Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 listopada 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, M. F. (dalej: "skarżąca") wystąpiła w niniejszej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podała, że wspólnie z dwójką dzieci i konkubentem utrzymuje się z dochodu w łącznej wysokości [...] zł. Oświadczyła, że w związku

z toczącym się postępowaniem podatkowym w całości zajęty został jej majątek nieruchomy (domy, działki rolne i lokal użytkowy) oraz ruchomy (pojazdy ciężarowe

i osobowe), a także rachunek bankowy. Ponosi wydatki związane z kształceniem dzieci oraz kosztami swojego leczenia. Wyjaśniła, że z powodów zdrowotnych nie jest

w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Nie posiada też żadnych oszczędności czy też innego majątku pozwalających na wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego.

Pismem z 19 października 2017 r. zostało do skarżącej skierowane wezwanie do przedłożenia wymienionych dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "ppsa"). Przedmiotowe wezwanie zostało skierowane pod niewłaściwy adres skarżącej (zob.

k. 20 akt sądowych) i przesyłka nie została doręczona.

Postanowieniem z 20 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając, iż skarżąca nie udokumentowała sytuacji materialnej i nie wykazała przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało prawidłowo doręczone skarżącej 12 grudnia 2017 r. W terminie otwartym do złożenia sprzeciwu skarżąca złożyła sprzeciw na postanowienie starszego referendarza sądowego. Wniosła jednocześnie o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Argumentowała, że nie otrzymała żadnej przesyłki pod wskazanym adresem zamieszkania, jak również nie pozostawiono jej żadnego awizo w skrytce pocztowej, którą posiada. Dodała jednocześnie, iż nie wie jakie oświadczenia

i dokumenty miała złożyć stosownie do pisma Sądu z dnia 19 października 2017 r.

Wobec tego, iż pismo z dnia 19 października 2017 r. znajdujące się w kopercie na karcie 20 akt sądowych zostało wysłane na nieprawidłowy adres i nie doręczone, na zarządzenie sędziego sprawozdawcy skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie zeznania podatkowego skarżącej i jej konkubenta za 2016 r.; złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia ww. osób; złożenie wyciągów z rachunków bankowych ww. osób (historia operacji) za ostatnie sześć miesięcy, a także rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą; wyjaśnienie, czy pojazdy mechaniczne wymienione w pkt 7.3 wniosku są w posiadaniu skarżącej (jeżeli nie, należy udokumentować powyższą okoliczność) oraz udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie- dowody opłat za energię, gaz itp.

Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie przedłożyła kopie dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, w tym wydruki z wyciągów bankowych, tj. o których mowa w wezwaniu, z tym że wyciągi bankowe skarżącej dotyczą rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Brak jest natomiast wyjaśnień skarżącej co do posiadanych rachunków osobistych, jak również nadesłana kopia zeznania podatkowego (PIT – 37) jej konkubenta nie zawiera str. 2 (dochody i straty ze źródeł przychodów).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje:

Stosownie do art. 259 § 1 ppsa, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 ppsa wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje

w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 ppsa stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 ppsa, że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia.

Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 punkt 1 ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Natomiast w zakresie częściowym przysługuje gdy strona gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa).

Zaakceptować należy, odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt

I FZ 429/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie

z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa. Zasada ta wynika wprost

z brzmienia wskazanego przepisu, który nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, do którego dojdzie wyłącznie wówczas, kiedy strona przedstawi stosowne dowody na poparcie podniesionych twierdzeń. Tylko w takiej sytuacji Sąd może w sposób pełny ocenić sytuację majątkową skarżącego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku w żądanym zakresie. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. W pierwszej kolejności podkreślenia bowiem wymaga, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w wysokości [...] zł, na które składa się wynagrodzenie skarżącej i jej konkubenta z tytułu umowy o pracę w [...] Sp. z o.o., tj. podmiocie, którego skarżąca jest prokurentem, zaś jej konkubent prezesem zarządu (KRS on line, dostępny pod adresem https://ems.ms.gov.pl), dochód z prowadzonej działalności gospodarczej – [...] zł oraz renta rodzinna przyznana na rzecz córki po zmarłym ojcu. Umknąć przy tym uwadze nie może, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą (brak dowodów, by utraciła płynność finansową), choć nie nadesłała zeznania podatkowego w tym zakresie. Nie złożyła nadto oświadczenia czy posiada rachunek bankowy osobisty, ani nie nadesłała zeznania podatkowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Także nadesłana kopia zeznania podatkowego (PIT – 37) konkubenta skarżącej nie zawiera str. nr 2, niezwykle istotnej z punktu widzenia osiąganych dochodów (straty). Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób rzetelny swoich aktualnych możliwości płatniczych

i sytuacji finansowej, co uniemożliwia dokonanie analizy wniosku pod kątem spełnienia przesłanek do jego uwzględnienia. Skarżąca uchylając się w części od nałożonego na nią obowiązku, o którym mowa w wystosowanym do niej wezwaniu na podstawie art. 255 ppsa pozbawiła Sąd możliwości rzetelnej oceny jej wniosku. Analiza dokumentów, które zostały złożone prowadzi natomiast do wniosku, że opłacenie kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącej (wpis od skargi [...] zł).

Z uwzględnieniem powyższego, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku w żądanym zakresie. Uchyliła się bowiem od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej

i rzeczywistych możliwości płatniczych, natomiast dokonana przez Sąd ocena ujawnionych dotychczas we wniosku okoliczności faktycznych nie wskazuje, aby skarżąca nie miała możliwości wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu od skargi. Dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej

w jakimkolwiek zakresie.

Sąd podziela przy tym prezentowane poglądy w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którymi jeżeli wnioskodawca odmawia nadesłania dokumentów, sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia, ale dokonuje oceny w oparciu o już dostarczone materiały oraz, że brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14 i z 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 959/14).

Warto także podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu, wyrażony m.in. w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ppsa, Sąd nie dopatrując się podstaw do zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego utrzymał je w mocy, orzekając, jak w sentencji postanowienia.