Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.), Sędzia NSA Joanna Zabłocka, Sędzia WSA (del.) Stefan Kowalczyk, Protokolant Agnieszka Kulesza, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 73/17 w sprawie ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M.K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia 20 października 2016 roku 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 73/17, oddalił skargę M.K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

W dniach od 15 do 18 marca 2016 r. M. K. (dalej: skarżący, strona, zdający) przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną, która uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 r. ustaliła wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący uzyskał następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego - ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego - ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dobrą.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (dalej: Komisja Odwoławcza, Komisja II Stopnia) – działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 233, z późn. zm. – dalej: u.r.p.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.; dalej: k.p.a.) - utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji.

Ustosunkowując się do odwołania skarżącego z zakresu prawa cywilnego, Komisja Odwoławcza wskazała, że ocena niedostateczna była wynikiem ocen cząstkowych wystawionych przez dwóch egzaminatorów, z których obaj ocenili zadanie na ocenę niedostateczną. Następnie Komisja Odwoławcza zgodziła się z argumentem skarżącego dotyczącym poprawności wybranego rozwiązania, uznając, iż w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym należało sporządzić apelację, a nie opinię prawną.

Komisja II Stopnia stwierdziła jednak, że wskazany przez zdającego zakres zaskarżenia nie może być uznany za prawidłowy, należało bowiem wnieść apelację od wyroku Sądu Rejonowego jedynie w części utrzymującej w mocy nakaz zapłaty co do kwoty 8.000 zł wraz z odsetkami od tej kwoty i kosztami procesu. W tym kontekście wyjaśniła, że wskazany w zadaniu wyrok Sądu Rejonowego, utrzymujący w mocy nakaz zapłaty zobowiązujący pozwaną do zapłaty na rzecz powoda kwoty 18.000 zł jako należności z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu - był wynikiem nieuwzględnienia zgłoszonego przez pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty zarzutu potrącenia wzajemnej wierzytelności wynikającej z rozliczenia nakładów dokonanych na lokal. Wskazana przez pozwaną wzajemna wierzytelność wynosiła 22.000 zł, jednak zgodnie z opinią biegłego wartość ulepszeń wynosiła 8.000 zł, zatem tylko w tym zakresie pozwana mogła domagać się uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa.

Wadliwie określony zakres zaskarżenia, którego konsekwencją jest oddalenie apelacji w znacznej części (co do kwoty 10.000 zł) oraz konieczność uiszczenia wyższej opłaty od apelacji, daje podstawę do stwierdzenia, że nie został w sposób należyty zabezpieczony interes reprezentowanej strony, gdyż konsekwencją rozstrzygnięcia merytorycznego o częściowej niezasadności apelacji byłoby niekorzystne dla pozwanej rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Nie można uznać, że wniesienie apelacji, która w znacznej części podlegałaby oddaleniu jako oczywiście bezzasadna, stanowi działanie zgodne z interesem reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika strony.

W dalszej kolejności Komisja Odwoławcza wskazała na brak określenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Podnosząc, iż wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi – stosownie do treści art. 368 § 2 k.p.c. – konieczny element apelacji.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o "uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego" Komisja Odwoławcza podkreśliła, iż jego wadliwość wynika z bezzasadnego uznania, że nieuwzględnienie podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy. Zarówno z apelacji, jak i z treści odwołania wynika, że egzaminowany nie odróżnia braku rozpoznania podniesionego przez stronę zarzutu potrącenia z wadliwym rozpoznaniem tak podniesionego zarzutu.

Ponadto sformułowany przez zdającego wniosek apelacji nie jest także zgodny z interesem reprezentowanej strony. Zdający pominął bowiem fakt, że zgromadzony przez Sąd I instancji materiał dowodowy daje pełną możliwość prawidłowego, merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy i uwzględnienia podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia, w takim zakresie, w jakim zarzut ten jest zasadny. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji zmierza tym samym jedynie do bezzasadnego przedłużenia czasu rozpoznania sprawy i naraża reprezentowaną stronę na dodatkowe, zupełnie zbędne, koszty postępowania.

