Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lipca 2025 r. nr 91/08/2025/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję.

N. W. (zwany dalej: "skarżącym") zaskarżył decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (zwanego dalej: "Prezesem NFZ" lub "organem") z dnia 22 lipca 2025 r., nr 91/08/2025/KL, ustalającą skarżącemu obowiązek poniesienia kosztów udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości 1 376,21 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Opisaną we wstępie decyzją z dnia 22 lipca 2025 r., organ ustalił skarżącemu obowiązek poniesienia kosztów udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości 1 376,21 zł.

W podstawie prawnej decyzji powołał art. 50 ust. 16 i 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2024 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą").

W uzasadnieniu decyzji w postaci zestawienia tabelarycznego (zawierającego oznaczenie rodzaju świadczenia, nazwę świadczeniodawcy, datę świadczenia i koszt jednostkowy) organ wskazał, że w dniach: 19, 21 i 25 września 2020 r., 1 i 9 października 2020 r. oraz 25 listopada 2020 r. skarżącemu udzielone zostały świadczenia opieki zdrowotnej w łącznej kwocie 1 376,21 zł. w zakresie: leczenie ambulatoryjne i refundacja leków. W dniach udzielenia świadczeń uprawnienia skarżącego zostały zweryfikowane na podstawie dokumentu elektronicznego zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy. Na podstawie zebranych dowodów, a w szczególności na podstawie dokumentów i danych uzyskanych m.in. od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w O. (dalej jako: "KRUS") ustalono, że skarżący w dniach udzielonych świadczeń nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w Narodowym Funduszu Zdrowia (dalej jako: "NFZ") i nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ. Z informacji z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych (dalej jako: "CWU") wynika, że posiadał prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji w pełnym zakresie w związku z zarejestrowaniem przez NFZ dokumentu [...] wydanego przez austriacką instytucję ubezpieczeniową (Ö.), ważnego od 9 września 2019 r. Ważność tego dokumentu została jednak skrócona do 17 stycznia 2020 r. dokumentem [...] wydanym 20 września 2021 r. przez tą samą instytucję ubezpieczeniową. Jako przyczynę skrócenia dokumentu [...] instytucja wskazała: "Osoba jest nieuprawniona do świadczeń zdrowotnych w naszym państwie członkowskim".

Wskazując na przebieg postępowania wyjaśniającego Prezes NFZ zaznaczył, że w toku postępowania nie wpłynęły dodatkowe dokumenty, które rzutowałyby na sytuację skarżącego w przedmiotowym okresie, jak również nie wpłynęły wyjaśnienia lub dokumenty, z których wynikałoby, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy. Na dzień wydania decyzji nie zidentyfikowano także wstecznego zgłoszenia, o którym mowa w art. 50 ust. 18a ustawy. W ustalonych okolicznościach faktycznych stosownie do art. 50 ust. 16 pkt 1, 1a i 2 ustawy zdaniem organu zaistniały podstawy do obciążenia skarżącego kosztami wskazanych w decyzji świadczeń, które nie dotyczyły świadczeń POZ, co wyłącza tę przesłankę uniknięcia obowiązku uiszczenia kosztów świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący podniósł, że w okresach spornego korzystania ze świadczeń zdrowotnych posiadał tytuł do ubezpieczenia. Był bowiem objęty ubezpieczeniem społecznym z mocy ustawy jako rolnik, na potwierdzenie czego przedłożył zaświadczenie z KRUS. Wskazał, że zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego dokonał wstecz w terminie 30 dni od podjęcia przez NFZ dochodzenia należności za korzystanie ze świadczeń

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie z danych przekazanych przez KRUS wynika, że składka zdrowotna nie została odprowadzona, wobec czego w świetle przepisów ustawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako rolnik KRUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 - zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Sąd ogólnie zwraca uwagę, że w sytuacji sądowej kontroli decyzji administracyjnej w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu przez Sąd kwestie dotyczące naruszenia przepisów postępowania [tu: przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - zwanej dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 50 ust. 18 zd. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146 z późn. zm. - zwanej dalej: "ustawą")]. Dla każdego postępowania administracyjnego zasadnicze znaczenie ma bowiem należyte ustalenie i ocena stanu faktycznego sprawy, co obejmuje przestrzeganie przepisów postępowania regulujących tryb dochodzenia organu do prawdy materialnej. Wskazać też przyjdzie, że zakres okoliczności faktycznych, niezbędnych do rozpatrzenia sprawy indywidualnej i wydania decyzji administracyjnej, określają zasadniczo przepisy prawa materialnego. To normy prawa materialnego przesądzają bowiem o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych wymagających ustalenia i oceny (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 251/21). W rozpoznawanej sprawie granice te wyznaczały przepisy ustawy.

