Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 472/04 (prawomocnym od dnia 26 sierpnia 2005 r.), po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. W uzasadnieniu podniósł, że organ nie wyjaśnił okoliczności całkowitej niezdolności skarżącej do pracy ze względu na zły stan jej zdrowia.

Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] odmówił M. O. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a decyzja ta została przez niego utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], podjętą po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu Prezes Zakładu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie wszystkie określone w tym przepisie wymogi, w tym warunek niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Natomiast wnioskodawczyni orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2006 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do marca 2007 r., a zatem nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy. Organ wskazał ponadto, iż zgodnie z przepisem art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń w niej przewidzianych, do których prawo uzależniane jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie takie nie podlega więc uznaniu administracyjnemu i jest dla organu rentowego oraz Prezesa ZUS wiążące.

Organ stwierdził także, że ocenie podlegała sytuacja materialna wnioskodawczyni, lecz nie może ona stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie przedmiotowego świadczenia.

W skardze na ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. O. uznała ją za szkodliwą, nieusprawiedliwioną oraz niezgodną z prawem art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosła w związku z tym o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na pogorszenie się jej stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej. Podała, że nie ma środków na wykupienie leków dla niej samej oraz innych członków rodziny, a nadto, iż stara się o mieszkanie komunalne, które chciałaby wykupić, zaś ośrodek pomocy społecznej nie jest w stanie jej w tym pomóc.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczajacej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ustawy emerytalno-rentowej.

Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – t. jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).

Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.

Ponadto w niniejszej sprawie organ związany był prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 472/04, stosownie do treści art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpatrując ponownie wniosek M. O. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastosował się w pierwszej kolejności do zaleceń Sądu dotyczących wyjaśnienia kwestii zdolności skarżącej do pracy ze względu na stan jej zdrowia.

Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] marca 2006 r., wydanym na potrzeby prowadzonego przez organ postępowania w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku ustalił, że skarżąca jest jedynie częściowo niezdolna do pracy, okresowo od 1 stycznia 2006 r. do marca 2007 r. Zatem prawidłowe jest przyjęcie przez Prezesa Zakładu, iż świadczenie nie przysługuje osobie, wobec której orzeczono tylko częściową niezdolność do pracy. Należy dodatkowo wskazać, iż skarżąca nie jest niezdolna do pracy także ze względu na wiek, gdyż nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat.

Organ zasadnie powołał się na treść art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń w niej przewidzianych, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.

W sprawie bezsporne jest, że wspomniane orzeczenie z dnia [...] marca 2006 r. spełnia powyższe wymogi, a więc mogło stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej.

Prezes ZUS w rozpatrywanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie właściwie uzasadnił.

Ponadto trafnie podniósł, że o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku nie może przesądzać wyłącznie brak środków utrzymania, co w sprawie nie budzi wątpliwości. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, a nie świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.