Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda – Kawula (spr.), Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi U.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...]listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...]sierpnia 2021 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Warszawie zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania U.K. (Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) uchyliło decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego w zakresie pkt 3, w jakim zobowiązano Skarżącą do zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego, do dnia spłaty i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało tę decyzję w pozostałym zakresie.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy ww. decyzją z [...] sierpnia 2021 r. na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 10, art. 20 i art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) w punkcie:

1) uznał świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie na dziecko A.K., jako świadczenie nienależnie pobrane,

2) ustalił należność główną w łącznej wysokości [...] zł,

3) zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego, do dnia spłaty,

4) stwierdził, że świadczenia nienależnie pobrane zostały wypłacone na podstawie ustalonego prawa do świadczenia wychowawczego, o którego przyznaniu została zawiadomiona w informacji z [...] sierpnia 2020 r. nr [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO stwierdziło, że Skarżąca - obywatelka [...] do wniosku o świadczenie wychowawcze z [...] lipca 2020 r. na dziecko – A.K. ur. [...] sierpnia 2014 r. na okres świadczeniowy 2019/2021 załączyła decyzje Wojewody Mazowieckiego z [...] sierpnia 2019 r.: o udzieleniu małoletniemu A.K., obywatelowi [...], zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r., o udzieleniu A.K.[1], obywatelowi [...], zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r. w celu wykonywania pracy na rzecz [...] , na podstawie umowy o pracę w wymiarze całego etatu na stanowisku kierowcy z wynagrodzeniem nie niższym niż [...] brutto miesięcznie oraz o udzieleniu Skarżącej, obywatelce [...] , zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r. Informacją z [...] sierpnia 2020 r. Skarżąca została powiadomiona o przyznaniu jej przez Prezydenta m.st. Warszawy świadczenia wychowawczego na dziecko A.K. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] lipca 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. Po weryfikacji zebranej dokumentacji organ ustalił, że Skarżąca nie posiada dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem nie spełnia warunku określonego w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podstawę prawną do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Kolegium stwierdziło, że istnieje natomiast podstawa do odstąpienia od żądania zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczanych według zasady wynikającej z art. 25 ust. 9 powołanej ustawy, gdyż przyznanie stronie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 było następstwem błędu organu.

W skardze do tutejszego Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że świadczenie wychowawcze przysługiwało jej mężowi – A.K.[1], na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem ich syna A.K.. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, które to wydatki ponoszą wspólnie z mężem w oparciu o wspólność majątkową małżeńską. Jak wskazał w decyzji organ II instancji, przyznanie Skarżącej świadczenia było błędem organu I instancji, który skutkował dla niej tym, że gdyby został zauważony przez organ I instancji w toku postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego, umożliwiłby złożenie stosownego wniosku przez jej męża, jako uprawnionego do tego świadczenia albo uzupełnienie wniosku o upoważnienie Skarżącej przez męża do jego złożenia.. Zdaniem Skarżącej, organ I instancji winien ją poinformować, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest jej mąż przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy, jak to uczynił po złożeniu kolejnego wniosku o świadczenie wychowawcze w kwietniu 2021 r., kiedy to pracownik Urzędu Dzielnicy [...] telefonicznie poinformował Skarżącą, że uprawnionym do złożenia wniosku jest jej mąż. Po złożeniu wniosku przez męża zostało mu przyznane świadczenie wychowawcze. Ponadto, świadczenie było realizowane poprzez przelewy na rachunek bankowy jej męża. W tej sytuacji nie można w sposób uprawniony przyjąć, że świadczenie wychowawcze wypłacono mimo braku prawa do tego świadczenia, czy też osobie nieuprawnionej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Sąd dokonał kontroli legalności (zgodności z prawem) wydanych w sprawie decyzji w oparciu o powołane na wstępie kryterium i w jej wyniku stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie są zgodne z prawem z następujących przyczyn.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób określony w art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśniając stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne i prawne winny więc znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które powinno zawierać argumentację wyjaśniającą przekonująco przesłanki podjętego rozstrzygnięcia.

Przestrzeganie przez organ w prowadzonym postępowaniu zasad ogólnych oraz szczegółowych regulacji k.p.a. co do postępowania wyjaśniającego i dowodowego ma fundamentalne znaczenie dla oceny prawidłowości tego postępowania oraz poczynionych w nim ustaleń faktycznych.

W rozpoznawanej sprawie jest to szczególnie istotne, gdy się weźmie pod uwagę, że konieczne do ustalenia w sprawie fakty nie zostały prawidłowo ustalone przez organy, co wobec skali deficytu uzasadnienia zaskarżonej decyzji w tym zakresie, nakazuje uznać poczynione w sprawie ustalenia faktyczne za dowolne.

