Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Maria Tarnowska, , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] "[...]" w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie zobowiązania do doprowadzenia zabytku do stanu poprzedniego skargę oddala

VII SA/Wa 434/14

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Fundację [...] jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję [...] Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...], zobowiązującą skarżącą Fundację do doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu poprzez zdemontowanie zadaszenia wykonanego nad wejściem do Teatru [...] w oficynie budynku przy Alei [...] w [...], w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...][...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków kamienicę (budynek frontowy i oficyny) wraz z wewnętrznym dziedzińcem – wzniesioną ok. 1918 r., położoną w [...] przy al. [...], dzielnica [...], powiat [...], obejmując wpisem budynek położony na terenie działki nr ew. [...] z obrębu [...] oznaczony na załączniku graficznym linią w kolorze czerwonym, oraz dziedziniec wewnętrzny, oznaczony linią w kolorze zielonym.

W dniu 18 grudnia 2012 r. [...] Konserwator Zabytków przeprowadził kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w zakresie prac związanych z montażem windy w szybie windowym na II klatce schodowej oraz zamontowanego zadaszenia na wejściem do Teatru [...]. Z protokołu kontroli wynika, iż prace w ww. zakresie zostały wykonane, przy czym montaż windy miał miejsce w latach 2008-2009, tj. przed wpisem ww. kamienicy do rejestru zabytków. Zadaszenie nad wejściem do Teatru [...] zostało natomiast zamontowane w 2011 r.

Pismem z dnia 17 stycznia 2013 r. [...] Konserwator Zabytków zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zamontowanego zadaszenia nad wejściem do Teatru [...] w oficynie budynku przy Al. [...] w [...], jako podstawę prawną wskazując art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1, art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) – zwanej dalej: u.o.z., zobowiązał Fundację do doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu, poprzez zdemontowanie ww. zadaszenia w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zadaszenie ma zbyt duże gabaryty. Jego proporcje nie są dostosowane do podziałów architektonicznych elewacji zabytkowego budynku. Zasłania ono częściowo okno znajdujące się w elewacji oficyny, zlokalizowane na osi zadaszenia, poziom dachu jest na wysokości połowy okna. Takie rozwiązanie zaburza harmonijną kompozycję elewacji, której istotnym elementem są otwory okienne i drzwiowe. Wprowadzanie zmian w ich wyglądzie ma bezpośredni wpływ na zmianę wyglądu całej elewacji. Nieprawidłowa forma zadaszenia zaburzyła rytmiczne podziały elewacji wyznaczone przez otwory okienne, przez co powstał chaos kompozycyjny, co bezpośrednio wpłynęło na obniżenie wartości zabytku.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...], działając na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 u.o.z. oraz art. 17 § 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ przypomniał na wstępie, że zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 i pkt 11 u.o.z. prowadzenie przy zabytku wpisanym do rejestru prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych, a także podejmowanie innych działań, które mogłyby doprowadzić do naruszenia substancji zabytku lub zmiany jego wyglądu, wymaga uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanego w formie decyzji administracyjnej. Z art. 45 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wynika, że w przypadku gdy ww. działania wykonano bez takiego pozwolenia, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności. Zgodnie z art. 45 ust. 2 w zw. z art. 44 ust. 4 ustawy obowiązkami, o których mowa w art. 45 ust. 1, powinien być obciążony podmiot – osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna, który dopuścił się samowolnych działań.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Wskazał, że przedmiotem ochrony w niniejszej sprawie jest kamienica (budynek frontowy i oficyny) wraz z wewnętrznym dziedzińcem – wzniesiona ok. 1918 r., położona w [...] przy Alei [...], wpisana do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków [...] września 2010 r. Nr [...]. Z uzasadnienia decyzji o wpisie do rejestru wynika, że artykulacja architektoniczna ww. dziedzińca ma podstawowe znaczenie dla wartości zabytkowej przedmiotowej kamienicy. Elewacje otaczające wewnętrzny dziedziniec artykułowane są bocznymi ryzalitami oraz usytuowanymi na osi środkowej ryzalitami klatek schodowych, przyziemie jest dekorowane poziomymi pasami boniowania oraz zwieńczone gzymsem. Otwory wejściowe posiadają oprawę architektoniczną. Wyższe partie elewacji od strony dziedzińca tynkowane płasko oraz dekorowane miejscami glazurowanymi płytkami i żłobieniami w tynku. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna potwierdza powyższe okoliczności.