Również sformułowany przez egzaminowanego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie dotyczył oceny dowodów, ale oceny skutków prawnych, jakie wynikają z treści wskazanych pism oraz charakteru oświadczeń w treści tych pism zawartych. Tym samym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. podniesiony w sporządzonej przez zdającego apelacji nie zmierza do wykazania wadliwości dokonanej przez Sąd oceny dowodów i w konsekwencji - poczynionych w oparciu o tę ocenę ustaleń faktycznych.

Błędnie został sformułowany także zarzut naruszenia art. 499 k.c., nie można bowiem uznać, że niezastosowanie przepisu prawa materialnego wpływa na "ustalony stan faktyczny". Niewątpliwie w stanie faktycznym będącym treścią zadania egzaminacyjnego zasadne było podniesienie zarzutów naruszenia art. 498 i 499 k.c., jednak powinny być one poprzedzone zarzutami zmierzającymi do wykazania, że doszło do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanej z wierzytelnością powoda objętą pozwem. Zdający zaś, nie zawarł w swojej pracy najistotniejszych zarzutów procesowych, przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka [...] i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu zatrzymania przez powoda poniesionych przez pozwaną nakładów oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 676 k.c.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa administracyjnego, Komisja Odwoławcza przypomniała stan faktyczny zadania egzaminacyjnego oraz na tle tego kazusu wskazała, że ta część egzaminu radcowskiego polegała na udzieleniu pomocy prawnej poprzez sporządzenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję organu odwoławczego, albowiem tylko takie rozwiązanie chroniło interes strony, reprezentowanej przez radcę prawnego. Wniesienie skargi było uzasadnione naruszeniem przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, naruszającej przepisy prawa materialnego.

Zdaniem Komisji Odwoławczej decyzja organu I instancji o nakazaniu doprowadzenia budynku mieszkalnego jednorodzinnego do stanu zgodnego z przepisami techniczno- budowlanymi naruszała przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, aby mogła uzyskać ocenę pozytywną powinna zawierać, co najmniej łącznie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, czyli zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane oraz zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 40 § 2 k.p.a. polegającego na niezawiadomieniu pełnomocnika stron o dopuszczeniu dowodu z oględzin budynku. Zarzuty te powinny być prawidłowo skonstruowane, czyli powinny co najmniej zwięźle wskazywać istotę tego naruszenia prawa, oraz wpływ tego naruszenia na wynik postępowania. Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego powinna była zawierać wniosek o uchylenie, co najmniej, zaskarżonej decyzji. Powinna być także poprawna formalnie.

Oparcie skargi wyłącznie na jednym zarzucie, czyli naruszenia prawa postępowania lub prawa materialnego postępowania, nie może być uznane za wystarczające na pozytywną ocenę z tej części egzaminu radcowskiego. Naruszenie przepisów prawa materialnego nie jest następstwem naruszenia przepisów postępowania, bo gdyby nawet organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, to i tak zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt. 3 ustawy - Prawo budowlane, było błędne. Z kolei naruszenie przepisów postępowania było tego rodzaju, że nawet zastosowanie właściwej normy materialnoprawnej, w postaci art. 51 ust. 1 pkt. 2 i 3 cyt. ustawy, nie mogłoby zmienić oceny, że zaskarżona decyzja jest obarczona błędami nakazującymi jej uchylenie. Z tych względów dopiero skarga zawierająca, co najmniej te dwa zarzuty uzasadnia ocenę, że zdający jest wystarczająco przygotowany do prawidłowego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Egzaminatorzy trafnie stwierdzili, że egzaminowany uchybił art. 46 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wskazując uczestnika postępowania, w następstwie czego do skargi załączona została zbyt mała ilość jej odpisów. Pozostałe elementy, wymagane zgodnie z art. 46 i art. 57 p.p.s.a. zostały w skardze zawarte. Ponieważ brak oznaczenia uczestnika postępowania i brak dla niego odpisu skargi jest usuwalnym brakiem formalnym skargi, zatem ostatecznie nie dyskwalifikuje skargi, ale obniża jej jakość.

