Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, asesor WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Katarzyna Luto, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego E. J. kwotę brutto 219,60 zł (słownie: dwieście dziewiętnaście złotych sześćdziesiąt groszy), w tym podatek VAT w kwocie 39,60 zł (słownie: trzydzieści dziewięć złotych, sześćdziesiąt groszy) oraz kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) - tytułem wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych wydatków.

Wnioskiem z [...] stycznia 2006 r. E. S. zwrócił się do Wójta Gminy K. o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2005 rok. Wskazał, iż w orzeczeniu z [...] września 2005 r. lekarz rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uznał go za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym był on zmuszony do wynajmowania pracowników w okresie nasilenia prac polowych, z czym wiążą się nakłady finansowe. Ponadto - z uwagi na warunki atmosferyczne - plony, które uzyskiwał z gospodarstwa rolnego znacznie się zmniejszyły, a jednocześnie znacznie wzrosły cen środków do produkcji rolnej. Z tych powodów nie jest on w stanie uiścić zaległości podatkowej za 2005 r.

Po rozpoznaniu sprawy decyzją z [...] marca 2006 r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił E. S. umorzenia zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2005 r. w kwocie 1094,30 wraz z należnymi odsetkami w wysokości 94 zł. W uzasadnieniu stwierdził, że organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. W ocenie Wójta Gminy K. o tego rodzaju przesłance "ważnego interesu" można mówić, np. w razie znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym (np. powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe). Organ stwierdził, że z "ważnym interesem" możemy mieć do czynienia również wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub której nie mógł zapobiec, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej.

Odnosząc się do okoliczności podniesionych przez E. S. we wniosku o umorzenie zaległości, Wójt Gminy K. stanowczo stwierdził, że nie odgrywają one istotnego znaczenia i nie mają wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Faktem jest, że podatnik, aby uzyskać większe dochody, musi ponieść pewne wydatki. Wiążą się z tym również nakłady związane z wynajęciem pracowników, celem uniknięcia strat w produkcji rolnej. Organ podniósł jednak, że w ubiegłym roku umorzył E. S. jedną ratę zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2004 r., co wiązało się z wypadkiem przy pracy, któremu wnioskodawca uległ w 2005 r. Dodał, że podatnik dotychczas nie uregulował zobowiązania podatkowego w pozostałej części za 2004 r. i w podaniu z 30 stycznia 2006 r. wskazał na podobne argumenty, które znowu miałyby uzasadnić konieczność umorzenia zaległości podatkowej za kolejny, 2005 r. Ponadto organ wziął pod uwagę ogólną sytuację gospodarczą rolników gminy K., która w większości przypadków jest równie trudna jak Pana S.

Powyższa decyzja Wójta Gminy K. została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] czerwca 2006 r. nr [...]. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w pełni podziela pogląd organu pierwszej instancji, iż podstawowym obowiązkiem podatnika jest płacenie podatków, a nie dodatkowym przywilejem podatnika, aby według własnego subiektywnego uznania żądać umorzenia tych podatków od organów podatkowych. Kolegium stwierdziło, że E. S. posiada 23,48 hektarowe gospodarstwo rolne, nastawione na produkcję zbóż i ziemniaków. Wskazują na to osiągnięte dochody z produkcji 2005 r., w tym: ze sprzedaży zbóż – 7.837,83 zł; ze sprzedaży ziemniaków – 1.615,99 zł, ze sprzedaży mleka – 5.083 zł. W 2004 r. podatnik otrzymał z dopłat bezpośrednich 17,5 tys. zł. W takiej samej wysokości przysługiwała mu dopłata bezpośrednia w 2005 r. i przysługuje dopłata w 2006 r. Nie wiadomo jednak dlaczego wnioskodawca nie zwracał się o przyznanie dopłaty bezpośredniej w 2005 r., chociaż jak sam podał na piśmie nie wydzierżawił gospodarstwa innej osobie.

Organ odwoławczy nie dał wiary w opisywaną trudną sytuację materialną

i ekonomiczną E. S. Kolegium stwierdziło, że podatnik posiada dobrze zmechanizowane gospodarstwo rolne w skład którego wchodzi: ciągnik, podstawowy sprzęt towarzyszący, własny kombajn ziemniaczany. Posiadał też opisany wcześniej w decyzji Wójta Gminy K. samochód ciężarowy z przyczepą, która służył do przewozu ziemniaków, bezpośrednio do K. w Ł., oraz do transportu zboża, co znacznie zmniejsza koszty produkcji w gospodarstwie podatnika. Dodatkowo w 2005 r. E. S. uzyskał jako wnioskodawca od Syndyka Masy Upadłościowej GS "S" 19.000 zł. Takie ustalenia Kolegium uczyniło przed wydaniem decyzji z [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2004 r. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2006 r. l SA/Bk 2002/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę E. S. od tej decyzji.

Końcowo SKO w Ł. stwierdziło, że podatnicy winni być świadomi tego,

że gmina jako wspólnota samorządowa ma do wykonania szereg zadań zmierzających do zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty, np. prowadzenie szkół podstawowych, utrzymanie gminnych instytucji kulturalnych, budowę

i konserwacja dróg gminnych, zapewnienie opieki społecznej ludziom potrzebującym takiej pomocy itd. Aby wykonać te zadania i zaspokoić wymienione przykładowo

i wiele innych potrzeb społecznych gminy, potrzebne są jej systematycznie wpływające do budżetu dochody.

W złożonej do Sądu skardze E. S. zarzucił wydanej przez SKO w Ł. decyzji naruszenie przepisów:

– art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji kiedy stan faktyczny sprawy dawał ku temu wszelkie podstawy;

– art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez dowolną i wybiórczą (fragmentaryczną) ocenę zebranych dowodów i faktów powszechnie znanych.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi E. S. podniósł, że organ w uzasadnieniu swej decyzji wyeksponował dochody podatnika, nic nie wspominając o wydatkach. Organy obu instancji nie podjęły nawet próby porównania dochodów z wydatkami. W uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji powtórzone zostały całe obszerne fragmenty innej decyzji tego organu z 2 czerwca 2005 r. Świadczy to o tym, że organ nie podjął próby rozpatrzenia materiału dowodowego. Jest to lekceważenie podatnika i jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę SKO w Ł. wniosło o jej odrzucenie. Zdaniem Kolegium skarga E. S. jest spóźniona, bowiem termin do jej wniesienia upłynął 5 sierpnia 2006 r., gdy tym czasem została ona nadana w urzędzie pocztowym dopiero 7 sierpnia 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, albowiem doszło w tej sprawie do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

W pierwszym rzędzie za bezzasadny należy uznać wniosek SKO w Ł. o odrzucenie skargi, z uwagi na wniesienie jej po terminie. W myśl art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę wnosi się do sądu w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zaskarżona w tej sprawie decyzja SKO w Ł. została doręczona E. S. w dniu 6 lipca 2006 r., a zatem ostatni dzień 30 dniowego terminu przypadł na dzień 5 sierpnia 2006 r., którym była sobota. W myśl art. 83 § 2 cyt. ustawy, jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Zatem w realiach niniejszej sprawy następnym dniem po dniach wolnych od pracy jest poniedziałek 7 sierpnia 2006 r. i tego też dnia Skarżący nadał na poczcie swoją skargę. Nie jest więc ona spóźniona.

Przechodząc zaś do oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że podstawą materialno-prawną rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych jest przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - w dalszej części powoływanej w skrócie o.p. Daje on organowi podatkowemu możliwość umorzenia ciążących na podatniku zaległości podatkowych, jeżeli jest to uzasadnione "ważnym interesem podatnika" lub "interesem publicznym". Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych. Pozostawiając organowi podatkowemu możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy ustawodawca wprowadził tym samym do systemu prawa podatkowego tzw. luz decyzyjny. W tego typu sprawach decyzje organów podatkowych mają więc charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak dowolności w orzekaniu o prawach

i obowiązkach podatnika. W procesie dochodzenia do decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej organ podatkowy nie może w żaden sposób czuć się zwolniony z obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy – art. 122 o.p. Obowiązkowi temu towarzyszy też skierowana do organu podatkowego dyrektywa zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego

– art. 187 § 1 o.p. Dopiero na podstawie prawidło ustalonego stanu faktycznego sprawy organ może przystąpić do orzekania o przyznaniu lub odmowie przyznania tego rodzaju ulgi, jaką jest umorzenie zaległości podatkowej. W ocenie Sądu wydane w tej sprawie decyzje tym wymogom nie odpowiadają.

