Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia: Stefan Babiarz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1301/15 w sprawie ze skargi H. D. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H. D. kwotę 486 (czterysta osiemdziesiąt sześć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

1. Wyrokiem z dnia 23 marca 2016 r., III SA/Wa 1301/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone przez H. D. (zwanego dalej skarżącym) postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że decyzją

z dnia 19 listopada 2012 r. organ ustalił odpowiedzialność skarżącego jako członka zarządu za zaległości spółki. Decyzja ta została wysłana do skarżącego

za pośrednictwem Poczty Polskiej, listem poleconym za zwrotnym

potwierdzeniem odbioru, na adres w Polsce. Korespondencja po dwukrotnym

powiadomieniu adresata (w dniu 22 listopada 2012 r.

i w dniu 29 listopada 2012 r.) została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto

w terminie".

Skarżący w dniu 14 kwietnia 2014 r. złożył odwołanie, jednocześnie wnosząc

o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wskazał, że doręczenie decyzji było nieskuteczne z uwagi na wysłanie jej na adres, pod którym od wielu lat nie mieszka. Z tej samej przyczyny wadliwie zostało adresowane postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego przez Prezesa Zarządu PFRON oraz zawiadomienie

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego na podstawie art. 200 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja

podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej: ord. pod. Skarżący wskazał, że od wielu lat zamieszkuje na terenie Niemiec, gdzie jest zameldowany,

w związku z tym korespondencja została wadliwie doręczona na adres

w Polsce. Doszło do sytuacji, w której uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wynikiem braku wiedzy skarżącego co do faktu wydania aktu administracyjnego, od którego przysługuje środek. Skarżący wskazał, że jego pełnomocnik dopiero w dniu 7 kwietnia 2014 r. otrzymał drogą elektroniczną skan zaskarżonej decyzji oraz pozostałych pism. Skarżący dołączył zaświadczenie

o zameldowaniu w Niemczech, z którego wynika, że zameldowany jest od dnia 4 listopada 1991 w Berlinie.

3. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. organ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Wskazał, że zasadnicze znaczenie ma to, czy skutecznie doręczono skarżącemu decyzję z dnia 19 listopada 2012 r. Przywołując art. 150 ord. pod. organ stwierdził, że konieczne w tym celu jest wykazanie, iż decyzja została wysłana pod właściwy adres, a urząd pocztowy zawiadomił stronę w sposób prawidłowy o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać. Zaznaczył, że organ I instancji w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. wskazał, iż adres skarżącego został sprawdzony przed wszczęciem postępowania w dniu 26 stycznia 2012 r. oraz w dniu 23 kwietnia 2014 r. i stanowi adres zameldowania skarżącego na pobyt stały od dnia 4 lutego 1999 r. Doręczyciel przesyłek listowych tam adresowanych nie dokonywał adnotacji, że adresat wyprowadził się -przesyłki awizowano. Zdaniem organu okoliczności te należy uznać za obiektywne przesłanki pozwalające stwierdzić, że nie nastąpiła zmiana adresu zamieszkiwania skarżącego.

W chwili wysyłania decyzji organ dysponował jedynie dotychczasowym adresem

i pod ten adres zobowiązany był kierować wszelką korespondencję. Uzyskanie przez organ informacji o wskazanym w odwołaniu adresie nie spowodowało konieczności powtórnego wysłania decyzji na ten adres.

Organ uznał, że skarżący nie wykazał przesłanki z art. 162 § 1 ord. pod., umożliwiającej przywrócenie wnioskowanego terminu tj. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu skarżący nie wywiązując się w Polsce z obowiązku meldunkowego wynikającego z ustawy

z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych

(Dz. U. z 2006 r. poz. 139 nr 993 ze zm.) dalej zwanej: ustawa

o ewidencji ludności, nie wykazał należytej staranności dbania o własne interesy. To zaowocowało uchybieniem terminu do wniesienia odwołania. Skarżący zameldował się od dnia 24 lutego 1999 r. na stałe w Polsce. Z udostępnionej organowi I instancji danych z ewidencji ludności wynikało, że nie wskazano żadnego adresu na pobyt czasowy, ani też nie dokonano wymeldowania. Tym samym skarżący musiał się liczyć z tym, że korespondencja związana z szeregiem działań należących do zadań państwa (samorządu terytorialnego) będzie kierowana na adres w Polsce. W ocenie organu skarżący na czas swojej nieobecności w kraju nie podjął działań zmierzających do ochrony swoich interesów, tj. nie dokonał zgłoszenia wyjazdu właściwemu ze względu na stałe miejsce pobytu organowi.