Następnie Komisja Odwoławcza wskazała, iż na tle braków formalnych skargi, także jej zawartości merytoryczna nie jawi się jako dostateczna. W skardze zdający podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dostrzeżono wyłącznie naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Nie dostrzeżono natomiast naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane. Nie zwrócono uwagi na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarga nie zawierała podstawy prawnej wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.) i wniosku o koszty postępowania (art. 200 p.p.s.a).

Zdaniem Komisji Odwoławczej oparcie skargi wyłącznie na jednym zarzucie, czyli naruszenia przepisów postępowania, nie może być wystarczające do wydania oceny pozytywnej z tej części egzaminu radcowskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 4 lipca 2017 r. oddalił skargę strony.

Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącego, zgodną z opiniami dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącego, jak również błędy w niej zawarte, których charakter przesądził o ocenie niedostatecznej.

W ocenie WSA Komisja Egzaminacyjna II Stopnia słusznie podniosła za egzaminatorami, że praca egzaminowanego w zakresie prawa cywilnego, z uwagi na błędny zakres zaskarżenia, będący wynikiem wadliwej oceny charakteru dokonanych przez pozwaną nakładów, brak wskazanych zarzutów – przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka [...] i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu zatrzymania przez powoda poniesionych przez pozwaną nakładów oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 676 k.c., a w szczególności zarzutów naruszenia prawa procesowego odniesionych do okoliczności faktycznych istotnych dla oceny zasadności podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia – nie zasługuje na ocenę pozytywną.

Zdaniem WSA zasadnie również Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że zarzuty skarżącego podniesione w odwołaniu, a dotyczące zadania z zakresu prawa administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Zaproponowane bowiem przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego nie jest prawidłowe, wobec czego podzielić należy ocenę dokonaną przez egzaminatorów. Trafnie egzaminatorzy podnieśli, że zdający uchybił art. 46 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wskazując uczestnika postępowania w następstwie czego do skargi została załączona zbyt mała ilość jej odpisów. Odnosząc się natomiast do zawartości merytorycznej sporządzonej przez zdającego skargi, to Sąd podzielił ocenę Komisji Egzaminacyjnej, iż w skardze zdający podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Skarżący nie dostrzegł natomiast naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 3 ustawy - Prawo budowlane oraz nie zwrócił uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżący nie wskazał również podstawy wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.) i wniosku o koszty postępowania (art. 200 p.p.s.a.).

Powyższe, według Sądu I instancji, powoduje, że sporządzone przez skarżącego prace egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego słusznie nie zostały ocenione na oceny pozytywne. Wbrew stanowisku skarżącego, z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu uchwały w pełni wynika, dlaczego z ww. zadań skarżący otrzymał oceny niedostateczne. Zaskarżona uchwała zawiera dokładne wskazania mankamentów prac ze wskazanych wyżej dziedzin prawa. Opisane wyżej uchybienia pracy egzaminowanego dostrzeżone przez obie Komisje egzaminacyjne uniemożliwiły wystawienie ocen pozytywnych.