W sprawie nie są też sporne i nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia organu, co do: udzielenia skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dniach: 19, 21 i 25 września 2020 r., 1 i 9 października 2020 r. oraz 25 listopada 2020 r. w łącznej kwocie 1 376,21 zł; udzielone świadczenia (leczenie ambulatoryjne i refundacja leków) nie były świadczeniami, o którym mowa w art. 50 ust. 16 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy; podstawą weryfikacji uprawnienia skarżącego był dokument elektroniczny (art. 50 ust. 3 ustawy); skarżący w dacie udzielania świadczeń nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie jakichkolwiek tytułów. Ustalenia te słusznie stanowiły zatem podstawę do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie.

Istotą sporu jest to, czy winno ono zakończyć się decyzją ustalającą opłatę, czy też zaistniały podstawy do odstąpienia od jej ustalenia na podstawie art. 50 ust. 17 i 18a ustawy. W ocenie organu skarżący nie spełnił warunków określonych w art. 50 ust. 17 i 18a ustawy. Co do pierwszej regulacji organ stwierdził brak wyjaśnień i dokumentów, że skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, iż posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 17 ustawy). Co do drugiej (z art. 50 ust. 18a ustawy) argumentacja organu jest złożona i wielowątkowa. Zasadniczo Prezes NFZ upatruje braku podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty na podstawie art. 50 ust. 18a ustawy w tym, że płatnik składki zdrowotnej (tu: KRUS) nie dokonał opłacenia stosownych składek na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego za sporny okres wsteczny i nie ujawnił zgłoszenia do ubezpieczenia w CWU.

Sądową kontrolę zaskarżonej decyzji należy poprzedzić analizą stanu prawnego.

Zgodnie z art. 50 ust. 18 zd. 1 i 2 ustawy koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności.

Przepis ten statuuje ogólną zasadę, zgodnie z którą osoba której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, obowiązana jest ponieść koszty udzielonego świadczenia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 835/24 i powołane w nim judykaty). Jest ona powiązana z zasadą, że osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego (art. 67 ust. 2 ustawy). Od zasady tej ustawa przewiduje odstępstwa polegające na rozszerzeniu prawa do świadczeń za okresy, które nie były objęte zgłoszeniem. Do zasadniczych wyjątków należą regulacje art. 50 ust. 17 i 18a ustawy.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do regulacji z art. 50 ust. 17 ustawy.

W myśl art. 50 ust. 17 ustawy, obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

Oznacza to, że nie wydaje się decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności wobec osoby, która w chwili złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W orzecznictwie wskazuje się, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Z tego powodu każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdził, że w zakresie odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie wyjątku z art. 50 ust. 17 ustawy ustalenia organu są niedostateczne, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia standardów procesowych. W sprawie, w której istotą jest właśnie ustalenie i ocena, czy zachodzi podstawą do odstąpienia od ustalenia opłaty z art. 50 ust. 17 ustawy, obowiązkiem organu była analiza i ocena indywidualna przypadku skarżącego. Nie spełnia tego wymogu lakoniczne stwierdzenie organu, że nie wpłynęły wyjaśnienia lub dokumenty, z których wynikałoby, że skarżący działał w usprawiedliwionym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy. Sąd nie ma bowiem wątpliwości, że taka okoliczność powinna być wzięta pod uwagę w niniejszej sprawie z urzędu, bo też była znana Prezesowi NFZ z urzędu jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Otóż z ustaleń samego organu, przedstawionych w części sprawozdawczej uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący posiadał prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej od 9 września 2019 r. na podstawie przepisów o koordynacji w pełnym zakresie w związku z zarejestrowaniem przez NFZ dokumentu [...] wydanego przez austriacką instytucję ubezpieczeniową (Ö.). Ważność tego dokumentu została wprawdzie skrócona przez austriacką instytucję ubezpieczeniową kolejnym dokumentem [...], ale wydanym rok po udzieleniu świadczeń (tj. 20 września 2021 r.) i z mocą wsteczną (tj. od dnia 17 stycznia 2020 r.). Organ w ogóle nie rozważył tej kwestii indywidualnie. Organ winien był zatem w uzasadnieniu decyzji przywołać to istotne ustalenie i zestawić je z treścią art. 50 ust. 17 ustawy, a następnie zająć stanowisko względem tego, czy może ono stanowić okoliczność, uzasadniającą wykształceniu u skarżącego przekonania w dacie udzielania świadczeń, że w istocie był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Jeśli bowiem jeden dokument austriackiej instytucji ubezpieczeniowe potwierdza objęcie skarżącego takim ubezpieczeniem w spornym okresie, a drugi, wydany rok po udzieleniu świadczeń, informuje o jego skróceniu z mocą wsteczną od dnia 17 stycznia 2020 r., to bez wyjaśnienia i oceny okoliczności uznania skarżącego za osobę nieuprawnioną do świadczeń zdrowotnych w Austrii jest przedwczesna i nieuprawniona kategoryczna ocena, że skarżący nie działał w usprawiedliwionym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy.

