Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. znak. [...] [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. (dalej organ, Zakład lub ZUS) na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. póz. 266), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy M. M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 99.434,98 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r., 01.2012 r. w łącznej kwocie 70.837,01 zł, w tym z tytułu:

składek-30.831,01 zł,

odsetek-39.786,00 zł,

kosztów upomnienia - 220,00zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r., 01.2012 r. w łącznej kwocie 20.951,35 zł, w tym z tytułu:

składek-7.354,35 zł,

odsetek-13.377,00 zł,

kosztów upomnienia - 220,00 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r. w łącznej kwocie 7.646,62 zł, w tym z tytułu: składek-3.867,62 zł, odsetek-3.559,00 zł, kosztów upomnienia - 220,00 zł

Równocześnie tą samą decyzją ZUS działając na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 48.293,04 zł. w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r., 01.2012 r. w łącznej kwocie 31.074,99 zł, w tym z tytułu:

składek -16.176,99zł,

odsetek -14.678,00zł,

kosztów upomnienia - 220,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r., 01.2012 r. w łącznej kwocie 14.231,35 zł, w tym z tytułu:

składek - 7.354,35 zł,

odsetek-6.657,00 zł,

kosztów upomnienia - 220,00 zł,

c) Fundusz Pracy- za okres za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r. w łącznej kwocie 2.986,70 zł, w tym z tytułu:

składek-1.449,70 zł,

odsetek -1.317,00 zł,

kosztów upomnienia - 220,00 zł

Odsetki dla składek za okres 12.2008 r. - 08.2011 r. liczone na dzień przedawnienia należności tj. 12.09.2019 r., dla składki za 01.2012 r. na dzień złożenia wniosku tj. 4 maja 2020 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., iż wnioskodawca zwrócił się 4 maja 2020r. z prośbą o umorzenie zaległych składek. Organ przypomniał, iż M. M. wskazał, iż prowadził działalność gospodarczą od 2006 r., zaś problemy zaczęły się, gdy zagraniczny kontrahent nie wywiązał się z umowy. Nie udało się mu wyegzekwować należności. Ponadto jego rodzice wzięli rozwód i utracił pomoc ze strony ojca. Wnioskodawca podkreślił, że egzekucja przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. doprowadziła do zajęcia wyposażenia warsztatu i uniemożliwiła dalsze prowadzenie działalności. Ponadto wskazał, że obecnie nie ma stałej pracy, wykonuje jednak lekkie prace dorywcze, ponieważ stan zdrowia i problemy ze stawami uniemożliwiają wykonywanie cięższych prac. Wnioskodawca oświadczył, że jest ubezpieczony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, mieszka z matką, na której spoczywa utrzymanie domu. Jest współwłaścicielem domu, w którym mieszka. W stosunku do nieruchomości była prowadzona egzekucja komornicza, która zakończyła się umorzeniem z powodu nieskuteczności. Wraz z rodzeństwem próbował sprzedać nieruchomość w celu spłaty zobowiązań, jednak nie było chętnych na jej zakup. Ponadto wnioskodawca wskazał, że ma też inne zobowiązania pieniężne ze stwierdzonym bezskutecznym postępowaniem egzekucyjnym. Nadmienił, że od 27 czerwca 2014 r. jest wykreślony z rejestru Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, nie jest w stanie godnie się utrzymać i spłacić należności. M. M. zaznaczył, że dotychczasowe egzekucje okazały się bezskuteczne. W wyniku problemów zawodowych i osobistych, pogorszył się jego stan psychiczny.

W kolejnym piśmie wnioskodawca poinformował ZUS, że z uwagi na brak dochodu nie rozliczał się z Urzędem Skarbowym. Wskazał , że przedłożył wszystkie dokumenty obrazujące sytuacje finansową, zdrowotną i osobistą. Podkreślił, nadto że nadal figuruje w rejestrze Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego, a sytuacja materialna nie uległa zmianie od daty złożenia wniosku o umorzenie składek.

W dalszej kolejności organ zauważył, iż 27 lipca 2020 r. ZUS wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy w tym informacje pozyskane przez organ z urzędu ZUS zauważył, iż wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mamą. Rodzina utrzymuje się z osiąganego przez niego wynagrodzenia za prace dorywcze w deklarowanej wysokości 1000,00 zł oraz z emerytury jego mamy w kwocie 1637,67 zł. Wnioskodawca podlega ubezpieczeniom społecznym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. M. M. ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 450,00 zł oraz koszty leczenia w kwocie 150,00 zł. ZUS zaznaczył. Iż wnioskodawca wskazał, iż poza przedmiotowym zadłużeniem posiada zobowiązania pieniężne z tytułu nieopłaconych podatków w kwocie ok. 50000,00 zł oraz inne zobowiązania w kwocie ok. 60 000,00 zł. Ponadto organ wskazał, iż z bazy Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że wnioskodawca figuruje jako właściciel:

* samochodu osobowego Peugeot 106 Rallye z 1996 r.,

* samochodu ciężarowego Ford Escort 1.8 TD z 1999 r.,

* naczepy ciężarowej Schwarzmuller ST 2 Z z 2002 r.,

* naczepy ciężarowej BSS NPA7 z 1992 r.

Zgodnie z Bazą Danych Ksiąg Wieczystych wnioskodawca figuruje jako współwłaściciel w Ľ części własności:

nieruchomości gruntowej zabudowanej o powierzchni ok. 900 m2 położonej

w N. W. (nr KW: [...]). Na nieruchomości Zakład 17

września 2010 r., 4 maja 2011 r. i 14 grudnia 2011 r., dokonał zabezpieczenia

należności na łączną kwotę 49.714,00 zł.

nieruchomości budowlanej niezabudowanej o powierzchni ok. 1900 m2 położonej w N. W. (nr KW: [...]). Na nieruchomości ZUS 17 września 2010 r., 4 maja 2011r, dokonał zabezpieczenia należności na łączną kwotę 30.777,00 zł.

Zgodnie z informacją przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej N. W. z 20 maja 2020 r. wnioskodawca nie figuruje w rejestrach prowadzonych przez ośrodek.

W ocenie ZUS w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. W tym zakresie organ zauważył, iż zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat.

W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Zdaniem organu okolicznością przesądzającą o braku przedawnienia należności M. M. za okres od 12.2008 r. do 08.2011 r. jest fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na jego nieruchomościach (wpisy z 17 września 2010 r., 4 maja 2011 r. i 14 grudnia 2011 r.) Od 1 stycznia 2003r. obowiązuje zapis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Wobec powyższego zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy za ww. okres nie uległy przedawnieniu, jednakże ze względu na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości M. M., mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu zabezpieczenia.

W dalszej kolejności organ zauważył, iż wobec należności za okres 01.2012 r. zostało 10.12.2013 r. wystawione zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Wydana w sprawie decyzja uprawomocniła się 16 lutego 2014 r. W związku z powyższym, od chwili doręczenia wnioskodawcy zawiadomienia o wszczęciu postępowania do dnia uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość zadłużenia, bieg terminu przedawnienia został zawieszony, wydłużając jednocześnie czas wymagalności zobowiązań o ilość dni ujętych we wskazanych granicznych datach. Następnie 17 lutego 2014 r. Dyrektor Oddziału ZUS w T. wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczone wnioskodawcy odpisy tytułów wykonawczych. Tym samym bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Postępowanie prowadzone jest do chwili obecnej. Następnie organ po przytoczeniu treści art. 28 ust.3 u.s.u.s. zauważył, iż w stosunku do wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w powyższej sprawie.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również w sytuacji wnioskodawcy nie ma zastosowania.

W dalszej kolejności organ zaznaczył, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W stosunku do zobowiązań wnioskodawcy Dyrektor ZUS sukcesywnie od 2010 r. wszczynał postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W ramach egzekucji dokonano zajęcia jego rachunku bankowego przekazano jej dalsze prowadzenie do Naczelnika Urzędu Skarbowego - w celu prowadzenia egzekucji ze składników co do których Dyrektor Oddziału ZUS nie jest uprawniony. Postanowieniem z 11 września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku ruchomego z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję.

Organ zaznaczył jednak, że nie zostało tutaj spełnione kryterium całkowitego braku majątku i braku następców prawnych. Wnioskodawca jest bowiem współwłaścicielem wskazanych powyżej nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia poprzez wpis do hipoteki. M. M. posiada zatem majątek z którego egzekucja może być prowadzona i tym samym nie spełnia wymogu art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ podkreślił przy tym, że egzekucja z udziału w nieruchomości może być jedynie utrudniona. Nie jest jednak niemożliwa ani tym bardziej niedopuszczalna. W ocenie ZUS przedstawione przez wnioskodawcę postanowienia z 7 marca 2014 r. oraz 28 grudnia 2016r. o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 824 par. 1 pkt 3 kpc, prowadzonych na wniosek innych wierzycieli wobec innych jego zobowiązań, stwierdza jedynie, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Nie stwierdzają one definitywnego braku majątku. Postępowanie egzekucyjne wobec części należności wnioskodawcy wobec ZUS (dotyczy składek za 01.2012 r.) jest nadal prowadzone. Na chwilę obecną organ egzekucyjny nie umorzył postępowania z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ww. powodów nie zachodzą wobec M. M. przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s.

Analizując w kontekście realiów niniejszej sprawy uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS wskazał, iż rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W tym zakresie organ zaznaczył, iż prowadząc postępowanie o umorzenie należności ZUS obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową osoby zobowiązanej do zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Konieczne jest dokonanie zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez osobę zobowiązaną z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu określenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. W tym kontekście ZUS wskazał, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mamą. M. M. posiada dochód z tytułu wykonywanych prac dorywczych w kwocie 1.000,00 zł. Z kolei jego mama pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.637,67 zł.