II

M.K. zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

a) art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ, oceniając ponownie pracę skarżącego nie wykroczył poza granice określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., podczas gdy ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa cywilnego, jak również z egzaminu z prawa administracyjnego nastąpiło z pomięciem przewidzianych w ustawie kryteriów, zachowania wymogów formalnych, właściwie zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu zgodnie z interesem reprezentowanej strony;

b) art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z tej części egzaminu radcowskiego, w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

c) art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wskutek niespełnienia przez skarżącego wszystkich ustawowych kryteriów, oceniający nie uwzględnili w dokonywaniu oceny prac egzaminacyjnych skali ocen pozytywnych w zakresie dotyczącym egzaminu z prawa cywilnego jak i administracyjnego, podczas gdy wskazana w ustawie pięciostopniowa skala ocen cząstkowych uzależniona jest od spełnienia wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych;

d) art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że praca skarżącego zarówno w zakresie prawa cywilnego, jak również prawa administracyjnego nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu z tych części egzaminu radcowskiego, w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego

wykonywania zawodu radcy prawnego;

e) art. 365 ust. 2 u.r.p. w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że egzaminatorzy oceniający prace egzaminacyjne skarżącego kierowali się wskazanymi w przepisie ustawowym kryteriami ocen, podczas gdy praca skarżącego została oceniona negatywie, pomimo iż spełniała kryteria formalne i wypełniała założenia objęte zadaniem egzaminacyjnym oraz uwzględniała interes strony reprezentowanej na potrzeby zadania egzaminacyjnego;

f) art. 366 ust. 1 u.r.p. poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego z zakresu prawa cywilnego i prawa administracyjnego, gdy tymczasem obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna w związku z czym do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku przeprowadzonego egzaminu radcowskiego.

2) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 136 k.p.a., albowiem organ administracji niezasadnie przyjął, że praca skarżącego zarówno w zakresie prawa cywilnego, jak również prawa administracyjnego nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu z tych części egzaminu radcowskiego, w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, iż Komisja Odwoławcza w sposób należyty ustaliła stan faktyczny sprawy, czym zostały naruszone przepisy art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a organ odwoławczy nie rozważył całokształtu materiału dowodowego, a także nie wyjaśnił w sposób prawidłowy motywów podjętego rozstrzygnięcia;

c) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, jak również zarzutów objętych skargą i wskutek tego błędne przyjęcie, iż zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa cywilnego w sytuacji, gdy zarzuty apelacji podniesione przez zdającego w trakcie egzaminu radcowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte oraz uwzględniały one słuszny interes reprezentowanej strony;

d) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów i wskutek tego:

- błędnie przyjęto, że niewskazanie przez skarżącego w apelacji wartości

przedmiotu zaskarżenia jest zabiegiem błędnym oraz wynika z wadliwej oceny

charakteru dokonanych przez pozwaną nakładów, podczas gdy jak wynika z

orzecznictwa i doktryny - obowiązek podania wartości przedmiotu sporu lub

zaskarżenia nie powstaje, gdy przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota

pieniężna, a wartość przedmiotu zaskarżenia jest oznaczona przez zakres

zaskarżenia;

- błędnie przyjęto, że niepodniesienie przez skarżącego w treści apelacji zarzutu

procesowego, a to art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie dowolnej i błędnej oceny zeznań świadków i stron miało znaczenie, w sytuacji gdy odwołujący przyjął odmienną od proponowanej w opisie istotnych zagadnień taktykę procesową, zmierzającą do uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, zaś w takiej sytuacji podnoszenie zarzutów procesowych w oparciu o art. 233 § 1 k.p.c. było zabiegiem zbędnym;

- błędnie przyjęto, że niepodjęcie przez skarżącego rozważań - w treści sporządzonej przez niego apelacji - dotyczących ulepszeń lokalu i w konsekwencji niepodniesienie zarzutu obrazy prawa materialnego, a to art. 676 k.c. dyskwalifikuje sporządzony przez odwołującego środek odwoławczy, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa - sąd apelacyjny związany jest jedynie zarzutami prawa procesowego, nie jest natomiast związany podniesionymi przez apelującego zarzutami prawa materialnego, a nadto nie jest także związany wnioskami apelacji;