Takie działania jak powyżej naruszają art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 28 zd. 3 ustawy.

W dalszej kolejności Sąd odniósł się do wyjątku z art. 50 ust. 18a ustawy.

W myśl art. 50 ust. 18a ustawy przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu. Dopełnieniem tej regulacji jest ustęp 18b, zgodnie z którym w przypadku dopełnienia obowiązku określonego w art. 67 ust. 1 i 3 w terminie, o którym mowa w ust. 18a, poniesione koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie, którego dotyczy ten obowiązek, nie podlegają zwrotowi.

Na tej podstawie art. 50 ust. 18a ustawy zwolnienie z obowiązku poniesienia świadczeń opieki zdrowotnej, będącego konsekwencją niezgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, któremu dana osoba podlega z mocy ustawy, jest warunkowane spełnieniem dwóch zasadniczych warunków. Osoba niezgłoszona w terminie do obligatoryjnego ubezpieczenia zdrowotnego, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest po pierwsze obowiązana w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania dokonać zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w art. 74-76 ustawy, po drugie zaś w tym samym terminie ma obowiązek opłacenia składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie (art. 67 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 67 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. ba tej ustawy). Brak realizacji jednego z powyższych warunków stanowi przeszkodę do przyjęcia, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego został dopełniony z mocą wsteczną na podstawie art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 ustawy, a tym samym, że zaistniała podstawa do zwolnienia z obowiązku, o którym mowa w art. 50 ust. 16 i 18 ww. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 165/24).

Co do podstawy odstąpienia z art. 50 ust. 18a ustawy Sąd dostrzegł, że organ dokonał szeregu ustaleń i przytoczył je w części sprawozdawczej uzasadnienia decyzji. Ukierunkował bowiem postępowanie dowodowe właśnie na okoliczności z art. 50 ust. 18a ustawy. Ustalił, co w sprawie jest niesporne i nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżący dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS. Z zaświadczenia KRUS z dnia 18 marca 2025 r. (k. 27 akt admin.) i szeregu dodatkowych pisemnych wyjaśnień KRUS (w tym z dnia 13 maja 2025 r. - k. 63 akt admin) wynika, że zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego skarżący dokonał w dniu 17 marca 2025 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 9010 (tj. ubezpieczenie dotowane rolników czynnych, w którym płatnikiem jest KRUS). Zgłoszenia dokonano za okresy wsteczne, co poświadczył urzędowo KRUS (tj.: od 1 lipca 2019 r. do 4 sierpnia 2019 r, od 18 stycznia 2020 r. do 8 marca 2020 r., od 15 sierpnia 2020 r, do 16 sierpnia 2020 r., od 29 sierpnia 2020 r. do 30 sierpnia 2020 r., od 19 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r., od 1 czerwca 2021 r., do 7 czerwca 2021 r., od 1 sierpnia 2023 r. do 21 sierpnia 2023 r.). Zgłoszenie obejmowało zatem okres (tj. od 19 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r.), w którym były udzielane świadczenia zdrowotne objęte zaskarżoną decyzją (tj. 19, 21 i 25 września 2020 r., 1 i 9 października 2020 r. oraz 25 listopada 2020 r.).

W przedmiotowej sprawie jest więc prawidłowo ustalone, że skarżący spełniał warunki do objęcia go z mocy ustawy ubezpieczeniem zdrowotnym m. in. od dnia od 19 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r. jako rolnik w rozumieniu art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (obecnie: Dz. U. z 2025 r. poz. 1770), a więc podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. W ocenie Sądu został zgłoszony do tego ubezpieczenia za pośrednictwem KRUS w dniu 17 marca 2025 r. W reakcji na zawiadomienie Prezesa NFZ o wszczęciu postępowania z dnia 25 lutego 2025 r. skarżący dokonał bowiem zgłoszenia w KRUS w dniu 17 marca 2025 r. KRUS potwierdził to zgłoszenie i spełnienie przez skarżącego warunków zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia m.in. za okres, w którym były udzielane świadczenia objęte zaskarżoną decyzją. Zatem pierwszy warunek zastosowania przepisu art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 ustawy został w sprawie spełniony.