4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 163 § 1 w związku z art. 162 § 1 ord. pod. - poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieprzywrócenie terminu do wniesienia odwołania;

- art. 162 § 1 ord. pod. - poprzez błędną wykładnię, że skarżący nie uprawdopodobnił faktu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji bez jego winy;

- art. 165 § 4 w związku z art. 148 § 1 ord. pod. - poprzez błędną wykładnię, gdyż organ nie zbadał, czy postępowanie nie zostało wszczęte wobec braku doręczenia skarżącemu postanowienia o wszczęciu postępowania;

- art. 148 § 1 ord. pod. - poprzez jego nieprawidłową wykładnię, gdyż organ mylnie przyjął, że miejscem zamieszkania skarżącego jest miejsce jego zameldowania;

- art. 150 § 2 w związku z art. 165 § 4 ord. pod. - poprzez jego zastosowanie

w przypadku skierowania postanowienia o wszczęciu postępowania na adres niebędący adresem zamieszkania skarżącego, a zatem zastosowanie domniemania doręczenia dla wszystkich pism procesowych kierowanych do skarżącego na adres niebędący adresem jego zamieszkania.

Uzasadniając skargę wskazał, że zarówno decyzja jak i zawiadomienie

o wszczęciu postępowania nie zostały mu w ogóle doręczone, gdyż wszelka korespondencja w tej sprawie była wysyłana na nieaktualny adres

w kraju. Skarżący od 1991 r. mieszka poza Polską - w Berlinie -

a w Polsce przebywa jedynie okazjonalnie. Zaznaczył, że miejsce zamieszkania nie jest równoznaczne z miejscem zameldowania, jak błędnie przyjął organ.

Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę podniósł, że mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane. Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w Berlinie - przedłożył też stosowny dokument administracyjny, co uprawdopodabniało jego oświadczenie. Zobowiązywało to organ przynajmniej do wyjaśnienia kwestii faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego. W razie braku dowodów wskazujących na fakt, że miejscem zamieszkania była Polska - do przyjęcia, iż miejscem tym był Berlin. W sprawie takiej oceny organu zabrakło.

Wskazywane przez organ niewywiązanie się przez skarżącego z obowiązku meldunkowego wynikającego z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności, wobec wynikającego ze wspomnianego art. 148 § 1 ord. pod. obowiązku ustalenia prawidłowego adresu zamieszkania skarżącego, nie ma znaczenia.

Sąd pierwszej instancji uznał, że odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest możliwa tylko wtedy, kiedy temu terminowi uchybiono. Natomiast

w niniejszej sprawie organ - rozpatrując wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania - najpierw postanowieniem z dnia 26 lutego 2015r. (będącym przedmiotem skargi w niniejszej sprawie) odmówił przywrócenia tego terminu,

a następnie postanowieniem z dnia 11 marca 2015 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Sąd uznał to działanie za nieprawidłowe. Opowiedział się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach z dnia 20 marca 2009 r., I FSK 112/08

i z dnia 23 listopada 2007 r., II FSK 1316/06, a zwłaszcza w wyroku NSA z dnia

8 sierpnia 2012 r., I FSK 1443/11, że rozpatrzenie sprawy z wniosku

o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). W związku z tym wskazał, że kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania. Odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie było co najmniej przedwczesna.