- błędne przyjęcie, iż zarzuty apelacji oraz będące ich konsekwencją wnioski końcowe są nieprawidłowe, podczas gdy przyjęte przez skarżącego rozwiązanie jest w przeważającej części zgodne z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa cywilnego egzamin radcowski; błędnie przyjęto, iż skarżący niesłusznie zarzucił Sądowi I instancji, iż ten nie rozpoznał istoty sprawy, a w konsekwencji skarżący miał błędnie sformułować wniosek końcowy apelacji, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa nierozpoznanie przez Sąd I instancji zarzutu potrącenia stanowi nierozpoznanie istoty sprawy, a w tej sytuacji we wniosku końcowym należy żądać uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

- błędne przyjęto, że sporządzona przez skarżącego apelacja nie jest zgodna z interesem reprezentowanej strony, podczas gdy w apelacji tej o interes klienta zadbano w sposób należyty, bowiem biorąc pod uwagę podniesione zarzuty, apelacja okazałaby się skuteczna, a jedyną negatywną konsekwencją wniesienia jej w kształcie przyjętym przez skarżącego, mogłoby być narażenie klienta na ewentualne obciążenie częścią kosztów postępowania; błędnie przyjęto, że zarzuty skarżącego podniesione w odwołaniu, a dotyczące zadania z zakresu prawa administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie, podczas gdy zarzuty odwołania podniesione przez zdającego w trakcie egzaminu radcowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte;

- błędnie przyjęto, że zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z

zakresu prawa administracyjnego nie jest prawidłowe w sytuacji, gdy wniesiona

do sądu administracyjnego skarga byłaby skuteczna i w konsekwencji

prowadziłaby do uchylenia decyzji obu organów, wskutek podniesienia przez

skarżącego prawidłowych zarzutów proceduralnych korespondujących ze

sporządzonymi wnioskami skargi;

- błędne przyjęcie, iż sporządzonej skargi nie można oceniać pozytywnie,

podczas gdy sporządzona przez odwołującego skarga jest w przeważającej

części zgodna z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do

zadania z prawa administracyjnego egzamin radcowski -18 marca 2016 r.;

e) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, polegające na nieodniesieniu się w sposób wyczerpujący do zarzutów objętych skargą w zakresie dotyczącym tak egzaminu z prawa cywilnego jak również z prawa administracyjnego;

f) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia nieuwzględnienia zarzutu z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzestając na wskazaniu, że w rozpoznawanej sprawie Komisja Odwoławcza uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia uchwały;

g) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów i wskutek tego pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę, pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, w szczególności z pominięciem faktu, że skarżący dopełnił wszelkich wymagań formalnych, a wniesienie apelacji w takiej postaci jak zaproponowana przez odwołującego - w świetle dorobku judykatury i doktryny - winno skutkować wzruszeniem wyroku Sądu I instancji;

h) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów i wskutek tego pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę, pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, ze wskazaniem, że skarżący w sporządzonej skardze nie podniósł zarzutu naruszania przepisów prawa materialnego, z jednoczesnym brakiem uwzględnienia okoliczności, iż prawidłowo oraz zasadnie w skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, a to naruszenia art. 10, art. 40 § 2, art. 79, art. 81 k.p.a., które w powiązaniu z trafnymi wnioskami determinują skuteczność wniesionej skargi i jako właściwie sformułowane prowadzą do uchylania decyzji obu organów;

i) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów i wskutek tego:

- błędne przyjęcie, że zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z

egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa administracyjnego

w sytuacji, gdy wniesiona do sądu administracyjnego skarga byłaby skuteczna i w

konsekwencji prowadziłaby do uchylenia decyzji obu organów, wskutek

podniesienia przez skarżącego prawidłowych zarzutów proceduralnych

korespondujących ze sporządzonymi wnioskami skargi;