Za dowolne należy wszak traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym, gdyż zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 1994 r., sygn. akt [...] ).

Analiza zebranego w tej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych przepisów, a także przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które stanowiły materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji.

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje:

1) obywatelom polskim;

2) cudzoziemcom:

a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym,

c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r., poz. 2094 i 2399 oraz z 2019 r., poz. 577 i 622), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,

e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art 139a ust. 1 lub art 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub

- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

- jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,

f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,

- na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,

- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

- z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3 tej ustawy).

Celem świadczenia wychowawczego jest, stosownie do treści art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei zgodnie z treścią ust. 2 art. 4 powołanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje:

1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo

4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3 powołanej ustawy).

Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się natomiast, stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 3 powołanej ustawy).

Mając na uwadze treść przywołanych przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie, a kwestionowanych przez Skarżącą decyzji, Sąd stwierdził, że organy administracji niezasadnie przyjęły, że w stosunku do Skarżącej ziściła się przesłanka uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, określona w przywołanym art. 25 ust. 2 pkt 6 omawianej ustawy.

Z dokumentów złożonych do akt sprawy przy wniosku z [...] lipca 2020 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego wynika, że decyzjami Wojewody Mazowieckiego z [...] sierpnia 2019 r. udzielono małoletniemu A.K., obywatelowi [...] , zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r., jego ojcu A.K.[1], obywatelowi [...] , udzielono zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r. w celu wykonywania pracy (na rzecz [...] , na podstawie umowy o pracę w wymiarze całego etatu na stanowisku kierowcy z wynagrodzeniem nie niższym niż [...] brutto miesięcznie), a Skarżącej, obywatelce [...] , udzielono zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...] sierpnia 2022 r. Skarżąca załączyła również umowę najmu mieszkania z [...] października 2019 r., z której wynika, że Skarżąca, jej mąż i syn zamieszkują w [...] pod wskazanym w tej umowie adresem.

Mając powyższe na uwadze Sąd podziela stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym organ przyznający świadczenie – dysponując opisanymi powyżej dokumentami – winien ją poinformować, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego na syna A.K. jest jej mąż przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy.

Jak przy tym wynika z oświadczenia Skarżącej zawartego w skardze, organ uczynił to, wszak dopiero po złożeniu kolejnego wniosku o świadczenie wychowawcze, to jest w kwietniu 2021 r., kiedy to pracownik Urzędu Dzielnicy [...] telefonicznie poinformował Skarżącą, że uprawnionym do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na syna jest jej mąż i świadczenie to zostało mu przyznane na wnioskowany okres.

Biorąc więc pod uwagę to, że mąż Skarżącej i ojciec dziecka, którego dotyczył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - w okresie, którego dotyczą wydane w sprawie decyzje - jest cudzoziemcem zatrudnionym i mieszkającym w Polsce, to zdaniem Sądu, organ rozstrzygając w sprawie z wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego zasadnie poinformował o przyznaniu tego świadczenia. To, że informacja z [...] sierpnia

2020 r. została skierowania do Skarżącej nie oznacza, że świadczenie to zostało przyznane i wypłacone nienależnie, skoro warunek do jego przyznania spełnił we wskazanym okresie mąż Skarżącej, posiadający zezwolenie na pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W zaistniałej sytuacji organy obu instancji w sposób nieuprawniony przyjęły, że świadczenie wychowawcze wypłacono we wskazanym w decyzjach okresie mimo braku prawa do tego świadczenia, czy też osobie nieuprawnionej. Na marginesie tylko Sąd zauważa, że jak wynika z treści skargi, świadczenie to było wypłacane na rachunek bankowy męża Skarżącej.

Nieuwzględnienie opisanej powyżej newralgicznej w sprawie okoliczności świadczy o braku dokładnego wyjaśnienia zaistnienia przesłanki uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i uzasadnia ocenę, że decyzje organów w tej sprawie (nakazujące zwrot tego świadczenia, jako pobranego nienależnie) zostały wydane z istotnym naruszeniem wymienionych na wstępie przepisów procedury administracyjnej i w konsekwencji błędnym zastosowaniem przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Wszak decyzje nakazujące zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego są decyzjami związanymi, tj. uwarunkowanymi wystąpieniem określonych prawem okoliczności, których zaistnienie musi być ustalone w sprawie w sposób jednoznaczny.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W zaistniałej sytuacji (po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji nakazujących zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, które – jak wykazano powyżej – w istocie było świadczeniem należnie pobranym), należało umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku.