Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Urszula Zięba (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2026 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 stycznia 2026 r. nr NE.906.1.117.2025 w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi J. B. (dalej "skarżący", "zobowiązany") było postanowienie Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 14 stycznia 2026 r. (znak NE.906.1.117.2025), którym utrzymano w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Suchej Beskidzkiej z 21 listopada 2025 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Suchej Beskidzkiej, na podstawie danych obejmujących listę osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych, pismem z 24 kwietnia 2023 r. przypomniał skarżącemu oraz jego żonie o obowiązku szczepień córki A. wynikającym z ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (aktualny publikator: Dz. U. z 2025 r., poz. 1675 ze zm.; dalej: "ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r."). Wskazał, że dziecku brakuje szczepienia przeciwko: gruźlicy, zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typ b, poliomyelitis oraz pneumokokom.

Dnia 10 grudnia 2024 r. wierzyciel (działając na podstawie art. 15 § 1, §1a, §1b i §2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; aktualny publikator: Dz.U. z 2026 r., poz. 268; dalej "u.p.e.a."), wystosował do skarżącego upomnienie, w którym wezwał do niezwłocznego wykonania obowiązku zaszczepienia córki przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus Influenzae typu b, pneumokokom, poliomyelitis, odrze, śwince oraz różyczce. Pouczył, że w przypadku niewykonania obowiązku zaszczepienia dziecka zostanie po upływie 7 dni od daty doręczenia upomnienia, wszczęte postępowanie egzekucyjne i nałożona grzywna celu przymuszenia w podanej przez organ wysokości. Upomnienie zostało doręczone skarżącemu 27 grudnia 2024 r.

Wobec niewykonania przez skarżącego obowiązku zaszczepienia dziecka, PPIS będący wierzycielem, na podstawie art. 28 u.p.e.a., pismem z 20 marca 2025 r. skierował do Wojewody Małopolskiego wniosek o wszczęcie egzekucji i zastosowanie grzywny w celu przymuszenia, wystawiając jednocześnie tytuł wykonawczy.

W części "B" tego tytułu wykonawczego, tj. danych dotyczących obowiązku o charakterze niepieniężnym wpisano:

- w pkt 1 (akt normatywny): art. 17 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

- pkt 2 (orzeczenie) – pozostało niewypełnione;

- w pkt. 5 (treść obowiązku): obowiązek poddania dziecka: B. A. ur. [....] r. szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince oraz różyczce.

Jako wierzyciela wskazano PPIS w Suchej Beskidzkiej.

W dniu 16 maja 2025 r. Wojewoda Małopolski wydał postanowienie o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1 000 zł.

Pismem z 11 czerwca 2025 r. skarżący wniósł zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, zarzucając:

1. na podstawie art. 33 §2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. poprzez pominiecie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym,

2. na podstawie art. 33 §2 pkt 6 lit. a i c u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak zakwalifikowania małoletniej do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwskazań, brak indywidualnego kalendarza szczepień, odroczenie terminu wykonania obowiązku,

3. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 §2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

W związku z tym wniesiono o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.

Postanowieniem z 22 lipca 2025 r. PPIS – działając w charakterze wierzyciela - oddalił w całości zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego, postanowieniem z 27 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Po zakończeniu postępowania w przedmiocie ww. zarzutów i przystąpieniu do dalszych czynności egzekucyjnych, wnioskiem z 23 września 2025 r. PPIS zwrócił się do Wojewody Małopolskiego o ponowne nałożenie grzywny w celu przymuszenia w kwocie 1500 zł.

W dniu 26 września 2025 r. Wojewoda Małopolski wydał postanowienie o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia w ww. wysokości.

Pismem z 10 października 2025 r. zobowiązany (reprezentowany przez pełnomocnika) po raz drugi złożył zarzuty podnosząc:

1. Brak istnienia obowiązku z o charakterze egzekwowalnym – art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a. Wskazał, że obowiązek, którego egzekucja jest prowadzona, nie wynika z przepisu prawa powszechnie obowiązującego, lecz z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego – aktu niemającego mocy prawnej w stosunku do obywateli. Skarżący powołał się na wyrok TK z 9 maja 2023 r., SK 81/19. W ocenie skarżącego tytuł wykonawczy został wystawiony bez podstawy prawnej, co czyni postępowanie egzekucyjne nieważnym (art. 33§1 pkt 1 w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.).

2. Obowiązek nieistniejący z uwagi na przedawnienie – art. 33 §1 pkt 4 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego obowiązek szczepienia istnieje wyłącznie w określonym wieku dziecka. Po jego upływie, obowiązek wygasa z mocy prawa.

3. Brak uprzedniego doręczenia upomnienia – art. 33 §1 pkt 10 u.p.e.a.

Skarżący zarzucił także rażące uchybienia proceduralne, naruszenie zasady proporcjonalności i zaufania obywateli do państwa.

Postanowieniem z 21 listopada 2025 r. PPIS w Suchej Beskidzkiej – działając w charakterze wierzyciela – oddalił w całości zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu, organ wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., a wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grup osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom został określony w art. 17 ustawy oraz w akcie wykonawczym do tej ustawy (wydanym na podstawie art. 17 ust. 10), tj.: rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2025 r., poz. 782; dalej "rozporządzenie"). Minister Zdrowia określił w nim m. in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień na te osoby, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia - uwzględniając przy tym dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia oraz aktualną wiedzę medyczną. Organ podał, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego.

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku z uwagi na przedawnienie, organ podał, że zobowiązany błędnie przyjmuje, że skoro dziecko nie zostało zaszczepione w określonym wieku, to po jego upływie obowiązek wygasa z mocy prawa. Wierzyciel stwierdził w szczególności, że wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w §3 rozporządzenia, przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, organ podał, że zarzut ten jest całkowicie niezrozumiały, gdyż upomnienie zostało odebrane w dniu 27 grudnia 2024 r. przez Panią I. B. – dorosłego domownika.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, 8 i 77 k.p.a., jak również zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności i zaufania obywateli do państwa, organ wyjaśnił, że art. 33 §2 u.p.e.a. zawiera zamknięty katalog przyczyn, które mogą być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Wskazane zarzuty nie mieszczą się w tym katalogu.

Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi zobowiązanego, który –działając w imieniu I. B. – wniósł na nie zażalenie, domagając się jego uchylenia, umorzenia w całości postępowania egzekucyjnego oraz stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia był niedopuszczalny.

Po rozpatrzeniu ww. zażalenia, opisanym na wstępie postanowieniem, Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał na uprawnienia inspekcji sanitarnej wynikające z art. 2 i art. 5 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

MPWIS podał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym określony został w załączniku nr 1 do rozporządzenia pn. "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży", określającym szczegółowo terminy wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, wiek w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz liczby poszczególnych dawek tych szczepień. Córka skarżącego, ur. [...] r., na dzień wystosowania zażalenia na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do wniesionych zarzutów, tj. na dzień 5 grudnia 2025 r., nie została poddana obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko ww. chorobom. Organ odniósł się następnie do wytycznych zawartych w "Schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" i przedstawił okresy realizacji schematu szczepienia ochronnego przeciwko poszczególnym chorobom dla dziecka urodzonego [...] r. Organ podał, że w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego schematu szczepień, pominięte dawki szczepienia przeciwko gruźlicy powinny być uzupełnione do ukończenia 15 roku życia, przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b powinny być uzupełnione do ukończenia 5 roku życia, przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince oraz różyczce powinny być uzupełnione do ukończenia 19 roku życia, w oparciu o indywidualny kalendarz szczepień. MPWIS wskazał przy tym, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w konkretnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Lekarskie badanie kwalifikacyjne, ważne 24 godziny od jego przeprowadzenia, ma na celu upewnienie się lekarza co do wskazań oraz wykluczenie przeciwwskazań do podania szczepionki, opóźnienie wykonania szczepienia ewentualnie zmianę schematu szczepień. W przypadku badania kwalifikacyjnego dającego podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Podstawą do zwolnienia z obowiązku zaszczepienia dziecka jest przedłożenie lekarzowi przeprowadzającemu szczepienie ochronne zaświadczenia od lekarza specjalisty, określającego potrzebę czasowego odroczenia obowiązkowych szczepień dziecka lub też zaświadczenie lekarskie wskazujące przeciwwskazania do szczepienia dziecka bezterminowo, zgodnie z art. 17 ust. 5 oraz ust. 10 pkt 3 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Mając na uwadze, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest niezbędnym oraz przede wszystkim integralnym elementem szczepienia ochronnego, a obowiązek poddania się szczepieniu wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości określenia obowiązku przez wierzyciela. MPWIS podał, że zobowiązany nie przedstawił dowodu potwierdzającego niewymagalność obowiązku. W materiale dowodowym brak jest dowodu dającego podstawę do odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z dokumentacji wynika, że zobowiązany nie zrealizował wystawionego w 2023 r. skierowania na konsultację specjalistyczną do Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka i nie uzyskał stosownego odroczenia obowiązku szczepień od lekarza specjalisty.

Organ ustosunkował się także do zarzutów zawartych w zażaleniu, podkreślając, że wierzyciel nie oparł egzekucji na akcie nie stanowiącym źródła prawa (komunikacie GIS), lecz na aktualnie obowiązujących przepisach prawa. MPWIS podkreślił, że obowiązek poddania się szczepieniu wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Stwierdził, że nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości określenia obowiązku jak i podstaw prawnych jego egzekucji przez wierzyciela.

W skardze na postanowienie MPWIS skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że obowiązek objęty egzekucją istnieje i ma charakter aktualnie egzekwowalny, mimo że organ nie przeprowadził rzeczywistej, indywidualnej i kompletnej analizy, czy w dacie wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji obowiązek ten nadal istniał, pozostawał wymagalny i mógł stanowić legalne podstawy dalszego przymusu administracyjnego,

2. art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. poprzez pominięcie skutków wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 oraz przez zaakceptowanie modelu działania, w którym praktyka administracyjna i akty niewchodzące do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego zostały potraktowane jako substytut normy prawnej, mimo że elementy konstytutywne obowiązku ingerującego w sferę praw jednostki muszą wynikać z ustawy i prawidłowo wydanego aktu wykonawczego,

3. art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, wybiórczą ocenę dowodów oraz przyjęcie za podstawy rozstrzygnięcia wyłącznie tych elementów materiału, które były korzystne dla z góry przyjętej przez organ tezy o "odmowie" i "uchylaniu się" od obowiązku,

4. art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. przez zaniechanie ustalenia, czy badanie kwalifikacyjne zostało przeprowadzone w sposób rzeczywiście realizujący ustawowy cel tego badania, tj. rzeczywiste wykluczenie przeciwwskazań do szczepienia, a także przez pominięcie podniesionej przez skarżących argumentacji dotyczącej standardu odpowiedzialności i bezpieczeństwa procedury medycznej. TSUE z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. C-586/23 P naruszenie art. 9 i art. 91 Konstytucji RP oraz zasady pierwszeństwa prawa UE.

5. art. 80 k.p.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego polegające na bezkrytycznym przyjęciu, że wpisy w dokumentacji medycznej o "odmowie" albo równoważne im opisy stanowią pełny, wierny i obiektywny zapis rzeczywistości, mimo że wpisy te zostały formalnie i jednoznacznie zakwestionowane przez skarżących w odrębnym trybie.

6. art. 8 §1 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa, w szczególności przez represyjne, schematyczne i z góry negatywne traktowanie skarżących jako osób "uchylających się" od obowiązku, mimo że całokształt sprawy wskazuje na gotowość wykonania obowiązku po dochowaniu warunków bezpieczeństwa, legalności i rzetelności procedury,

7. art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a. przez pominięcie zarzutu nieistnienia obowiązku z uwagi na upływ terminów wykonania poszczególnych szczepień oraz przez brak indywidualnej analizy wieku dziecka, rodzaju świadczeń i terminów wynikających z aktu powszechnie obowiązującego, co doprowadziło do bezpodstawnego przyjęcia, że każdy niewykonany w przeszłości obowiązek szczepienny zachowuje nieograniczoną w czasie egzekwowalność,

8. art. 6, art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. przez oparcie rozstrzygnięcia na materiale zmanipulowanym lub co najmniej jednostronnie dobranym to jest na materiale odczytanym wyłącznie w kierunku tezy korzystnej dla organu, z pominięciem tych elementów stanu faktycznego i dowodów, które tę tezę osłabiają albo wprost jej przeczą.

9. art. 8 k.p.a. oraz zasady proporcjonalności przez tolerowanie i aprobowanie stanu, w którym kolejne środki przymuszające nakładane w czasie, gdy trwa jeszcze termin wykonania obowiązków wynikających z poprzedniego etapu, względnie gdy nie został jeszcze rozstrzygnięty spór co do materialnoprawnych i faktycznych podstaw wcześniejszej egzekucji.

10. art. 2, art. 7 i art. 68 ust. 1 Konstytucji RP przez przyjęcie modelu działania, w którym troska o zdrowie publiczne została utożsamiona z represyjnym automatyzmem administracyjnym, przy jednoczesnym pominięciu, że konstytucyjna ochrona zdrowia obejmuje także prawo do procedury medycznej bezpiecznej, indywidulanej, rzetelnej i zgodnej z prawem.

11. art. 6 i art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 11 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób pozorny, schematyczny i niewystarczający, tj. bez należytego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz bez rzeczywistego odniesienia się do kluczowych zarzutów i argumentów strony, co uniemożliwia kontrolę legalności aktu i podważa zaufanie obywatela do organów państwa.

12. art. 7, art. 8 §1 i art. 11 k.p.a., art. 2 i art. 68 ust. 1 Konstytucji RP oraz zasady proporcjonalności przez przyjęcie w sprawie modelu wykładni prowadzącego do absurdalnego utożsamiania ochrony zdrowia publicznego z krajowym, represyjnym automatyzmem administracyjnym, mimo że w realiach obszaru Schengen i masowej mobilności wewnątrzeuropejskiej realna ochrona zdrowia publicznego wymaga przede wszystkim rzetelnej, indywidualnej kwalifikacji lekarskiej, prawidłowej dokumentacji i ścisłego przestrzegania standardów proceduralnych, a nie mechanicznego "produkowania" stanu faktycznego pod tezę o odmowie.