- błędne przyjęcie, iż zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z

egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa cywilnego w

sytuacji, gdy wniesiona apelacja byłaby skuteczna; ponadto została ona

sporządzona z zachowaniem wymogów formalnych, prawidłowo zastosowano w

niej przepisy prawa, a także zadbano o interes klienta w sposób należyty,

proponując poprawny sposób rozstrzygnięcia danego problemu;

- błędne przyjęcie, że sporządzonej skargi nie można oceniać pozytywnie, a także niezasadne przyjęcie, że nie spełnia ona minimalnych wymogów stawianych tego typu pracy, podczas gdy sporządzona przez odwołującego skarga jest w przeważającej części zgodna z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa administracyjnego egzamin radcowski -18 marca 2016 r.;

j) art. 1 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwie przeprowadzoną kontrolę działalności organu II instancji, a w konsekwencji - mimo braku podstaw - oddalenie skargi.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. sformułowane w pkt 2 lit. e i f petitum skargi kasacyjnej.

Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sadu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z tych przypadków.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie kontrolowanego wyroku Sądu I instancji, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia, co prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji wyczerpująco wyjaśnił, z jakich powodów uznał, że skarga strony na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia – nie zasługiwała na uwzględnienie. Natomiast zupełnie inną kwestią jest siła przekonywania argumentów Sądu I instancji. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem poprzez zarzut naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).

Zamierzonego skutku nie mogły również odnieść zarzuty naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., zawarte w pkt 2 lit. c,d,g,h,i petitum skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić postępowanie uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do tak przeprowadzonego postępowania zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., stosuje się wówczas odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Jak wynika ze wskazanych wyżej unormowań, uzupełniające postępowanie dowodowe może być przeprowadzone jedynie z dokumentów i w celu oceny legalności zaskarżonego aktu. Jeżeli więc doszło do uzupełnienia przez Sąd I instancji dowodów zgromadzonych przez organ, wówczas do tych uzupełnionych dowodów odpowiednio stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Z naruszeniem art. 106 § 5 p.p.s.a. mamy do czynienia w sytuacji, gdy sąd przeprowadzał dowody uzupełniające, a dokonując tego - uchybił stosownym przepisom procedury cywilnej (por. wyroki NSA z dnia: 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 2860/16; 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1568/17; 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2671/16). Zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wówczas, kiedy sąd administracyjny pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia: 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 155/15; 25 września 2007 r., sygn. I FSK 1245/06; 30 września 2005 r., sygn. akt. FSK 2282/04).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z akt sądowych sprawy nie wynika, by Sąd I instancji przeprowadzał uzupełniające postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Wobec tego nie mógł naruszyć art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.

Za nieusprawiedliwione należy również uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a., art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 140 k.p.a. i art. 136 k.p.a., sformułowane w pkt 2 lit. a i b petitum skargi kasacyjnej. Według autora skargi kasacyjnej do naruszenia tych przepisów doszło wskutek niezasadnego przyjęcia, że prace skarżącego zarówno z prawa cywilnego, jak i prawa administracyjnego nie zasługiwały na ocenę pozytywną oraz nierozważenia całokształtu materiału dowodowego, a także niewyjaśnienia przez Komisję Odwoławczą motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Ustosunkowując się do tak postawionych zarzutów procesowych należy podkreślić, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Materiał dowodowy, na który składają się poszczególne zadania egzaminacyjne, jak i prace zaprezentowane w wykonaniu tych zadań, z założenia jest zatem materiałem dowodowym kompletnym i po oddaniu prac nie można go już uzupełniać (por. wyroki NSA z dnia: 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2351/14, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2149/15).

Komisje egzaminacyjne – w sprawie skarżącego – opierając się na całokształcie tak zgromadzonego materiału dowodowego dokonały jego oceny. Nie przeczy temu przyjęcie przez skarżącego odmiennego stanowiska odnośnie poszczególnych błędów, jakie komisje egzaminacyjne wykazały wobec przyjętych przez niego rozwiązań zadań z zakresu prawa cywilnego i prawa administracyjnego.