Sporne w sprawie jest wykazanie przez skarżącego drugiego warunku zgłoszenia wstecznego, a więc opłacenia w terminie wymaganej składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące: wrzesień, październik i listopada 2020 r.

Odnosząc się do kwestii nieopłacenia składki przez skarżącego za sporny okres i obciążenia do kosztami świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jego rzecz, wskazać należy, że jak wynika z art. 67 ust. 1 ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74 - 76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. A zatem zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego następuje zgodnie z przepisami art. 74 – 76 ustawy, natomiast opłacenie składki - w terminie i na zasadach określonych w art. 79 - 94 ustawy. W tym miejscu przypomnieć należy, że w art. 86 ust. 1 ustawy wskazane zostały podmioty zobowiązane do opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne za osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, za które składka na ubezpieczenie zdrowotne jest finansowana ze środków budżetu państwa. Z dniem 1 stycznia 2017 r. dodany został pkt 16 art. 86, w myśl którego składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 34, oraz domowników rolników, którzy prowadzą działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem rolników prowadzących działalność wyłącznie w zakresie działów specjalnych i ich domowników oraz rolników prowadzących działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, w gospodarstwach rolnych o powierzchni poniżej 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników, opłaca Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Dodać przy tym należy, że z dniem 1 stycznia 2017 r. do ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dodany został art. 84a. Zgodnie z tym przepisem składkę na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w art. 80 ust. 1a, w gospodarstwach rolnych o powierzchni od 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników, oraz składkę, o której mowa w art. 80 ust. 3a, opłaca rolnik. W myśl art. 86 ust. 1 pkt 16 ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 34, oraz domowników rolników, którzy prowadzą działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem rolników prowadzących działalność wyłącznie w zakresie działów specjalnych i ich domowników oraz rolników prowadzących działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, w gospodarstwach rolnych o powierzchni poniżej 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników, opłaca Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z kolei stosownie do art. 87 ust. 4 pkt 2 ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne: osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i ba oraz pkt 16 pobierających świadczenia emerytalno-rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 34 są opłacane i ewidencjonowane w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Przywołane wyżej przepisów wskazują czytelnie organy zobowiązane do pobierania i opłacania składek za ww. podmioty.

W rozpoznawanej sprawie, według ustaleń organu, składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego były opłacane, ewidencjonowane i przekazywane przez KRUS. Podmiotem zobowiązanym do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne ze środków budżetu państwa za skarżącego był KRUS. Organ ustalił też, że KRUS składek tych nie opłacił.

Organ ustalił, na podstawie wyjaśnień KRUS m. in., że w celu dopełnienia obowiązku zgłoszenia wynikającego z art. 50 ust. 16 - 22 ustawy KRUS wydaje, na wniosek osoby zainteresowanej (rolnika, domownika), jedynie zaświadczenia i nie ma możliwości wprowadzenia tych okresów do systemu, dlatego składka zdrowotna (za skarżącego) nie została opłacona i nie przekazano danych elektronicznie o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego do CWU (k. 63 akt admin). Wyjaśnił KRUS, że jest płatnikiem składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego za sporny okres oraz, że podmiotem zobowiązanym do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne ze środków budżetu państwa za skarżącego jest i był KRUS (k. 83 akt admin.). Organ nie dokonał ustaleń przeciwnych.

W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest taka wykładnia prawa materialnego, w której brak uprawnienia skarżącego do skorzystania z odstąpienia od naliczenia opłaty na zasadzie art. 50 ust. 18a ustawy wynikałby jedynie z przyczyn leżących po stronie organu ubezpieczającego skarżącego, płatnika jego składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, KRUS-u, na którego to zaniechanie (brak opłacenia składki) skarżący nie ma żadnego wpływu. Skarżący zachował się zgodnie z pouczeniem udzielonym przez organ w piśmie 25 lutego 2025 r.: dokonał wstecznego zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia w KRUS i przedłożył dokument potwierdzający dokonanie zgłoszenie, tj. zaświadczenie z KRUS.

