Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę

1. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. działając na na podstawie art. 64c § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, dalej jako u.p.e.a.) odmówił B. R. (skarżąca) zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z [...].

2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i orzeczenie o zwrocie pobranych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu podkreśliła, że decyzje, na podstawie których wystawiono tytuł wykonawczy zostały uchylone, ponieważ zostały wydane na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją. W opinii skarżącej, uchylenie decyzji wywiera skutki wstecz i oznacza, że decyzji nigdy nie było w rozumieniu prawa. Wobec tego tytuł wykonawczy także nie powinien być wystawiony, a zatem istnieje przesłanka do zwrotu kosztów egzekucyjnych.

3. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a. i podał, że organ egzekucyjny wskazał, że w toku egzekucji naliczono i pobrano koszty egzekucyjne w kwocie 2.274,40zł, na które złożyły się: opłata manipulacyjne 379,10 zł oraz opata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego 1.895,30 zł. Postępowanie egzekucyjne zakończono [...] wyegzekwowaniem dochodzonej zaległości podatkowej. Zdaniem organu w sprawie nie doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, którego stwierdzenie implikuje konieczność zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych, ponieważ nie wystąpiła sytuacja określona w art. 64c § 3 u.p.e.a., obligującą organ egzekucyjny do takiego zwrotu. Organ podał, że przystępując do egzekucji administracyjnej dysponował prawidłowo wystawionym przez wierzyciela tytułem wykonawczym, który obejmował należność ustaloną ostateczną decyzją podatkową.

4. Dyrektor wskazał, że wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia stanowiącego podstawę tytułu wykonawczego spowodowane było orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, a nie błędnym działaniem organów podatkowych. Organ przywołał wyrok z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09, w którym Trybunał stwierdził, że: "podstawową konsekwencją rozstrzygnięcia podjętego przez Trybunał Konstytucyjny jest pozbawienie mocy obowiązującej zakwestionowanych regulacji prawnych. Art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. przestanie obowiązywać z chwilą ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej". Ogłoszenie przedmiotowego wyroku w dniu 27 sierpnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 985) spowodowało, że dopiero od tej daty powyższa norma prawna pozbawiona została mocy obowiązującej. Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności powyższego przepisu z Konstytucją z datą wsteczną, ani nie zakwestionował postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o tak wydane decyzje.

5. W ocenie organu nie sposób zaakceptować stanowiska zażalenia, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego eliminuje z obrotu prawnego orzeczenia oparte o niekonstytucyjny przepis ze skutkiem wstecznym. Dyrektor podał, że ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 749 ze zm., dalej jako O.p.) w art. 241 § 2 pkt 2 wyraźnie wskazuje, że wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 8 następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu podatkowego stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego nie jest automatyczne i uzależnione jest od inicjatywy strony. Organ nie zgodził się z twierdzeniem, że rozstrzygnięcie to było nieważne od początku jego wydania, skoro ustawodawca przewiduje możliwość pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnym przepisie, co do których nie złożono wniosku o wznowienie postępowania. Dodał, że decyzja stanowiąca podstawę tytułu wykonawczego została uchylona dopiero orzeczeniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., a postępowanie egzekucyjne zakończono wcześniej poprzez wyegzekwowanie należności, co miało miejsce w dniu [...] r. Organ wskazał, że koszty egzekucyjne stanowią opłatę za czynności dokonane przez organ egzekucyjny, który w drodze przymusu administracyjnego zmierza do zaspokojenia należności objętych tytułem wykonawczym. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje możliwość zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów wyłącznie w przypadkach określonych art. 64 c § 3 u.p.e.a., które w sprawie nie wystąpiły.

6. Odnosząc się do wskazania, że skarżąca nie wnosiła o wydanie decyzji tylko o zwrot kosztów organ zważył, iż gdyby zwrot pobranych kosztów okazał się uzasadniony, nastąpiłoby to bez wydawania zaskarżonego postanowienia. Art. 64c § 3 u.p.e.a. przewiduje możliwość zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu, jednakże wyłącznie po spełnieniu okoliczności w nim zakreślonych. Wniosek skarżącej z dnia [...] r. wszczął przed organem egzekucyjnym postępowanie w tym zakresie, dlatego też odmowa zwrotu pobranych kosztów stosownie do art. 64c § 7 tej ustawy znalazła rozstrzygnięcie w formie postanowienia, na które służyło zażalenie.

7. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, w szczególności błędną wykładnię art. 64 u.p.e. przez przyjęcie, że uchylenie prawomocne decyzji, na podstawie której prowadzone było postępowanie egzekucyjne nie skutkuje obowiązkiem zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Takie stanowisko w ocenie skarżącej wynika z błędnej interpretacji tego przepisu prawa, odczytywanego z pominięciem celu dla którego został wprowadzony, którym jest, by w sytuacji braku zobowiązania do ponoszenia podatku, podatnik nie ponosił też kosztów działań organów skarbowych. Nie można obciążać kosztami tej strony postępowania, która wygrywa postępowanie. Skoro decyzje, na podstawie których egzekwowano "nienależny" podatek zostały uchylone, to tym samym zostały wyeliminowane z obrotu prawnego wstecz, a to oznacza, że decyzji takiej nie było. Skoro zaś nie było decyzji w rozumieniu prawa, a nie faktu, jak rozumie to przeciwnik skargi, to tym samym nie było żadnych podstaw w rozumieniu prawa, a takie rozumienie ma znaczenie do prowadzenia postępowania egzekucyjnego pobrania kosztów tego postępowania.