Zatem zarzucane przepisy k.p.a. w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. dotyczące kwestii wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, jak i rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie mogły być naruszone, zarówno przez komisje egzaminacyjne, jak i Sąd I instancji. W sprawie został bowiem zebrany i poddany ocenie kompletny materiał dowodowy, jaką jest dokumentacja egzaminacyjna.

Nie został również naruszony art. 107 § 3 k.p.a., określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez autora skargi kasacyjnej, który uważa, że powinien otrzymać ocenę pozytywną z zakresu prawa cywilnego, jak i prawa administracyjnego.

Należy podkreślić, że uchwała Komisji Odwoławczej zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie przyjętego przez organ stanowiska wskazuje, że zostało ono przyjęte po rozważeniu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych elementów pracy skarżącego, zaś waga i rodzaj mankamentów tej pracy zadecydowała o wystawieniu oceny negatywnej. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu I instancji, który zaakceptował stanowisko komisji obu instancji, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 i art. 80 k.p.a.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 1 lit. a – f petitum skargi kasacyjnej. Istota tych zarzutów sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, a tym samym wadliwie ocenił, że wynik egzaminu radcowskiego, który zdawał skarżący został prawidłowo ustalony. Negatywny wynik egzaminu radcowskiego był konsekwencją uzyskania przez skarżącego ocen niedostatecznych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów określonych w skardze kasacyjnej należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 364 ust. 2 u.r.p., egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych, przy czym druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje zaś rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

W ramach oceny prac pisemnych, w tym pracy z zakresu prawa cywilnego i prawa administracyjnego wprowadzono kryteria oceny, określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., które wskazują, że przy ocenie zadań bierze się pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Powyższe kryteria oceny muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie któregokolwiek z nich świadczy o braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, które polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.

Z powyższego wynika, że ocenę pozytywną może uzyskać rozwiązanie zadania, które spełnia wszystkie kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., czyli jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1962/14).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy dopełniły ciążących na nich z mocy ww. przepisów obowiązków. Niewątpliwie przeprowadziły ocenę pracy skarżącego kasacyjnie w sposób i trybie odpowiadającym przepisom prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał za całkowicie prawidłową argumentację Komisji II Stopnia w odniesieniu do wytkniętych uchybień pracy skarżącego z prawa cywilnego i administracyjnego.

Odnośnie zadania z zakresu prawa cywilnego Sąd I instancji słusznie podniósł, że stwierdzone błędy zostały trafnie ocenione przez komisje egzaminacyjne. Zaproponowane przez skarżącego rozwiązanie zadania z prawa cywilnego, przy uwzględnieniu ciężaru gatunkowego stwierdzonych błędów oraz mając na uwadze ich rozmiar - nie dawało podstaw do wystawienia oceny pozytywnej. W tym zakresie - nie powtarzając obszernej argumentacji Komisji Odwoławczej, zawartej w uzasadnieniu uchwały - należy wskazać, że obowiązkiem zdającego jako profesjonalnego pełnomocnika było przede wszystkim zakwestionowanie prawidłowości dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny dowodów będących podstawą ustaleń faktycznych, a następnie - zakwestionowanie prawidłowości poczynionych przez sąd ustaleń, prawidłowo sformułowanymi zarzutami naruszenia prawa procesowego i dopiero w dalszej kolejności podniesienie w tym zakresie należycie umotywowanych zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zdający zaś, na co słusznie zwrócili uwagę obaj egzaminatorzy, nie zawarł w swojej pracy najistotniejszych zarzutów procesowych, przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka [...] i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu zatrzymania przez powoda poniesionych przez pozwaną nakładów oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 676 k.c.