Sąd podziela pogląd prawny, że na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2025 r., sygn. akt II GSK 1393/25 i powołane w nim judykaty).

Przytoczone wyżej regulacje ustawy należy bowiem odczytywać w świetle art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a także art. 68 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, przy czym warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. Zapisy art. 68 Konstytucji RP określają granice podmiotowego prawa jednostki (osoby fizycznej) do ochrony zdrowia. Treścią tego prawa jest realna możliwość korzystania z systemu zdrowia, funkcjonalnie ukierunkowanego na zapobieganie chorobom, urazom i niepełnosprawności. Regulacje, o których mowa powyżej, mają zdaniem sądu wpływ na ocenę prawidłowości działania organu w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją. Prawidłowa realizacja wymogów postawionych organowi przy załatwieniu sprawy administracyjnej zgodnie z zasadą zaufania obywateli do władzy publicznej wypływa z podstawowych zasad prawa, które mają swoje zakorzenienie w Konstytucji RP. Wyznacznikiem i podwaliną takiego sposobu odczytania przepisów jest tu art. 2 Konstytucji RP - wyrażający zasadę demokratycznego państwa prawnego - który adresowany jest nie tylko do organów legislatywy, ale także egzekutywy i judykatywy. Od początku obowiązywania w polskim porządku prawnym zasada ta była traktowana jako źródło kolejnych reguł o bardziej szczegółowym charakterze. Jedną z nich jest ochrona zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zwana również zasadą lojalności państwa względem obywateli. Opiera się na ona założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że zasada ta wyraża się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 315/23 i M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, LEX/el. 2021, art. 2).

W ocenie Sądu okoliczność, że w zasobach CWU brak jest informacji o zgłoszeniu skarżącego do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jest niewystarczająca w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, by odmówić zastosowania art. 50 ust. 18a ustawy. Niedopuszczalne jest ograniczenie katalogu dowodów do określonych dowodów (tu: do danych z CWU). Przepisy k.p.a. nie przewidują zamkniętego katalogu dowodów, a organ nie wskazał przepisu, który wprost wyłączałby lub ograniczał w rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 75 § 1 k.p.a. na sporną okoliczność. Według art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Szczególną moc dowodową mają dokumenty urzędowe (art. 76 k.p.a.). Zgłoszenie skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego do KRUS zostało w sposób dostateczny poświadczone i urzędowo przez właściwy organ ubezpieczający skarżącego. Prezes NFZ nie przeprowadził własnych dowodów przeciwnych do twierdzeń z dowodów zaoferowanych przez skarżącego oraz KRUS. Okoliczności płynące z zaoferowanych przez skarżącego i KRUS dowodów, w tym mający szczególną moc dowodową dokumentów urzędowych, zostały więc wadliwie ocenione przez organ. W efekcie naruszył on prawo procesowe. Błędnie uznał je za takie, które nie mogą potwierdzać wersji skarżącego o zgłoszeniu skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego. Uniemożliwiło to właściwą ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów i nie pozwoliło na merytoryczne prawidłowe rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

W świetle przytoczonych unormowań natury tak ustawowej jak i konstytucyjnej Sąd, dokonując w niniejszej sprawie kontroli legalności zaskarżonej decyzji, doszedł do wniosku, że narusza ona przepisy art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 28 zd. 3 ustawy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W postępowaniu dowodowym nie dołożył organ wymaganej prawem staranności, wnikliwości i wszechstronności celem dokonania ustaleń faktycznych i całościowej oceny niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dysponując przedłożonym przez skarżącego zaświadczeniem wydanym przez KRUS dotyczącym daty powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (w tym za sporny okres) oraz wyjaśnieniami KRUS zawartymi w szeregu jego pism (z dni: 15 kwietnia, 13 i 29 maja oraz 20 czerwca 2025 r.), a także informacjami z CWU o posiadaniu przez skarżącego prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji w pełnym zakresie - w tym w szczególności informacją o skróceniu ważności dokumentu wydanego przez austriacką instytucję ubezpieczeniową dopiero w dniu 20 września 2021 r. - dowodów tych nie ocenił zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. w powiązaniu z przywołanymi wyżej przepisami prawa materialnego art. 50 ust. 17 i 18a ustawy. Dokonał też wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 18a ustawy.

Z tego względu Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona ustaleń i ocen w kontekście ponownego zastosowania w sprawie art. 50 ust. 17 i 18a ustawy zgodnie z powyższymi wytycznymi.

Wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl.

Stosownie do art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a. niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.