Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat M. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Decyzją z 19 listopada 2024 r. Kierownik Działu Realizacji Pomocy

i Sprawozdawczości MOPS, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta (dalej jako: "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosków D. S. (dalej jako: "skarżący"), odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że 7 października 2024 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na leki, prąd, opał i opłaty mieszkaniowe. W związku z tym rozważono zastosowanie w sprawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283; dalej w skrócie: "u.p.s."), określającego przesłanki przyznania zasiłku celowego. Organ I instancji wskazał, że okolicznością bezsporną pozostaje, że wobec skarżącego występują okoliczności z art. 7 u.p.s., tj. niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, jednak nie został spełniony warunek kryterium dochodowego, wynoszący 776 zł, gdyż dochód skarżącego z tytułu zasiłku stałego wynosi 1000 zł. Dodatkowo rozważono przyznanie wsparcia w formie specjalnego zasiłku celowego, unormowanego w art. 41 u.p.s. Uznano jednak, że sytuacja skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. W ocenie organu I instancji sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna skarżącego nie jest na tyle krytyczna ani odbiegająca od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Schorzenia, z jakimi się zmaga strona i jej niepełnosprawność nie są zdarzeniami nagłymi i niespodziewanymi. Choroby skarżącego są bowiem długotrwałymi dolegliwościami, na które leczy się od wielu lat. Nie nastąpiło nagłe pogorszenie stanu zdrowia. Skarżący zajmuje mieszkanie komunalne w starym budownictwie (jedno pomieszczenie, które spełnia funkcję kuchni i pokoju) ogrzewane piecem węglowym.

W odwołaniu skarżący podniósł, że choruje na [...]. Zaznaczył, że nie stać go na opłaty mieszkaniowe i opał, ponieważ większość pieniędzy przeznacza na leki i opatrunki, które są mu niezbędne do jakiegokolwiek funkcjonowania.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 8 stycznia 2025 r., nr Rep. 1944/PS/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości stanowisko i argumenty w niej zawarte. Organ odwoławczy potwierdził, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Kolegium podkreśliło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga stwierdzenia, że zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca

w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny

i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło

i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium uznało, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna. Wskazało, że skarżący ma 55 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma dwie siostry, które nie udzielają mu wsparcia finansowego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania

o Niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2012 r.). Przyczyną niepełnosprawności jest schorzenie narządu ruchu, leczy się z powodu [...], ma problemy

w poruszaniu się, chodzi przy pomocy kul. Organ odwoławczy wskazał również,

że z zaświadczenia lekarskiego z 26 września 2024 r. wynika, że skarżący ma [...]. Wymaga dalszego leczenia i kontroli w poradni chirurgicznej. Kolegium zaznaczyło, że skarżący od 2012 r. nie ubiegał się o zmianę orzeczenia, a z aktualnego wynika, że wymaga odpowiedniego zatrudnienia w Zakładzie Pracy Chronionej. Organ odnotował, że skarżący jest klientem Ośrodka od wielu lat. Skarżący uskarża się, że musi leczyć się prywatnie, ponieważ lekarze z NFZ nie są kompetentni, przez co ponosi duże koszty na dojazdy i wizyty lekarskie, na które przeznacza od 600 do 1200 zł. Zauważono przy tym, że do akt skarżący nie dołączył żadnych dokumentów (zaświadczeń lekarskich) potwierdzających jego aktualny stan zdrowia. Według imiennych specyfikacji rachunki wynoszą 75,96 zł, na pozostałych widnieje adnotacja "różni odbiorcy" na kwotę 223,14 zł i na kwotę 298,91 zł nie ma wskazanego odbiorcy/pacjenta. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w październiku 2024 r. skarżący dysponował dochodem w kwocie 1000,00 zł - zasiłek stały. Również w październiku przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy na zakup leków i leczenia w kwocie 100,00 zł, częściowe pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych 100,00 zł, częściowe pokrycie kosztów opłat energii elektrycznej 50,00 zł. Wcześniej miał przyznany na m-c wrzesień i październik zasiłek na żywność w kwocie 100,00 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że organ pomocy społecznej nie pozostawia skarżącego bez jakiejkolwiek pomocy. Praktycznie w każdym miesiącu wspiera go finansowo w różnych kwotach. W dniach 23 - 24 października 2024 roku był objęty pomocą w formie wydawanej żywności dla osób najbardziej potrzebujących. Końcowo Kolegium podniosło, że specjalny zasiłek celowy przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może być przyznany". Wobec tego, nawet w przypadku ziszczenia się ustawowych przesłanek, organ administracji nie jest zobligowany do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Kolegium zasygnalizowało, że skarżący może ubiegać się o zmianę orzeczenia w związku ze zmianą stanu zdrowia i starać się o przyznanie świadczenia wspierającego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie skarżący podniósł, że jest osobą bardzo schorowaną, utrzymuje się

