Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SAB/Gl 16/24 w kwestii wniosku o wyłączeniu sędziów i asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Burmistrza Miasta L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 16/24, po rozpoznaniu wniosku M. J. o wyłączenie sędziów WSA Doroty Fleszer i Adama Gołucha oraz asesora WSA Adama Pawlyty od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Burmistrza Miasta L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej – w punkcie 1 wyłączył od orzekania w niniejszej sprawie sędziego WSA Adama Gołucha; w punkcie 2 odmówił wyłączenia sędziego WSA Doroty Fleszer i asesora WSA Adama Pawlyty.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem procesowym z dnia 27 lutego 2024 r. M. J. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca"), złożył wniosek o wyłączenie wyznaczonych do rozpoznania sprawy na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sędziów WSA Doroty Fleszer i Adama Gołucha oraz asesora WSA Adama Pawlyty a także innych, wymienionych z imienia i nazwiska, sędziów i asesorów sądowych. Uzasadniając zgłoszone żądanie, wnioskodawca podniósł, że osoby te nie są w jego ocenie sędziami. Zwrócił uwagę, że zostały one powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) – dalej: "ustawa nowelizująca ustawę o KRS", co w jego ocenie z definicji uniemożliwia uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy jest prawidłowy i zgodny z prawem. Skarżący wyraził przy tym przekonanie, że osoba nieposiadająca statusu prawidłowo powołanego sędziego nie ma prawa orzekać. Jednocześnie Sąd – jako organ stojący przede wszystkim na straży Konstytucji – powinien uniemożliwić orzekanie osobie niemającej upoważniającego ją do tego statusu.

Rozpoznanie wniosku Sąd meriti ograniczył do osób wyznaczonych do rozpoznania sprawy. Pismem z dnia 4 marca 2024 r. sędzia WSA Dorota Fleszer złożyła oświadczenie o braku podstaw do jej wyłączenia w niniejszej sprawie. Oświadczenie o analogicznej treści złożył asesor WSA Adam Pawlyta w dniu 15 marca 2024 r. Natomiast sędzia WSA Adam Gołuch oświadczył w piśmie z dnia 25 marca 2024 r., że istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w sprawie, bowiem skarżący jest mu osobiście znany. Był jego studentem w [...] Szkole [...] w K.

Mając powyższe na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego WSA Adama Gołucha zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż podane przez wnioskodawcę, tj. z powodu podanej w oświadczeniu sędziego WSA Adama Gołucha okoliczności, która mogłaby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności w sprawie. Natomiast w zakresie pozostałych członków składu orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do stanowiska kwestionującego legitymację osób objętych wnioskiem do orzekania z uwagi na ich wyłonienie w procedurze prowadzonej przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną w trybie ustawy nowelizującej ustawę o KRS, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność ta sama w sobie nie może zostać uznana za uprawdopodobniającą wystąpienie okoliczności uzasadniających ich wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności wskazanych osób w danej sprawie.

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie postulując jego zmianę i uwzględnienie wniosku lub o skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego (asesora) zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie (asesorzy) nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego (asesora) we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego (asesora) w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "P.p.s.a."), wyłączenie sędziego (asesora) następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (asesora) - art. 19 P.p.s.a..

Funkcją instytucji wyłączenia sędziego (asesora) jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie NSA z dnia 11 października 2023 r. sygn. III OZ 451/23, LEX nr 3615808). Wyłączenie sędziego (asesora) na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, jak w tej sprawie, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22 (ONSAiWSA 2023 r., nr 4, poz. 52), zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziego (asesora) w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd meriti prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer i asesora WSA Adama Pawlyty. Skarżący nie powołał się bowiem na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. osób. Zgodnie natomiast z art. 20 § 1 P.p.s.a., składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, lecz o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 P.p.s.a. Oznacza to, że wniosek skarżącego w tej części nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd Wojewódzki. Jednocześnie złożone przez sędziego WSA Adama Gołucha oświadczenie, że istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, bowiem skarżący jest mu osobiście znany, gdyż był jego studentem w [...] Szkole [...] w K., prawidłowo poskutkowało wyłączeniem ww. sędziego od orzekania w niniejszej sprawie.

Natomiast podniesiona przez skarżącego w zażaleniu argumentacja zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego (asesora) przez tzw. nową KRS, nie jest sędzią (asesorem) w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego (asesora) nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego (asesora). Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności wskazanych przez skarżącego osób w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie tych osób jest bezzasadny.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.