Ponadto skarżący w sporządzonej apelacji nie oznaczył wartości przedmiotu zaskarżenia, zgodnie z art. 368 § 2 k.p.c. Odwoływanie się zaś przez autora skargi kasacyjnej do regulacji zawartej w art. 1261 § 1 k.p.c. było chybione. Skarżący nie dostrzega bowiem, że art. 1261 § 1 k.p.c. został umieszczony wśród przepisów określających przesłanki formalne wszystkich pism procesowych, natomiast art. 368 § 2 k.p.c. jest przepisem określającym przesłanki formalne kwalifikowanego pisma procesowego, jakim jest apelacja. Oznacza to, że art. 368 § 2 k.p.c. zawiera regulację szczególną wobec art. 1261 § 1 k.p.c. Niewskazanie zaś w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia oznacza niedochowanie warunku formalnego apelacji - art. 368 § 2 k.p.c. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt III CZP 7/08).

Ponadto w żadnej mierze nie można się przychylić się do argumentacji autora skargi kasacyjnej, że pomimo wytkniętych przez komisje egzaminacyjne błędów - sporządzony w ramach egzaminu środek zaskarżenia może odnieść oczekiwany skutek, ponieważ sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Celem egzaminu jest bowiem sprawdzenie wiedzy egzaminowanego i jego przydatności do zawodu, w tym m.in. przez sprawdzenie umiejętności stosowania właściwych przepisów, umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2105/15).

Pomijając już fakt, że sporządzona przez skarżącego apelacja była obarczona ww. brakiem formalnym - za wyraz dostatecznego wykazania się wiedzą z zakresu właściwej dziedziny prawa - nie można uznać wyłącznie poprawności wybranego rozwiązania, tj. w tym przypadku sporządzenia apelacji, zapewniający ewentualne jej rozpoznanie przez sąd II instancji, nie zawierając w tym środku zaskarżenia zarzutów, które będą kwestionować istotę uchybień popełnionych przez sąd I instancji oraz wniosków apelacji, które będą uwzględniały interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował zdający.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już w kwestii oceny pracy z części egzaminu radcowskiego, gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin i stwierdził, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne są także wywody Sądu I instancji dotyczące zadania z zakresu prawa administracyjnego. Nie można odmówić racji Sądowi I instancji, że zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego nie jest prawidłowe, bowiem zdający uchybił art. 46 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wskazując uczestnika postępowania, w następstwie czego do skargi została załączona zbyt mała ilość jej odpisów.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela również ocenę dotyczącą zawartości merytorycznej sporządzonej przez zdającego skargi. W skardze zdający podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Skarżący nie dostrzegł natomiast naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust. 3 ustawy - Prawo budowlane oraz nie zwrócił uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżący nie wskazał również podstawy wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.) i wniosku o koszty postępowania (art. 200 p.p.s.a).

Zatem również w przypadku zadania z zakresu prawa administracyjnego nie można podzielić poglądu autora skargi kasacyjnej, że pomimo wytkniętych przez komisje egzaminacyjne błędów - sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a zatem zawsze uchyli zaskarżoną decyzję jeżeli przemawiają za tym względy materialnoprawne lub formalne, niezależnie od tego, o co w skardze zostanie napisane i jakie zarzuty podniesiono.

Jak wyżej wskazano, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a nie tylko ustaleniu, że sporządzona przez skarżącego na egzaminie skarga mogłaby mieć wpływ na uchylenie przez sąd zaskarżonych decyzji.

Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, że ocena pracy skarżącego z prawa cywilnego i prawa administracyjnego została dokonana przez pryzmat wymagań określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. oraz art. 364 ust. 10 u.r.p. i została uzasadniona w sposób jasny i wyczerpujący. Należy podkreślić, że nie narusza ona zasad swobodnej oceny. Sąd I instancji zasadnie uznał, że Komisja Odwoławcza wykazała, że zaproponowane przez skarżącego sposoby rozwiązania spornych części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie mogła być oceniona pozytywnie. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena dokonana przez organ, a zaakceptowana przez Sąd I instancji, nie nosi znamion dowolności.

W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).