z zasiłku stałego, który nie wystarcza na wykup leków, opłaty mieszkaniowe, wyjazdy do lekarzy, zakup ubrań, obuwia, czy środków higieny osobistej. Z przepisów ustawy wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pieniądze, które otrzymał w październiku były przyznane na wniosek z miesiąca września. Skarżący zarzucił, że Kolegium nie opisało wszystkiego, co jest ważne. Wskazał, że zgodnie z powołanym zaświadczeniem lekarskim z 26 września 2024 r., po [...], stan zdrowia skarżącego pogorszył się. Wymaga okresowo antybiotykoterapii.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z 1 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł skargę. Wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodów z załączonych kserokopii dokumentów:

1. zaświadczenia lekarskiego z 26 września 2024 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej;

2. zaświadczenia lekarskiego z 2 kwietnia 2025 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej;

3. zaświadczenia z 25 maja 2025 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej, specjalistę chirurgii naczyniowej;

4. kart wywiadu lekarskiego (2 szt.);

5. decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z dnia 17 lutego 2025 r.;

6. decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z dnia 12 maja 2025r.;

7. faktury nr 748/2024 z 26 czerwca 2024 r.;

8. faktury nr 287 /2025 z 9 maja 2025r.;

9. faktury nr 307/2025 z 28 maja 2025 r.;

10. recepty z 20 maja 2025 r.;

11. specyfikacji dotyczącej zakupu leków z 20 maja 2025 r. ( 2 szt.);

12. specyfikacji dotyczącej zakupu leków z j 28 maja 2025 r. (2 szt.);

13. wezwania do zapłaty opłat za energię elektryczną (2 szt.);

14. potwierdzenia opłat za mieszkanie (2 szt.);

15. wezwania do zapłaty opłat za energię elektryczną na kwotę 1272,06 zł

- celem wykazania faktu stanu zdrowia skarżącego, zmagania się z ciężką chorobą, konieczności podejmowania leczenia, pogorszenia się jego stanu zdrowia w maju

2025 r., braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej, rosnącej potrzeby wsparcia skarżącego, wysokości opłat obciążających skarżącego, pozostawania przez skarżącego w ubóstwie, pogarszania się sytuacji materialnej skarżącego.

W uzasadnieniu adwokat podkreślił, że skarżący jest osobą ubogą i utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego, który nie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb. Niejednokrotnie skarżący musi wybrać, czy przeznaczy pieniądze na leki i żywność, czy też na opłaty mieszkaniowe i opłaty za energię. Sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna skarżącego jest szczególnie trudna. Skarżący zaczął popadać w długi, gdyż nie jest

w stanie regulować należności za opłaty bez uszczerbku dla własnych fundamentalnych potrzeb, takich jak zakup leków i żywności. Sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu. Chory jest zagrożony utratą kończyny. Pełnomocnik zaznaczył, że w przeszłości było skarżącemu przyznawane wsparcie na zakup opału, a zatem organ znajdował podstawy do udzielenia wnioskowanej pomocy.

Na rozprawie 3 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o odroczenie rozprawy, podnosząc, że skarżący nie może uczestniczyć w rozprawie osobiście,

a chciałby przedstawić okoliczności istotne dla rozpoznania tej sprawy.

Sąd postanowił oddalić wniosek o odroczenie rozprawy bowiem osobiste uczestnictwo w rozprawie nie jest obowiązkowe, natomiast pełnomocnik został ustanowiony w tej sprawie aby profesjonalnie reprezentować interes skarżącego.

Sąd postanowił dopuścić wnioski dowodowe złożone przez pełnomocnika skarżącego przy pismach z dnia 1 lipca 2025 r. oraz 2 lipca 2025 r.

Pełnomocnik skarżącego wniósł zastrzeżenie do protokołu w postaci kwestionowania rozstrzygnięcia o braku odroczenia rozprawy. W ocenie pełnomocnika uniemożliwiono skarżącemu złożenia dodatkowych wyjaśnień, w tym dotyczących okoliczności przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Ponadto adwokat podtrzymał skargę. Podniósł, że z zebranej dokumentacji, w szczególności z zaświadczeń lekarskich wynika, iż stan skarżącego po nieudanym przeszczepie ulega pogorszeniu, jak też niezasadne jest stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego nie odbiega od sytuacji innych osób i nie jest sytuacją szczególną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) i art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego

w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, mających wpływ na wynik sprawy, uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Dodatkowo Sąd może także umorzyć postępowanie administracyjne, gdy stwierdzi podstawy ku temu (art. 145 § 3 p.p.s.a.), a także jest władny wskazać sposób rozstrzygnięcia w przypadku, o którym mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy na zakup opału, wydana została zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, z poszanowaniem zasad unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły. Zaznaczyć trzeba, że organy orzekające miały obowiązek uwzględnić okoliczności zaistniałe do dnia orzekania. Dlatego niezasadnie pełnomocnik skarżącego domaga się uwzględnienia faktów i zdarzeń zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych, w kontekście spełnienia warunków do przyznania wnioskowanej pomocy, nie można przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z przepisami u.p.s., a także z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, odpowiada wymogom art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych podstawą prawną wydanej decyzji i treścią zaskarżonego aktu. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a., co podkreślić pozostaje, Sąd nie może

w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny sprawy podlegającej odrębnemu rozstrzygnięciu albo bezczynności organów, podlegających odrębnemu zaskarżeniu.

W realiach niniejszej sprawy uwzględnić należy więc, że w komparycji decyzji organ I instancji wskazał, że przedmiotem rozstrzygnięcia był wniosek skarżącego

z dnia 7 października 2024 r., ale organ I instancji rozstrzygnął tylko w zakresie pomocy finansowej na zakup opału. Inne potrzeby zgłoszone w tym wniosku, organ I instancji rozstrzygnął odrębnymi decyzjami, podlegającymi odrębnemu zaskarżeniu. Tym samym nie mogą być one przedmiotem kontroli Sądu w tym postępowaniu. Wyjaśnić pozostaje, że zgłaszane przez skarżącego kumulatywnie różne potrzeby mogły stanowić przedmiot odrębnych wniosków i podlegać załatwieniu odrębnymi decyzjami. Organ mógł zdecydować czy połączyć poszczególne potrzeby do wspólnego rozpatrzenia, czy też rozdzielić je do odrębnego postępowania. Skoro organ I instancji w wydanej decyzji rozpatrywał konkretną potrzebę, to kontrolą Sądu mogła zostać objęta w niniejszym postępowaniu wyłącznie ta potrzeba, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji organu I instancji, utrzymanej następnie w mocy przez organ odwoławczy.

Rozstrzygnięcia Sądu wymaga w tym postępowaniu ocena orzekających organów, czy zasadnie odmówiono skarżącemu pomocy finansowej na zakup opału. Niewątpliwym jest, że zakup opału do ogrzania mieszkania stanowi niezbędną potrzebę bytową, w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., na którą może być przyznany zasiłek celowy. Ustalono też bezspornie w toku wywiadu środowiskowego, że skarżący zajmuje lokal komunalny ogrzewany piecem na węgiel. Zatem zgłoszona potrzeba była uzasadniona. Poza tym nie budziło wątpliwości organów, że stan zdrowia skarżącego jest ciężki, choruje przewlekle, porusza się o kulach, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego. Tym samym bezsprzecznie zaistniały przyczyny, określone w art. 7 u.p.s., do objęcia skarżącego pomocą społeczną. W sprawie istotnym pozostaje, że skarżący jest stałym podopiecznym MOPS, a więc sytuacja zdrowotna i bytowa skarżącego jest bardzo dobrze znana pracownikom socjalnym. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący otrzymywał zasiłek stały w kwocie 1000 zł , którego wysokość przekraczała kryterium dochodowe wynoszące 776 zł, uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Z tego powodu skarżącemu nie mógł być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Prawidłowo w tej sytuacji organy orzekające rozpatrzyły wniosek skarżącego

w kontekście art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, na które strona nie miała wpływu (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt

I OSK 711/17, CBOSA). Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (tak WSA w Olsztynie w wyroku z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 212/25, CBOSA).

Zauważyć w tym miejscu trzeba, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że skarżący nie tylko otrzymuje zasiłek stały, który przekracza kryterium dochodowe, ale jest objęty również innymi formami pomocy. W październiku 2024 r. przyznano skarżącemu dodatkowo na zgłoszone potrzeby pomoc finansową w łącznej kwocie 350 zł, czego skarżący nie neguje. W dniach 23 - 24 października 2024 r. skarżący był objęty pomocą w formie wydawanej żywności dla osób najbardziej potrzebujących. Potwierdza to, że organ pomocowy w miarę posiadanych możliwość wspiera skarżącego w jego potrzebach.

W myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. specjalny zasiłek celowy "może" być przyznany. Tym samym przepis ten nie obliguje organu do przyznania tego świadczenia. Potwierdza to, że wnioskodawca nie posiada roszczenia o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten zezwala organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy,

a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na udzieloną już wnioskodawcy pomoc, liczbę osób ubiegających się o pomoc oraz ograniczone możliwości finansowe ośrodka (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 490/24, CBOSA). Prawidłowo organy orzekające przy rozpatrzeniu wniosku skarżącego miały na uwadze innych potrzebujących. Rozpoznając wniosek pomocowy właściwy organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, że zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). Z treścią powyższych przepisów koresponduje art. 7 k.p.a., w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57, wyrok NSA z 19.01.2006r., sygn. akt I OSK 777/05).

