Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 11 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SAB/Go 196/19 o odrzuceniu skargi R.B. na bezczynność Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] w przedmiocie wypłaty świadczenia emerytalnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Go 196/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę R.B. (dalej: skarżący) na bezczynność Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] w przedmiocie wypłaty świadczenia emerytalnego.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że skarga na bezczynność organu jest w rzeczywistości pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Skarga na bezczynność jest zatem dopuszczalna tylko wówczas, gdy istnieje przepis prawa zobowiązujący organ do wydania określonego aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. bądź określonego zachowania w postępowaniu administracyjnym czy podatkowym (o których mowa w art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.), zaś kontrola sądu sprowadza się do sprawdzenia czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej.

Dalej Sąd zauważył, iż przedmiot rozpoznawanej skargi stanowi bezczynność Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] w sprawie wypłaty skarżącemu świadczenia emerytalnego za okres czerwiec-listopad 2018 r.

Sąd I instancji podkreślił, iż kwestie prawa do zaopatrzenia emerytalnego, jego wysokości, ustania i zawieszania prawa do świadczeń (w tym emerytury wojskowej) oraz wypłaty, regulują przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 289, dalej jako u.z.e.ż.) w tym przede wszystkim dział IV - ,,Ustalanie prawa do zaopatrzenia emerytalnego", dział V - ,,Ustanie i zawieszenie prawa do świadczeń oraz zmniejszenie ich wysokości" i dział VI - ,,Wpłata świadczeń". Z przepisów cytowanej ustawy wynika jednoznacznie, iż ustawodawca sądem właściwym do orzekania w sprawach uregulowanych w u.z.e.ż. uczynił sądy powszechne (zob. art. 31 u.z.e.ż.). Zatem w sytuacji wydania w w/w sprawach decyzji przez właściwy organ emerytalny, a także w przypadku bezczynności organu emerytalnego, środek odwoławczy przysługuje stronie wyłącznie do sądu powszechnego. Sąd dodał, iż zgodnie z art. 477 8 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, przez które rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych (art. 476 § 2 i 3 k.p.c.), należą do właściwości sądów okręgowych.

Skoro zatem, zarówno na decyzje wydane w przedmiocie emerytury wojskowej, jak i na bezczynność organów w zakresie ich wydania przysługuje stronie środek odwoławczy do sądu powszechnego, to nie ulega w tej sytuacji wątpliwości, że przedmiotowa skarga dotyczy działań organu, które nie podlegają kontroli sądów administracyjnych.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż w przedmiotowej sprawie, co nie jest kwestionowane przez strony, organ emerytalny – Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...][...] maja 2019 r. wydał decyzję nr [...], w której stwierdził między innymi, że: prawo do emerytury wojskowej i wszystkich uprawnień z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego nie przysługuje skarżącemu z dniem 16 kwietnia 2019 r. oraz wstrzymanie wypłaty emerytury wojskowej skarżącego nastąpi z dniem 1 czerwca 2019 r., od której skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Wydział IV Pracy Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Jak wynika z treści uzasadnienia w/w decyzji w zakresie wstrzymania wypłaty emerytury organ emerytalny orzekł na podstawie art. 44 ust. 1 pkt 1 u.z.e.ż. zgodnie z którym wypłatę emerytury (..) wstrzymuje się między innymi jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa, poczynając od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym organ emerytalny wydał decyzję z urzędu. Z powyższego wynika jednoznacznie, iż kwestia wypłaty świadczenia (emerytury wojskowej) skarżącemu objęta jest decyzją z 20 maja 2019 r., która po złożeniu przez niego odwołania, poddana została będącej w toku, kontroli i ocenie przez sąd powszechny. W tym okolicznościach Sąd I instancji stwierdził, iż nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania złożonej przez skarżącego skargi na bezczynność organu emerytalnego do wypłaty mu emerytury wojskowej i odrzucił ją na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący, zaskarżając je w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie następujących przepisów prawa, tj.

1) art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w związku z art. 32 Konstytucji RP i art. 6 Karty praw podstawowych UE poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie;

2) art. 3 § 1 P.p.s.a - poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a - polegające na nie wyjaśnieniu i nie wskazaniu stronie w jaki sposób sąd powszechny miałby w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność np. zobowiązać organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, zobowiązać organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał że skargę należało uwzględnić.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Właściwość sądów administracyjnych określa przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast zgodnie z art. 1 P.p.s.a. przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy tej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Granice kognicji rzeczowej sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a., jak również wynikają ze szczególnych przepisów zawartych w innych aktach prawnych. Wyszczególnienie w powyższym przepisie aktów i czynności oraz spraw ma charakter wyczerpujący i stanowi katalog zamknięty (enumeracja pozytywna), co oznacza, że skarga wniesiona w jakichkolwiek innych przypadkach niż w nim wskazanych, nie podlega właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1, 2 i 4 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Natomiast stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a. wspomnianą wyżej kontrolą sądów administracyjnych objęta jest również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w punktach 1-4, oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Istotą powstałego w sprawie sporu jest kwestia dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] w przedmiocie wypłaty świadczenia emerytalnego. W tym miejscu zauważyć należy, że organ emerytalny – Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] maja 2019 r. wydał decyzję nr [...], w której stwierdził między innymi, że: prawo do emerytury wojskowej i wszystkich uprawnień z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego nie przysługuje skarżącemu z dniem 16 kwietnia 2019 r. oraz wstrzymanie wypłaty emerytury wojskowej skarżącego nastąpi z dniem 1 czerwca 2019 r., od której skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Wydział IV Pracy Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Skarżący w swojej skardze do Sądu I instancji domagał się zobowiązania organu do dokonania czynności tj. wypłacenia mu świadczenia emerytalnego za miesiące czerwiec- listopad 2019 r., która to kwestia, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, objęta jest decyzją organu z dnia [...] maja 2019 r.

Tymczasem w myśl art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.), sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 K.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 K.p.c.).

Z kolei ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) stanowi w art. 31 ust. 4 i 5, że w sprawach dotyczących prawa do zaopatrzenia emerytalnego i świadczeń z tego tytułu oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji w tych sprawach zainteresowanemu przysługuje odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a więc do właściwego sądu powszechnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania sprawy ze skargi na decyzję wojskowego organu emerytalnego w przedmiocie emerytury wojskowej. Skoro w tych sprawach nie jest właściwy sąd administracyjny, to również skarga na bezczynność wojskowego organu emerytalnego w przedmiocie wypłaty skarżącemu wstrzymanej na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2019 r. emerytury wojskowej wniesiona przez skarżącego do sądu administracyjnego była niedopuszczalna (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Uznać bowiem należy, że wszelkie kwestie incydentalne związane z ww. postępowaniem, tj. m.in. bezczynność organu w przedmiocie wypłaty skarżącemu zawieszonego świadczenia, należą do właściwości sądów powszechnych a nie administracyjnych. Odmienna interpretacja prowadziłaby w konsekwencji do pośredniego wkraczania w sferę kompetencji sądów powszechnych.

Powyższe oznacza, że zarzuty skargi kasacyjnej wywiedzionej przez skarżącego, które w istocie zmierzały do wykazania dopuszczalności skargi, okazały się nieusprawiedliwione.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.