Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 października 2025 r. nr SKO PSŚ/41.5/1047/2025/15216 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 11 września 2025 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne.

Przedmiotem skargi G. J. nadanej dnia 21 listopada 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 października 2025 r. nr SKO PSŚ/41.5/1047/2025/15216 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 11 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia 21 grudnia 2020 r. przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla A.W. w wysokości 215,84 zł miesięcznie od 1 października 2020 r. do [...] r. Decyzją nr [...] z dnia 30 grudnia 2022 r., na podstawie art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), zmieniono pierwotną decyzję z dnia 21 grudnia 2020 r. w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że przyznano zasiłek pielęgnacyjny do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Decyzją nr [...] z dnia 27 listopada 2023 r. zmieniono decyzję z dnia 21 grudnia 2020 r. w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego poprzez jego przyznanie do 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta nr 215 akt administracyjnych).

W dniu 15 grudnia 2023 r. Strona wniosła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności znak [...] z dnia [...] r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B., ostateczne od dnia [...] r. (karta nr 197- 203 oraz 163 akt administracyjnych).

Decyzją nr [...] z dnia 8 kwietnia 2024 r. Wójt Gminy P. (dalej: organ pierwszej instancji) uznał wypłacony za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 listopada 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny przyznany w wysokości 215,84 zł miesięcznie za świadczenie nienależnie pobrane, w łącznej kwocie 1.726,72 zł, i zobowiązał Stronę do jego zwrotu. Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia 24 maja 2024 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji (karta nr 161 i nr 133 akt administracyjnych).

Na skutek skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 909/24 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 8 kwietnia 2024 r. Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy, czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania skarżącej stanowiąca następstwo prawidłowego pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organy nie rozważyły kwestii, czy w istocie skarżąca przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrała. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do kwestii oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie zwróciły uwagi na zawarte w decyzjach pouczenia, ani też nie oceniły, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy skarżącej i w rezultacie, czy świadczenie to miało charakter nienależnego.

Kolejna decyzja organu pierwszej instancji nr [...] z dnia 22 kwietnia 2025 r. o uznaniu wypłaconego za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 listopada 2023 r. zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej kwocie 1.726,72 zł i zobowiązaniu do jego zwrotu, została uchylona mocą decyzji organu odwoławczego nr [...] z dnia 25 czerwca 2025 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania (karta nr 47 i 35 akt administracyjnych).

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, organ pierwszej instancji, w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208), decyzją z dnia 11 września 2025 r. nr [...]: w pkt 1 - uznał wypłacony za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 listopada 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla A. W. w wysokości 215,84 zł miesięcznie za świadczenie nienależnie pobrane, w pkt 2 - ustalił łączną wysokość świadczeń nienależnie pobranych na kwotę 1.726,72 zł, w pkt 3 - zobowiązał Stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia decyzji, w pkt 4 - pouczył, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Uzasadniając rozstrzygnięcie podał, że w toku ponownie prowadzonego postępowania organ wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień. Czynność została przeprowadzona w dniu 22 sierpnia 2025 r. Następnie przywołał treść złożonych wyjaśnień, oraz stwierdził, że adresat decyzji z dnia 30 grudnia 2022 r. miał świadomość, że uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje ustanie okresu zasiłkowego i powinno zostać w określonym terminie zgłoszone właściwemu organowi. Wskazał, że Strona została kilkukrotnie prawidłowo pouczona, że w przypadku wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności osoba pobierająca świadczenie jest zobowiązana do niezwłocznego dostarczenia orzeczenia do organu wypłacającego świadczenia. Jednocześnie Skarżąca potwierdziła, że zapoznała się z pouczeniem zawartym we wniosku z dnia 20 grudnia 2020 r. Organ zaznaczył też, że w okresie zagrożenia epidemiologicznego istniały inne formy komunikacji poza bezpośrednią takie jak: telefoniczna, mailowa czy możliwość wrzucenia kserokopii do skrzynki pocztowej. Podkreślił, że każdy nowy dokument, który stanowi podstawę do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia jest kluczowym dokumentem w sprawie ustalenia prawa do przedłużenia lub wstrzymania uprawnień do świadczeń. W przypadku zasiłku pielęgnacyjnego takim kluczowym dokumentem jest nowe orzeczenie o niepełnosprawności. Strona zaniechała natomiast niezwłocznego dostarczenia orzeczenia. Decyzja została doręczona w dniu 16 września 2025 r.