Wprowadzenie w obrębie dziedzińca zabytkowej kamienicy zadaszenia wejścia o znacznych gabarytach w istocie, jak stwierdził nośnika o dużych rozmiarach, powoduje negatywną zmianę wyglądu tego zabytku. Element ten, całkowicie obcy historycznej architekturze, zaburza ukształtowany układ elewacji i dziedzińca, zasadne jest zatem usunięcie ww. zadaszenia.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że obowiązek uzyskania pozwolenia konserwatorskiego na prace i roboty przy zabytku powstaje z momentem jego wpisu do rejestru zabytków. Fakt uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę wydanego przez organ administracji architektoniczno-budowlanej nie zwalnia inwestora od obowiązku uzyskania decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanej w osobnym, autonomicznym postępowaniu. O zwolnieniu takim nie przesadza również w żadnej mierze niezastosowanie przed dokonaniem wpisu zabytku do rejestru przez właściwy organ art. 46 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości przywrócenia stanu poprzedniego wyjaśnił, że stan poprzedni w niniejszej sprawie należy interpretować wyłącznie w odniesieniu do zadaszenia – jego przywrócenie jest zatem możliwe i odbywać się będzie poprzez usunięcie ww. elementu.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2013 r, uzupełnionej pismem nadesłanym w dniu [...] marca 2014 r. (data wpływu do Sądu), skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów, dające podstawę do wznowienia postępowania i wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu.

W ocenie skarżącej nie wzięto do końca pod uwagę stanu faktycznego, w tym faktu, że roboty budowlane związane z remontem podwórka i przebudową wejścia do budynku przy Alei [...] w [...] zostały wykonane na podstawie prawomocnego pozwolenia na budowę, tj. decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...]. Zadaszenie, które zostało zamontowane przed wpisaniem obiektu do rejestru zabytków, zostało następnie zdemontowane w celu wyremontowanie fasady przez wspólnotę mieszkaniową, a następnie zamontowane. W międzyczasie nastąpiło wpisanie budynku do rejestru zabytków.

Dodała, że jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji o pozwoleniu na budowę "[...] Konserwator Zabytków w Decyzji nr [...] z dnia [...].06.2006 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie realizacji budynku przy Alei [...] w [...] z uwagi na brak podstawy prawnej do zajęcia stanowiska. Kamienica, w której prowadzona będzie Inwestycja nie jest wpisana do rejestru zabytków, jest prowadzone postępowanie w sprawie wpisu". Wojewódzki Konserwator Zabytków odstąpił – pomimo prowadzonego postępowania w sprawie wpisu – od zastosowania zapisów wynikających z art. 46 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zdaniem skarżącej niezajęcie przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków stanowiska w sprawie zakresu prac objętych pozwoleniem na budowę zwalnia inwestora z konieczności dodatkowych uzgodnień na etapie wykonywania robót.

W ocenie skarżącej nie jest i nigdy nie będzie możliwe przywrócenie stanu poprzedniego z uwagi na przeprowadzony przez Wspólnotę Mieszkaniową remont fasady, który zaburzył również stan poprzedni. Zdaniem Fundacji najlepszym stanem jest stan obecny z tej także racji, iż po dokonaniu wielorakiej przebudowy budynek utracił pierwotną funkcję tylko mieszkaniową, a stał się obiektem mieszkaniowym, usługowym i kulturalnym. Brak zadaszenia uniemożliwi funkcjonowanie prowadzonego przez skarżącą mieszczącego się w kamienicy, ponieważ zniszczeniu ulegnie (finansowany ze środków publicznych) sprzęt do poruszania się osób niepełnosprawnych, a także będą zalewane pomieszczenia teatru – wyremontowane zabytkowe piwnice.

