji Komisji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ppsa) wobec błędnego zastosowania przez Komisję art. 156 § 1 pkt. 2 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.