Organ pierwszej wyraził niebudzący zastrzeżeń Sądu pogląd, iż o "ważnym interesie" podatnika, jako ustawowej przesłance do ewentualnego umorzenia zaległości podatkowej, można mówić na przykład w razie znacznego obniżenia jego zdolności płatniczych spowodowanych zdarzeniem losowym, czy też wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub której nie mógł zapobiec. Na tym tle należy jednak wskazać, że w przedmiotowej sprawie nie podjęto działań zmierzających do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej

i majątkowej E. S. Organ pierwszej instancji w wydanej przez siebie decyzji w jednym zdaniu i bez szerszego uzasadnienie skonstatował, że okoliczności podniesione przez E. S. we wniosku o umorzenie zaległości nie odgrywają istotnego znaczenia i nie mają wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie wyjaśnił przy tym, jaka jest aktualna sytuacja majątkowa podatnika, w tym jakie uzyskuje on dochody i jakie ma wydatki, co w rezultacie mogłoby pozwolić na ocenę jego zdolności płatniczych. Tego aspektu sprawy w wydanej przez siebie decyzji organ w ogóle nie rozważał. Mimo więc trafnego wniosku, co do sposobu interpretacji przesłanki "ważnego interesu" podatnika, organ nie ustalił w ślad za tym, jakie są aktualne zdolności płatnicze podatnika. Argumenty o tym, iż podatnikowi umorzono już jedną ratę zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego

za 2004 r., jak też to, że nie uregulował on pozostałej części tego zobowiązania, nie są wystarczające do wykluczenia obiektywnie istniejącego "ważnego interesu podatnika". Co najwyżej mogą być one rozważane - podobnie jak ogólna sytuacja gospodarcza rolników gminy K. - w kontekście drugiej przesłanki z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., tj. "interesu publicznego". Organ podatkowy powinien jednak w równym stopniu odnieść się w uzasadnieniu swojej decyzji do obu przewidzianych w tym przepisie przesłanek.

Próbę "naprawienia" decyzji organu pierwszej instancji podjęło SKO w Ł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ ten przywołał dane dotyczące powierzchni prowadzonego przez E. S. gospodarstwa rolnego oraz wielkości uzyskiwanych przez podatnika przychodów z tytułu sprzedaży mleka, ziemniaków i zbóż. Nie wyjaśnił jednak, jakie w tym czasie podatnik miał wydatki, będące drugim, równie istotnym elementem jego sytuacji majątkowej. Ponadto szereg zawartych w tej decyzji argumentów to - jak przyznaje samo Kolegium - ustalenia poczynione przed wydaniem decyzji z [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2004 r. Między innymi, że podatnik posiada dobrze zmechanizowane gospodarstwo rolne w skład którego wchodzi: ciągnik, podstawowy sprzęt towarzyszący, własny kombajn ziemniaczany, a także samochód ciężarowy z przyczepą, która służył do przewozu ziemniaków, bezpośrednio do K. w Ł. Otóż należy podnieć, że są to ustalenia poczynione w innej, zakończonej pół roku wcześniej sprawie. Nie można więc bezkrytycznie przyjąć, że w dalszym ciągu pozostają one aktualne i mogą być automatycznie wykorzystywane w kolejnych tego typu sprawach, bez potrzeby przeprowadzania w nich odrębnego postępowania dowodowego. Z tych samych powodów nie może być uzasadnieniem zaskarżonej w tej sprawie decyzji fakt, iż wyrokiem z 26 kwietnia 2006 r. (sygn. akt l SA/Bk 202/05) WSA w Białymstoku oddalił skargę E. S. na decyzję SKO w Ł. z [...] czerwca 2005 r. nr [...].

W świetle tych uwag zgodzić się należy z zarzutami skargi, że organy podatkowe nie podjęły wystarczających kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tej sprawy, czym naruszyły przepisy art. 122 i art. 187 § 1 o.p. Powyższe uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy ustalą sytuację majątkową podatnika z uwzględnieniem jego aktualnych przychodów i wydatków.

O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu

i zwrocie niezbędnych wydatków Sąd orzekł ma podstawie art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 6 pkt 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1369 ze zm.).