6. Powyższy wyrok organ zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając sądowi naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.)

w związku z art. 162 § 1 i 2 i art. 163 § 1 i 2 ord. pod. - poprzez błędne przyjęcie, że organ bezpodstawnie zastosował art. 162 i art. 163 ord. pod.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 i 2 w związku z art. 163 § 1 i 2 w związku z art. 228 § 1 pkt 2 ord. pod. – poprzez błędne uznanie, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony. Tymczasem złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania spowodowało, że do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku organ nie mógł wydać postanowienia stwierdzającego uchybie terminowi do wniesienia odwołania,

- art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 ord. pod. w związku z art. 148 § 1 w związku z art. 150 § 1 pkt 1 i § 4 ord. pod., przejawiające się w wadliwym ustaleniu, że skarżący uprawdopodobnił, iż mieszkanie, do którego należało kierować pisma nie znajdowało się pod adresem, pod który były faktycznie kierowane, a jednocześnie uznanie za niezbędne ustalenie w ramach tego postępowania miejsca zamieszkania skarżącego.

Mając na uwadze powyższe organ wniósł o:

- uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny,

ewentualnie

- uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania,

- rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (zrzeczenie się rozprawy),

- zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o:

- oddalenie skargi kasacyjnej w całości,

- zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

7. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że decyzja z dnia 19 listopada

2012 r., jak również zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 14 marca 2012 r. oraz zawiadomienie z dnia 19 kwietnia 2012 r. nie zostały

w ogóle doręczone skarżącemu, gdyż wszelka korespondencja w tej sprawie była wysyłana przez organ na nieaktualny w tamtej chwili adres skarżącego

w Polsce. Skarżący od 1991 r. mieszka w Berlinie, gdzie jest zameldowany,

a w Polsce przebywa jedynie okazjonalnie. Miejscem zamieszkania skarżącego jest miejsce, w którym skarżący przebywa z zamiarem stałego pobytu (por. art. 25 k.c.). Należy podkreślić, że miejsce zamieszkania nie jest równoznaczne

z miejscem zameldowania skarżącego, jak błędnie przyjął organ. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r., poz. 722 z późn. zm.) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Skarżący zameldowany jest zarówno w Polsce jak i w Berlinie. Stosownie zatem do przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa – pierwsze doręczenie w sprawie, czyli zawiadomienie

o wszczęciu postępowania powinno być dokonane na adres miejsca zamieszkania (art. 148 § 1 ord. pod.). Wobec wadliwego skierowania pisma pod adres niebędący adresem zamieszkania skarżącego, stwierdzić należy, że doręczenie nie nastąpiło. Tym samym postępowanie nie zostało wszczęte (por. art. 165 § 4 ord. pod.). Nieuczestniczenie skarżącego w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem decyzji o ustaleniu odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej nastąpiło bez winy skarżącej strony i było wynikiem błędu organu, którego konsekwencją było niedopuszczenie strony do postępowania – doręczenie nie nastąpiło, a postępowanie nie zostało w ogóle wszczęte.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 146 § 1 ord. pod. w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku (zawiadomienia), pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem,

a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy. Osobie fizycznej pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, natomiast osobie prawnej -

- w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności. Pojęcie "adres" powinno zatem nawiązywać do tych miejsc. W potoczny rozumieniu "adres" to miejsce zamieszkania lub pobytu osoby. Powinien to być adres aktualny, pozwalający na skuteczne doręczenie pisma. Jednak ustawa wyraźnie wskazuje, że obowiązek zawiadomienia istnieje "w toku postępowania", czyli po jego skutecznym wszczęciu. W niniejszej sprawie zawiadomienie nie zostało skutecznie doręczone, postępowanie nie zostało wszczęte (art. 165 § 4 ord. pod.), nie było ono w toku, zatem obowiązek zawiadomienia o zmianie adresu nie ciążył na skarżącym.

8. Sąd pierwszej instancji – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – trafnie przyjął, że "rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania

w trybie art. 162 ord. pod. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ord. pod, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony - po wniesieniu odwołania czy jednocześnie z nim" (wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., I FSK 1443/11, Lex nr 1219192). Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 20 marca 2009 r., I FSK 112/08, Lex 536835. Zwrócić przy tym należy uwagę, że

w uzasadnieniu pierwszego z powyższych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, jakie argumenty przemawiają za przyjętym poglądem, odnosząc się także do poglądów odmiennych. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie te argumenty przyjmuje za trafne wskazując, że skarga kasacyjna jest

w związku z tym nieuzasadniona i podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a).

O zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).