W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, Strona zaznaczyła, że organ zignorował ocenę prawną i wskazania wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 909/24. Podkreśliła, że nie była świadoma, że nowe orzeczenie, które uprawnia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, należy niezwłocznie złożyć do organu, ponadto została poinformowana przez komisję orzekania, że o nowym orzeczeniu Ośrodek Pomocy Społecznej otrzyma informację z systemu EKSMON, ponadto nie pobierała zasiłku w złej wierze. Zaznaczyła, że w pouczeniach organu znajduje się wyraźny zwrot "o zgłaszaniu zmian, które mają wpływ na prawo do świadczeń". Zdaniem Strony, organ pominął również, że w okresie pandemii szybko wprowadzane rozwiązania prawne utrudniały zorientowanie w nowym stanie prawnym. Zaznaczyła, że każde z wymienionych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, uprawniają do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Przywołała również fragment uzasadnienia wyroku sygn. akt II SA/Gl 909/24. Końcowo Strona podała, że decyzja zawiera rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu, podczas gdy kwota została wyegzekwowana przez organ z bieżącego zasiłku, odsetki również zostały już przez Stronę uiszczone.

Po rozpoznaniu odwołania, przywołaną na wstępie decyzją z dnia 20 października 2025 r. nr SKO PSŚ/41.5/1047/2025/15216, organ odwoławczy działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w zapadłym w sprawie wyroku tut. Sądu. Przywołał również brzmienie przepisów mających zastosowanie w sprawie. Następnie ocenił, że organ pierwszej instancji sprostał wymogom ponownego przeprowadzenia postępowania, wskazanym w ww. wyroku, przeprowadził dodatkowe postępowanie, przesłuchał stronę, zbadał również dokumenty co do zamieszczonego w nich pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz czy Strona zapoznała się z ich treścią. Zauważył, że decyzje z dnia 30 grudnia 2022 r. i 27 listopada 2023 r. wyraźnie zakreślały termin końcowy pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, powiązany m.in. z datą wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zatem w dacie wydana nowego orzeczenia Strona utraciła prawo do świadczenia z tej decyzji.

Zdaniem organu odwoławczego przemawia to za uznaniem, iż Strona miała wiedzę o możliwości ustania prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wydaniem nowego orzeczenia o niepełnosprawności, a tym samym o obowiązku informowania organów o każdorazowej zmianie wpływającej na jego prawo do świadczenia i musiała mieć świadomość o konsekwencjach nieprzekazywania nowych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło także, że w wydanych w niniejszej sprawie decyzjach zawarto pouczenie o treści art. 25 ust. 1 ustawy, z którym strona mogła się zapoznać. Wprawdzie pouczenia te nie zawierają wyraźnego pouczenia o konsekwencjach związanych z niedostosowaniem się do przedmiotowego obowiązku, to jednak nie we wniosku o przyznanie świadczenia z dnia 10 grudnia 2020 r. treść pouczenia była kompletna. Jednocześnie organ odwoławczy nie zaakceptował stanowiska Strony, że nie była świadoma konieczności przedłożenia nowego orzeczenia z powodu m.in. dalszego istnienia niepełnosprawności. Z materiału wynika bowiem, że była ona pouczona o ciążącym na niej obowiązku i o skutkach jego niezrealizowania, decyzje ograniczały termin pobierania zasiłku od daty wydania nowego orzeczenia. Wydanie nowego orzeczenia stanowi zatem "inną zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych".

Kolegium uznało, że w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na uznanie, że osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia była świadoma, że nastąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Decyzja została doręczona w dniu 23 października 2025 r.

Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem. W skardze względem zaskarżonej decyzji organu odwoławczego sformułowała zarzuty naruszenia: art. 15h ust. 1 i 2 ustawy Covid-19 oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku czego naruszono art. 7, 7a, art. 8 § 1 i 2, art, 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Wskazała, że wskazane przepisy obligują organ do orzekania wg stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji oraz do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego. Podniosła również zarzut naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi ponowiła argumentację przedstawioną na etapie wniesionego odwołania. Dodatkowo zaznaczyła, że wbrew zaskarżonej decyzji, nowe orzeczenie nie miało wpływu na uprawnienie do jego otrzymywania, co świadczy o braku świadomości i wiedzy strony, aby przedłożyć orzeczenie, które nie zmienia nic w sytuacji prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zauważyła też, że organ odwoławczy uznał pouczenie w decyzji za niekompletne, a jednocześnie powołał się na pouczenia zawarte w treści wniosku. Przywołała również orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie zasadności skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 30 przywołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1).