8. Skarżąca zarzuciła, że organ nie odniósł się do przywołanego w zażaleniu orzecznictwa. Nie odniósł się także do wniosku o wskazanie, w jakim trybie skarżąca może uzyskać zwrot niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych. Jej zdaniem organ ma taki obowiązek, w szczególności, że skarżąca swoim pismem o zwrot niesłusznie pobranych kosztów nie inicjowała postępowania administracyjnego, a wyłącznie wzywała o zwrot pieniędzy. Podkreśliła, że osoba niesłusznie obciążona podatkiem nie powinna ponosić w związku z tym żadnej szkody, m.in. takiej, jaką jest niezwrócenie pobranych kosztów egzekucyjnych.

9. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, co następuje:

10. Skarga nie jest uzasadniona albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej jako ustawa p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

11. Stan faktyczny w sprawie nie był sporny i w istotnych dla rozstrzygnięcia elementach sprowadzał się do ustalenia, że zaskarżonym postanowieniem zostało utrzymane w mocy postanowienie organu pierwszej instancji ustalające wysokość kosztów egzekucyjnych, które powstały w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego opartego na decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...]r, w której ustalono skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2005r. W ramach postępowania egzekucyjnego, wszczętego [...]r, zastosowano wskazane środki egzekucyjne, z podjęciem których wiązało się powstanie kosztów egzekucyjnych – zasady obliczania i wysokość tych kosztów nie była w sprawie kwestionowana przez skarżącą. W następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013r w sprawie SK 18/09, Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił powyższą decyzję, która stanowiła podstawę prawną tytułu wykonawczego w sprawie, decyzją z [...]r.

12. W ocenie skarżącej zaistniały, opisany wyżej stan faktyczny uzasadnia zwrot na jej rzecz pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącej odmowa zwrotu tych kosztów jest wyrazem stanowiska formalistycznego, które nie uwzględnia celów i zasad prawa. Skoro bowiem uchylone zostały decyzje, które stanowiły podstawę egzekucji z uwagi na niekonstytucyjność przepisów, na których zostały wydane, to oznacza, że decyzji tych nigdy nie było w rozumieniu prawa.

13. Ze stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić, ponieważ każdy organ (w tym organ egzekucyjny) musi się poruszać w obrębie przepisów, które wyznaczają zakres jego kompetencji do rozstrzygania w określony sposób o danym wniosku. Nie wszystkie roszczenia mogą być realizowanej w tym samym trybie, z pominięciem rozróżnienia, że na innej podstawie dochodzi do uchylenia rozstrzygnięcia innego organu, stanowiącego jedynie podstawę dla działań organu egzekucyjnego, a inne są kompetencje i zakres odpowiedzialności za podejmowanie własnych czynności przez organ egzekucyjny.

14. Zaskarżone postanowienie rozstrzyga sprawę w zakresie zwrotu kosztów egzekucyjnych, które organ egzekucyjny wyegzekwował. Ustawodawca w art. 64c ustawy p.e.a. w sposób całościowy uregulował zagadnienie rozliczania kosztów egzekucyjnych. Przyjął generalną zasadę odpowiedzialności zobowiązanego (skarżącej) za koszty egzekucji (§ 1), co stanowi efekt tego, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest skutkiem uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków. Zasada ta doznaje ograniczeń, w tym także w przypadkach odpowiedzialności za nie wierzyciela w regulacjach zawartych w § 2 – § 4b art. 64c ustawy p.e.a. Zdaniem skarżącej w stanie faktycznym sprawy zrealizowała się sytuacja, w której egzekucja była niezgodna z prawem.

15. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie z twierdzeniem co do bezprawności egzekucji nie można się zgodzić. Nie ma sporu pomiędzy stronami, że w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego ([...]r) nie było wiedzy jakoby była ona niezgodna z prawem. Skarżąca nie kwestionuje bowiem, że dobrowolnie nie wykonała obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., także po otrzymaniu upomnienia, ani nie stawiała organowi egzekucyjnemu zarzutów naruszenia art. 29 ustawy p.e.a., który ustanawia obowiązek każdorazowego badania dopuszczalności egzekucji przez organ egzekucyjny. Oceny legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku skarżącej, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną wystawionego tytułu wykonawczego w sprawie, będące następstwem postępowania wznowieniowego po zakwestionowaniu przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności przepisów będących podstawą prawną wymiaru zobowiązania podatkowego. Trafnie organ egzekucyjny podniósł, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji, stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego.

16. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 2014r sygn. akt II FSK 2025/12 dostępny na www.orzeczeniansa.gov.pl).

17. Uchylenie w dniu [...]r decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...]r, która stała się podstawą wystawienia tytułu wykonawczego [...] z dnia [...]r, jak również utrzymującą ją w mocy decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...]r, nie determinuje ustalenia, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji w sprawie było niezgodne z prawem. Zgodność z prawem wymiarowej decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2013r sygn. akt II FSK 3020/12 dostępny na str. www.orzeczeniansa.gov.pl).

21. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.