Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi L. S.A. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 maja 2024 r. nr 2401-IEE.7192.198.2024.4/BKZ/ UNP: 2401-24-131455 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z 21 maja 2024 r. nr 2401-IEE.7192.198.2024.4/BKZ/ UNP: 2401-24-131455, na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.), dalej K.p.a. oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej: u.p.e.a. stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez L S.A. w C. (dalej: Spółka, skarżąca) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 21 lutego 2024 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego oraz o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nr KW [...].

Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji prowadzi egzekucję z nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] [...], ul. [...] [...], dla której [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w C. założył księgę wieczystą KW nr [...], przy czym grunt jest własnością Skarbu Państwa pozostającym w użytkowaniu wieczystym Spółki, a budynki i urządzenia stanowią jego odrębny przedmiot własności. Egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela: Prezydenta Miasta C..

W toku dokonywania kolejnych czynności egzekucyjnych w dniu 9 września 2021 r. został sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy.

Pismem z 21 lutego 2023 r. Spółka złożyła wniosek o potwierdzenie na podstawie art. 156 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w trybie określonym w ust. 4 powołanej ustawy aktualności operatu szacunkowego z 30 sierpnia 2021 r. Organ pierwszej instancji postanowieniem z 14 marca 2023 r. odmówił potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. organ odwoławczy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych oraz postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki.

W dniu 15 marca 2023 r. odbyła się licytacja nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] [...]; ul. [...] [...], dla której [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w C. założył księgę wieczystą KW nr [...].

Spółka złożyła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z 14 marca 2023 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

Po rozpoznaniu zażalenia, organ odwoławczy postanowieniem z 19 maja 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 14 marca 2023 r. Na to postanowienie organu odwoławczego Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Tut. Sąd wyrokiem z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/GI 964/23 uchylił zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z 19 maja 2023 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji z 14 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż wniosek o dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości winien być rozpoznany merytorycznie w oparciu o art. 110u § 2 u.p.e.a.

Organ pierwszej instancji rozpoznał zatem wniosek Spółki o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości i postanowieniem z 21 lutego 2024 r. odmówił potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego oraz odmówił przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nr KW [...].

Spółka wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z 21 lutego 2024 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 110u § 1 u.p.e.a. oraz art. 7,8,11 i 77 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez lakoniczne wskazanie, że w niniejszej sprawie "nie zaszły istotne zmiany w stanie nieruchomości" o powołanie przykładowych sytuacji, które mogłyby uzasadniać taką "istotną zmianę", przy jednoczesnym zaniechaniu przedstawienia jakichkolwiek argumentów, ze względu na które organ egzekucyjny przyjął, że w stosunku do objętej egzekucją nieruchomości nie zaszły jakiekolwiek zmiany jej wartości i ceny rynkowej, i to w sytuacji, gdy występowanie takich zmian jest zjawiskiem powszechnym.

Organ odwoławczy postanowieniem z 21 maja 2024 r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez Spółkę na postanowienie organu pierwszej instancji z 21 lutego 2024 r. o odmowie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego oraz o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nr KW [...].

Organ odwoławczy uznał, że niedopuszczalne jest skuteczne złożenie zażalenia na postanowienie, na które nie przysługuje zażalenie. Skoro zażalenie jest niedopuszczalne to nie może ono podlegać merytorycznemu rozpoznaniu.

Organ odwoławczy stwierdził, że art. 110u § 2 u.p.e.a. nie wskazuje na możliwość zaskarżenia postanowienia wydanego w przedmiocie odmowy dokonania nowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zgodnie z orzecznictwem sądowym możliwość zaskarżenia postanowienia musi wynikać wprost z przepisów u.p.e.a. lub K.p.a. (m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 731/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 października 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 653/13).

Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Ustawodawca w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawarł zamknięty katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie. Natomiast zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości zaskarżenia postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego, dokonanej w trybie art. 110u § 2 u.p.e.a., jak i brak jest przepisu w K.p.a., który by dopuszczał zażalenie na tego rodzaju postanowienie. Postanowienie organu pierwszej instancji jest więc niezaskarżalne

W skardze na postanowienie organu odwoławczego pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 17 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię, a w rezultacie ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w bezpodstawnym uznaniu, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie;

2. art. 134 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie tych przepisów wyrażające się w błędnym uznaniu, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji nierozpoznanie zażalenia skarżącej;

3. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu, a w konsekwencji nieuchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i niewydanie postanowienia w przedmiocie sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, ewentualnie nieuchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i nieprzekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Autor skargi wywodził, że stanowisko przedstawione przez organ odwoławczy jest sprzeczne z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, które wskazują, że zażalenie takie jest proceduralnie dopuszczalne. W wydawanych w ostatnich latach orzeczeniach sądy administracyjne nie uwzględniają bowiem argumentacji powoływanej przez organy administracji, która merytorycznie jest bardzo zbliżona do tej, jaką zawarto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. (por. np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25 października 2022 r., sygn. akt I SA/Po 540/22; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21). Natomiast w uzasadnieniach powołanych orzeczeń podkreślono, że jakkolwiek regulacja art. 110u § 2 u.p.e.a. choć nie wskazuje, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu przysługuje zażalenie, to jednak stanowisko, że na postanowienie to przysługuje zażalenie uzasadnia wykładnia systemowa i celowościowa. Uregulowana bowiem w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. Brak jest wobec tego argumentów przemawiających za stanowiskiem, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przysługiwałoby zażalenie, podczas gdy postanowienie w przedmiocie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości zostało ujęte w tym samym artykule. Istotne przy tym jest, że w przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21).

Pełnomocnik skarżącej wskazał także, że przedstawiciele doktryny potwierdzają dopuszczalność skutecznego zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości w drodze zażalenia. W doktrynie wskazuje się bowiem, że: "Organ egzekucyjny, w zakresie dopuszczenia do dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, podejmuje rozstrzygnięcie z urzędu lub na wniosek uczestnika postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapada w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie." (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.). Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 2, Warszawa 2024, Legalis - komentarz do art. 110u).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sporną kwestią w rozpoznawanej sprawie, jest ocena, czy organ odwoławczy zasadnie zastosował art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, które zostało wydane na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie niedopuszczalne jest skuteczne wniesienie zażalenia, albowiem przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości.

Według przeciwnego stanowiska skarżącej, na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie, a przemawia za tym wykładnia systemowa i celowościowa.

W ocenie Sądu, rację w sporze należy przyznać skarżącej.

Zgodnie z art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. W myśl § 2 powołanej jednostki redakcyjnej, jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości.

Stosownie do art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, regulacja art. 110u § 2 u.p.e.a. choć nie wskazuje, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu przysługuje zażalenie, to jednak stanowisko, że na postanowienie to przysługuje zażalenie uzasadnia wykładnia systemowa i celowościowa. Uregulowana bowiem w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. Brak jest wobec tego argumentów przemawiających za stanowiskiem, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przysługiwałoby zażalenie, podczas gdy postanowienie w przedmiocie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości zostało ujęte w tym samym artykule. Istotne przy tym jest, że w przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Sąd w pełni podziela argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartą w wyroku z 2 października 2024 r., sygn. akt III FSK 213/23 i w dalszej części uzasadnienia także się nią posłuży.

Wykładnia wewnętrzna systemowa przywołanych wyżej przepisów prawa pozwala przyjąć, że zwrot "opis i oszacowanie wartości nieruchomości" określony w art. 110u § 1 u.p.e.a. oraz zwrot "dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości" zawarty w art. 110u § 2 u.p.e.a. w istocie stanowią łączne pojęcie "sprawy" opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W żaden bowiem sposób nie można zanegować, że "dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości" nie stanowi "opisu i oszacowania wartości nieruchomości". Przy takim rozumieniu omawianych regulacji prawnych, należy przyjąć, że na postanowienie organu egzekucyjnego "w sprawie" opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie.

Opisane wyżej rozumienie przepisów zawartych w art. 110u u.p.e.a. można znaleźć zarówno w orzecznictwie sądowym, jak również w doktrynie prawa administracyjnego. W judykaturze podkreśla się, że w przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (zob. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21). Uregulowana w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. (zob. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 luty 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 877/23). Podobny pogląd został również zaprezentowany w literaturze przedmiotu. Wskazuje się, że opisywane rozstrzygnięcie zapada w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie [(zob. K. Kucharski (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2024; s. 788)].

Należy zatem uznać, że na postanowienie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa art. 110u § 2 u.p.e.a. przysługuje zażalenie.

Na marginesie powyższych rozważań Sąd wskazuje, że pojęcie "istotnych zmian w stanie nieruchomości", o którym mowa w art. 110u § 2 u.p.e.a., obejmuje zarówno zmiany fizyczne nieruchomości (np. pod wpływem zjawisk przyrodniczych, zmian wielkości oraz przeznaczenia), zmiany spowodowane zmianami stanu prawnego, jak i zmianami środowiskowymi, czy też czynnikami ekonomicznymi, jak zmiany popytu lub podaży. Ich wpływ może okazać się równie istotny jak wpływ cech fizycznych. Podkreślić należy, że wartość nieruchomości nie jest stała i naturalna jest jej zmiana. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1108/08).

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organ odwoławczy dokonał zawężającej wykładni art. 110u § 2 u.p.e.a., w wyniku czego wadliwie zastosował w sprawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. W związku z tym za zasadne należy uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 § 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a. oraz art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy, będąc związany oceną prawną Sądu zawartą w wyroku, rozpatrzy merytorycznie zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej: P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 597 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi - 100 zł, opłatę od pełnomocnictwa - 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.