Dodatkowo:

13. zarzut błędnego utożsamienia stanowiska skarżących z "odmową" podczas gdy z całokształtu sprawy wynika co najwyżej spór o warunki legalnego, bezpiecznego i prawidłowo udokumentowanego wykonania świadczenia, a nie definitywna odmowa jego wykonania.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającego je postanowienia organu I instancji,

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wskazuje, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3). Przy czym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., dokonując przedmiotowej kontroli, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe uwagi, Sąd na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z przyczyn bezpośrednio w niej podniesionych.

Stosownie do treści art. 17 §1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Na podstawie natomiast art. 18 pkt 2 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Art. 34 §3 u.p.e.a. stanowi, że na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.

Sąd wskazuje, że organ II instancji, w pierwszej kolejności po wpłynięciu zażalenia, weryfikuje istnienie legitymacji procesowej podmiotu skarżącego rozstrzygniecie organu I instancji, a następnie bada, czy środek zaskarżenia został wniesiony w terminie oraz czy zostały zachowane warunki formalne jego sporządzenia. Stwierdzenie braku legitymacji podmiotu wnoszącego zażalenie czyni zbędnym dokonywanie ustaleń co do zachowania terminu do wniesienia zażalenia oraz warunków formalnych jego sporządzenia (zob. wyrok NSA z 27 maja 2011 r., II OSK 938/10, LEX nr 1081962).

Ujawnienie na etapie wstępnym przez organ odwoławczy niedopuszczalności zażalenia bądź uchybienia terminu do jego wniesienia prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. Jak wynika z art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., stosowanymi odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność zażalenia. Przepisy te znajdują zastosowanie, gdy zażalenie jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych (np. złożenia środka zaskarżenia przez nieuprawniony podmiot) albo z przyczyn przedmiotowych (np. złożenia środka zaskarżenia nieprzewidzianego w ustawie albo złożenie środka zaskarżenia od aktu niezaskarżalnego).

W przypadku zatem stwierdzenia, że zażalenie zostało wniesione przez podmiot nieuprawniony, a więc jest niedopuszczalne, organ odwoławczy nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Podkreślenia wymaga to, że organ odwoławczy może rozstrzygać sprawę merytorycznie i wydawać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy tylko wtedy, gdy postanowienie pierwszoinstancyjne zaskarżone zostało przez uprawniony do tego podmiot, tj. stronę postępowania, w terminie przewidzianym przez art. 17 § 1 u.p.e.a.

Na gruncie rozpoznanej sprawy, z akt administracyjnych nie wynika, aby MPWIS w ramach wstępnego postępowania badał dopuszczalność złożonego środka zaskarżenia z punktu widzenia oceny czy zażalenie wniósł podmiot uprawniony. Jak wynika z akt administracyjnych postanowienie organu I instancji z 21 listopada 2025 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 grudnia 2025 r.. Następnie, pismem z 5 grudnia 2025 r. (data stempla pocztowego) zostało wniesione przez pełnomocnika - działającego w imieniu I. B. - zażalenie na to postanowienie. Sąd wskazuje w związku z tym, że mimo iż ww. art. 34 §3 u.p.e.a. nie wskazuje podmiotu legitymowanego do wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, to nie ulega wątpliwości, że uprawnienie to przysługuje wyłącznie zobowiązanemu, z inicjatywy którego toczyło się zakończone postanowieniem wierzyciela postępowanie.

Skoro zatem w sprawie Sąd stwierdził istotne wątpliwości dotyczące podmiotu wnoszącego zażalenie, a jednocześnie z akt przedłożonych do sprawy nie wynika, aby organ II instancji przeprowadził w tym zakresie jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające, to zasadne stało się stwierdzenie uchybienia w powyższym zakresie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczność ustalenia w sposób prawidłowy statusu składającego zażalenie, jeszcze przed jego rozpoznaniem, spoczywa na organie odwoławczym rozpoznającym sprawę. Wniesienie takiego środka przez podmiot niebędący stroną uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie zarzutów w nim podniesionych i w konsekwencji stoi na przeszkodzie wydaniu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W niniejszej sprawie organ II instancji zaniechał jakichkolwiek rozważań w tym zakresie.

Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła w związku z tym do stwierdzenia przez Sąd naruszenia art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Ponownie rozpoznając sprawie, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., organ po wyjaśnieniu dostrzeżonej przez Sąd kwestii związanej z ustaleniem statusu wnoszącego zażalenie, podejmie stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (pkt II sentencji wyroku).