Odnotowania również wymaga, iż Sąd przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną bada legalność zaskarżonej decyzji, a dodatkowo w niniejszej sprawie działa w zakresie związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Stosownie do przywołanej regulacji, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt III FSK 920/21, z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt III FSK 1540/21).

Sprawa stanowiąca przedmiot zaskarżonej decyzji była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 909/24.

Zakwestionowanie stanowiska wyrażonego w ww. wyroku mogło nastąpić poprzez wniesienie skargi kasacyjnej w przewidzianym trybie oraz terminie, czego w niniejszej sprawie strony nie uczyniły. Wyrok stał się prawomocny prowadząc do związania w rozumieniu art. 153 i art. 170 p.p.s.a.

Głównym zatem kryterium kontroli poprawności nowowydanej decyzji pozostaje kwestia czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające w sprawie podporządkowały się wskazaniom Sądu.

W ramach zapadłego rozstrzygnięcia, tut. Sąd analizując określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podstawę uznania świadczenia za nienależnie pobrane, przypomniał, iż ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc ma świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, bezsporne pozostaje, iż mocą decyzji nr [...] z dnia 21 grudnia 2020 r. przyznano stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 października 2020 r. do [...] r. na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności [...] z dnia [...] r. wydanego do [...] r. (karta nr 229-231 akt administracyjnych). Następnie, w oparciu o art. 15h ustawy Covid-19, decyzją nr [...] z dnia 30 grudnia 2022 r., zmieniono ww. decyzję w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że przyznano zasiłek pielęgnacyjny do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności (karta nr 223 akt administracyjnych). W decyzji zawarto pouczeniu w brzmieniu "w przypadku wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, osoba pobierająca świadczenie jest zobowiązana do niezwłocznego dostarczenia powyższego orzeczenia do organu wypłacającego świadczenia". Z kolei, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem znak [...] z dnia [...] r., ponownie zakwalifikował córkę Skarżącej do osób niepełnosprawnych, orzeczenie stało się ostateczne dnia [...] r. (karta nr 197- 203 oraz 163 akt administracyjnych).

Tut. Sąd, w przywołanym wyżej wyroku, dokonał już analizy zastosowanego w sprawie pouczenia zawartego w decyzji organu z dnia 30 grudnia 2022 r., zaznaczając, że nie zawierało ono "pouczenia o utracie prawa do pobierania zasiłku w przypadku niepoinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności". Jednocześnie wyjaśnił, że z przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Tymczasem nowe orzeczenie o niepełnosprawności córki Skarżącej pozostaje bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż potwierdza jedynie, że nadal pozostaje niepełnosprawna, tym samym Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania tego świadczenia. Sąd wskazał też, że wymienione pouczenia nie uwzględniają w swej treści informacji dla Skarżącej o utracie prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Jest to o tyle istotne, jak wyjaśnił, że na gruncie niniejszej sprawy okoliczność wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla córki Skarżącej pozostawała bez wpływu na prawo do pobieranego świadczenia, bowiem nowe orzeczenie potwierdzało jedynie, że córka nadal pozostaje osobą niepełnosprawną, a w konsekwencji spełnia przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku, Sąd wskazał wyraźnie, że w rozpoznawanej sprawie nie można przyjąć by Skarżąca otrzymała jasną informację o skutkach, jakie niesie za sobą uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

W tych okolicznościach, przyjęcie przez organ, że Skarżąca została prawidłowo pouczona o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, stoi w sprzeczności z przeprowadzoną już analizą tego zagadnienia przez Sąd.

Rolą organów ponownie rozpoznających sprawę pozostawało natomiast zbadanie czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy skarżącej i w rezultacie. Zgodnie z tym wskazaniem, organ uzupełnił postępowanie dowodowe. Przesłuchanie Skarżącej odbyło się w dniu 22 sierpnia 2025 r.