Fakt niepasowania zadaszenie do całości budynku jest zdaniem skarżącej subiektywnym odczuciem i nie da się go określić nie będąc w przedmiotowym miejscu. Okna, które są na linii zadaszenie, to nieoryginalne, wymienione i wybijane otwory powstałe na etapie przebudowy budynku, kiedy dzielono bądź łączono mieszkania komunalne w dobie niedoborów lokalowych zaraz po zakończeniu II wojny światowej. Wskutek usunięcia zadaszenia powstanie niespójny z całą koncepcją budynku, przebudowanego na teatr, ubytek architektoniczny, którego zadaszenie jest dopełnieniem. Usunięcie zadaszenie ponadto spowoduje zniszczenie innych zabytkowych elementów kamienicy, w tym tych już odnowionych i wyremontowanych, pełniących ważne funkcje społeczne.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 25 lipca 2014 r. wpłynęło do Sądu pismo uczestnika postepowania – Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w [...]. Uczestnik postępowania wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w całości oraz odrzucenie skargi jako niezgodnej ze stanem faktycznym i prawnym. Wspólnota mieszkaniowa zakwestionowała legalność wykonanych prac, ponosząc, że wykonanie zadaszenia stanowi samowolę budowlaną w rozumieniu ustawy Prawo budowlane, jak też jest niezgodne z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wskazała, że skarżąca, pomimo wielu wezwań wspólnoty, odmawia demontażu zadaszenia, nigdy nie występowała do wspólnoty o uregulowanie kwestii formalnoprawnych z nim związanych, jak i nie otrzymała zgody wspólnoty w tym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zaskarżona do sądu decyzja organu II instancji została wydana na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Nakazywała ona skarżącej doprowadzenie zabytku do poprzedniego stanu poprzez zdemontowanie zadaszenia wykonanego nad wejściem do Teatru [...] w oficynie budynku przy Al. [...] w [...]. W sprawie bezsporne jest przy tym, że na podstawie decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2010 r. budynek kamienicy ( budynek frontowy i oficyny wraz z wewnętrznym dziedzińcem) objęty jest ochroną konserwatorską.

Przepis art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków przewiduje tylko dwa, rozłączne uprawnienia decyzyjne wojewódzkiego konserwatora zabytków. Może on nakazać przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności (pkt 1), albo zobowiązać do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie (pkt 2).

Wybór jednej z tych dwóch opcji uzależniony jest od tego, czy działania przy zabytku doprowadziły do stanu, który w ogóle nie może być akceptowany z punktu widzenia wartość zabytku, czy też do stanu, który mimo jego nielegalnego rodowodu można do wymagań ochrony konserwatorskiej odpowiednio dostosować, co wymaga podjęcia określonych, dodatkowych działań, wskazanych przez konserwatora.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący, bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, jak również niezgodnie z warunkami udzielonego pozwolenia na budowę ( ostateczna decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...]) wykonał zadaszenie nad wejściem do Teatru [...].

Stosownie więc do przepisu art. 45 powołanej ustawy wojewódzki konserwator zabytków obowiązany był do wydania decyzji nakładającej obowiązki o jakich stanowi ten przepis w ust. 1 pkt 1 lub 2. O tym jaki jest zakres nakładanych obowiązków decyduje konserwator zabytków. W niniejszej sprawie konserwator zabytków uznał za konieczne nałożenie obowiązku doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu poprzez zdemontowanie zadaszenia wykonanego nad wejściem do Teatru [...], określonego w art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Stanowisko to zostało uzasadnione w przekonujący sposób w nawiązaniu do uzasadnienia decyzji z dnia [...] września 2010 r. o wpisie kamienicy do rejestru zabytków.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że artykulacja architektoniczna dziedzińca ma podstawowe znaczenie dla wartości zabytkowej przedmiotowej kamienicy. Elewacje otaczające wewnętrzny dziedziniec akcentowane są bocznymi ryzalitami oraz usytuowanymi na osi środkowej ryzalitami klatek schodowych, przyziemie jest dekorowane poziomymi pasami boniowania oraz zwieńczone gzymsem. Otwory wejściowe posiadają oprawę architektoniczną. Wyższe partie elewacji od strony dziedzińca tynkowane płasko oraz dekorowane miejscami glazurowanymi płytkami i żłobieniami w tynku. Wprowadzenie zaś w obrębie dziedzińca zabytkowej kamienicy zadaszenia wejścia o znacznych gabarytach powoduje negatywną zmianę wyglądu tego zabytku. Element ten, całkowicie obcy historycznej architekturze, zaburza ukształtowany układ elewacji i dziedzińca.

Wobec przywołanej argumentacji konserwatora zabytków należy uznać, że nakazanie przywrócenia zabytku do poprzedniego stanu poprzez demontaż wskazanego zadaszenia jest uzasadnione.

Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest argumentacja skarżącej wskazana na rozprawie, iż przedmiotowe zadaszenie zostało wykonane ze środków przyznanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.