W związku z powyższym organ pomocowy miał obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale musiał także uwzględnić ilość i rodzaj skierowanych do niego wniosków o udzielenie pomocy. Powszechnie wiadomym jest, że Ośrodki Pomocy Społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, które muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby środki wystarczyły na cały rok i z pomocy społecznej mogła skorzystać jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.

W wyroku z 13 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 534/23, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować zadania z zakresu pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe,

a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Ponadto przepisy ustawy nie przewidują obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16; z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2360/19; z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 446/21, publ. CBOSA). Stanowisko to skład orzekający podziela, nie ma więc dla rozstrzygnięcia znaczenia, że organy orzekające pominęły w uzasadnieniu decyzji milczeniem kwestie finansowe MOPS, czy też nie podały w jakiej wysokości udzielono pomocy innym potrzebującym.

W orzecznictwie ugruntowany jest też pogląd, że świadczeń z pomocy społecznej nie można traktować jako stałych i należnych źródeł utrzymania (por. wyrok NSA z 19 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2307/23, publ. w CBOSA). Skarżący niezasadnie więc zarzucał w toku postępowania, że pomoc przyznana w październiku 2024 r. była dokonana na wniosek z września 2024 r. Wskazuje to, że skarżący oczekuje stałego zaspokajania z pomocy społecznej wszystkich potrzeb i to pomoc społeczną obarcza za narastające zadłużenie, podczas gdy z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący nie wykorzystuje do końca własnych możliwości w poprawie swojej sytuacji materialno-bytowej. Pracownik socjalny zaznaczył, że skarżący nie wystąpił o dodatek mieszkaniowy, o zmianę orzeczenia o niepełnosprawności i świadczenia z tym związane, mimo że był informowany o takiej możliwości. Pracownik socjalny stwierdził również, że skarżący nie opłacił rachunków, mimo przyznania na ten cel zasiłków. Poza tym niezrozumiałym i nie do zaakceptowania pozostaje stanowisko skarżącego, że leczy się prywatnie, bo uważa, że lekarze w ramach NFZ mu nie pomogą. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że skarżący pali papierosy. Jest to kosztowny i całkowicie zbyteczny wydatek oraz nie służy zdrowiu, co stanowi wiedzę powszechną. Przytoczone okoliczności, wynikające

z protokołu wywiadu środowiskowego, przemawiają za uznaniem, że sytuacja skarżącego nie jest szczególnie uzasadniona, dla zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s., gdyż skarżący sam dopuszcza się zaniedbań rzutujących na jego sytuację bytową

i zdrowotną. Skarżący mógłby ograniczyć wydatki na papierosy albo korzystać

z publicznej opieki zdrowotnej, tak jak większość obywateli i zaoszczędzone środki przeznaczyć na niezbędne potrzeby bytowe, np. na opał.

W tym miejscu wskazać pozostaje, że słuszne jest twierdzenie skarżącego, że w toku przeprowadzanego wywiadu uczestniczyli dwaj pracownicy socjalni, natomiast nie uczestniczył w niej funkcjonariusz Policji, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji organu odwoławczego. Błąd ten nie wpływa jednak w jakikolwiek sposób na trafność podjętego rozstrzygnięcia w rzeczonej sprawie. Zapis taki nie powinien jednak znaleźć się w skarżonej decyzji, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w asyście funkcjonariusza Policji.

Reasumując, żaden z orzekających organów nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego. Istotnym było jednak, że sytuacja bytowo-materialna i zdrowotna skarżącego pozostaje stabilna. W szczególności nie stanowi istotnej zmiany sygnalizowana w skardze konieczność leczenia antybiotykami po [...], skoro skarżący choruje przewlekle. Skarżący może wydatki zaplanować, gdyż ma stałe źródło dochodu, zamieszkuje w lokalu komunalnym i nie ma żadnych osób na utrzymaniu.

Obowiązujące przepisy, wbrew stanowisku skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb

w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP określają ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483) obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W myśl ust. 2, obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Art. 69 Konstytucji stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Stosownie zaś do art. 71 ust. 1 Konstytucji, Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Powyższe unormowania wskazują, że to ustawy określają przesłanki i zasady przyznawania świadczeń ze środków publicznych. Rozdział środków musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ustawa o pomocy społecznej waży i uwzględnia wszystkie te wartości, które prawidłowo organy orzekające miały na uwadze przy wydaniu obu decyzji instancyjnych. Organy dokonały właściwej subsumcji ustaleń faktycznych do mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.s.

Z podanych przyczyn Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.