W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przeprowadzoną w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 909/24 oraz dokonaną już oceną pouczeń, treść złożonego oświadczenia Skarżącej nie pozwala przyjąć, że w okresie objętym niniejszym postępowaniem, pobrany zasiłek nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji.

Jak wynika bowiem z protokołu przesłuchania, Skarżąca wskazała, że nie miała świadomości, "otrzymując nowe orzeczenie, które jest tożsame ze starym orzeczeniem, które zostało przedłużone ustawami Covidowymi o konieczności jego przedłożenia, gdyż oba te orzeczenia dawały uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego", była przekonana, iż "obowiązek informowania istnieje wtedy, gdy nowe orzeczenie nie będzie dawać uprawnień", dodatkowo "podczas komisji o ustaleniu nowego orzeczenia została poinformowana, że MOPS otrzyma informację o nowym orzeczeniu za pośrednictwem systemu". Jak podała: "z przepisu wynikało, że ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Tymczasem nowe orzeczenie pozostaje bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż potwierdza jedynie, że córka nadal pozostaje niepełnosprawna, a w konsekwencji spełnia przesłanki do przyznania tego świadczenia". Zdaniem Skarżącej, "wymienione pouczenia, znajdujące się w wydanych decyzjach, nie uwzględniają w swej treści informacji o utracie prawa do pobierania świadczenia w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności" (karta nr 25-29 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu, uzupełniony materiał dowodowy nie został przez organy prawidłowo oceniony. Zasadnie Skarżąca mogła bowiem wnioskować, że wydanie nowego orzeczenia, którym nie zmieniono ustaleń w zakresie niepełnosprawności córki, nie stanowi zmiany mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia. W ocenie Sądu trudno wymagać, aby Strona bez wyraźnego i precyzyjnego pouczenia mogła przewidywać, że sam fakt wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, uprawniający do przyznanego świadczenia, stanowi zmianę wywierającą wpływ na prawo do tego świadczenia w rozumieniu art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 omawianej regulacji, a w szczególności powodującą ustanie tego prawa. Kluczowe pozostaje bowiem pouczenie zawarte w decyzji z dnia 30 grudnia 2022 r., które nie wymienia skutków nieprzedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Jak już wyjaśniał tut. Sąd, ocena ta nie może być dokonywana w oderwaniu od celu regulacji ustawy o pomocy społecznej, córka Skarżącej nadal jest osobą kwalifikowaną jako osoba niepełnosprawna. Rozwiązanie mogące skutkować negatywnymi następstwami (finansowymi) po stronie rodzica, w sytuacji nieprzedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, która nadal u córki Skarżącej występuje, zostało przez tut. Sąd uznane za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w Konstytucji RP.

Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że na powyższą ocenę powinna również mieć wpływ okoliczność, nieuczynienia przez organ zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44). W świetle art. 6d ust. 1 tej ustawy utworzono Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, w którym przetwarza się dane w celu usprawnienia i podniesienia jakości orzekania o niepełnosprawności, ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz realizacji zadań przez zespoły orzekające o niepełnosprawności, a dane te zgodnie z ust. 4a tego przepisu, udostępnia się, jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu, następującym podmiotom: organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych, i wojewodzie - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin. W rezultacie wszczęcie postępowania w dniu 31 stycznia 2024 r. (karta nr 177 akt administracyjnych), podczas gdy nowe orzeczenie o niepełnosprawności wydano w dniu [...] r., zatem po upływie dziesięciu miesięcy od wystąpienia zdarzenia, godzi w zasadę zaufania do władzy publicznej. Ponadto weryfikacja w systemie w EKSMOM została dokonana przez organ dopiero w dniu 22 grudnia 2023 r. (karta nr 193 akt administracyjnych), chociaż wcześniej wydano decyzję zmieniającą decyzję pierwotną, tj. decyzją nr [...] z dnia 27 listopada 2023 r.

Zdaniem sądu, z tych wszystkich powodów, gdy chodzi o okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 listopada 2023 r. nie ziściły się, z przyczyn wyżej wskazanych, przesłanki uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, a co za tym idzie nie ma też podstaw do orzekania o obowiązku jego zwrotu. W tej sytuacji Sąd uznał za w pełni zasadne umorzenie postępowania administracyjnego.

W omówionym zakresie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 3 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania. W sprawie nie powstały bowiem należne stronie skarżącej koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw w rozumieniu art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.