ZUS zaznaczył, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 2.637,67 zł. Rodzina wnioskodawcy ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 600,00 zł. w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych 450,00 zł i kosztów leczenia 150,00 zł. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie wskazał, aby posiadał z tego tytułu zaległości (nie przedstawił np. nieopłaconych rachunków i faktur). Nie można uznać, że opłaty ponoszone przez rodzinę wnioskodawcy stanowiły nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.

ZUS zauważył, iż wnioskodawca oświadczył, że ponosi koszty związane z leczeniem. Nie udowodnił jednak, że rodzinie brakuje środków finansowych na zakup lekarstw, np. nie załączył niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że wnioskodawca albo inny członek jego rodziny nie może skorzystać z koniecznych płatnych badań lekarskich, bądź zabiegów rehabilitacyjnych. ZUS zauważył, iż nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem. Organ przypomniał, iż M. M. wskazał, że poza zadłużeniem w ZUS, posiada także zobowiązania z tytułu podatków w kwocie ok. 50 000,00 zł oraz inne zobowiązania w kwocie 60 000,00 zł. Zdaniem organu spłata zobowiązań wobec innych wierzycieli jest ważna, ale nie powinien wnioskodawca pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów w tym cywilnoprawnych. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W przypadku umorzenia należności przez ZUS, inni wierzyciele nadal będą dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Przepisy, w oparciu o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Zdaniem organu uzyskiwany przez rodzinę wnioskodawcy dochód w wysokości 2.637,67 zł netto, w pełni wystarcza na pokrycie wskazanych wydatków w łącznej kwocie 600,00 zł.

Tym bardziej, iż pomimo powoływania się na trudną sytuację materialną ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika również, aby korzystał on z pomocy społecznej. Korzystanie z takich form wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Przedstawiony materiał dowodowy, nie daje podstaw do stwierdzenia braku możliwości regulowania podstawowych potrzeb a tym samym uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny.

W odniesieniu do pozostałych przesłanek dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia organ zauważył, iż M. M. poinformował o swoich problemach zdrowotnych. Przedstawił stosowną dokumentację medyczną. Zakład nie neguje wystąpienia u niego kłopotów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem. W aktach sprawy nie ma jednak potwierdzenia, że z uwagi na chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może on osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Ponadto organ podkreślił należy, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W przypadku wnioskodawcy sytuacja taka nie zachodzi, nie legitymuje się on orzeczeniem stwierdzającym niezdolność do pracy, podejmuje prace dorywcze. W związku z powyższym ZUS uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 3 w/w rozporządzenia.

W ocenie ZUS zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 2 w/w rozporządzenia.

Z przedmiotową decyzją nie zgodził się M. M., który zaskarżył ją w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W wywiedzionej skardze skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

I. obrazę przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione odmówienie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, pomimo spełnienia przesłanek jego zastosowania a nadto nieuzasadnione przyjęcie przez organ, iż publicznoprawny charakter należności składkowych uzasadnia odmowę ich umorzenia w realiach mniejszej sprawy.

II. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to art. 7 kpa, art. 77 kpa, oraz art. 107 kpa, poprzez niepełne i nieścisłe dokonanie ustaleń faktycznych oraz niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a które to naruszenie przejawiało się w tym, że organ w sposób błędny przyjął, iż:

sytuacja skarżącego nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, a nadto nie ma podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu skarżącego, ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w sytuacji gdy obecna sytuacja życiowa w jakiej się on znajduje nie może zostać w żadnym wypadku uznana za stabilną, a organ wydaje się działać w oderwaniu od zasad doświadczenia życiowego, przyjmując, iż kwota jaka zostaje mu po potrąceniu podstawowych opłat, świadczy o jego dobrej sytuacji;

skarżący nie wykazuje zaległości w regulowaniu bieżących wydatków, w sytuacji gdy posiada zadłużenia w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych, co świadczy o tym, iż od dłuższego czasu pozostaje w złej sytuacji materialnej, która przyczyniła się do powstania tak znacznych zaległości;

sytuacja skarżącego nie wyczerpuje w całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku, w sytuacji gdy wykazał on, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, co świadczy o tym, iż zachodzi uzasadniony przypadek do umorzenia powstałych zaległości.

Podnosząc przedmiotowe zarzuty skarżący wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentacje przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID) w zw. z § 1 pkt 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2020 r. nr 61/2020 w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Wskazane zarządzenie Prezesa WSA w Krakowie zostało wydane w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem miasta na prawach powiatu Kraków, będącego siedzibą tut. Sądu, obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zm.). Na mocy ww. przepisów zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dniem 17 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. W związku z tym sprawy przeznaczone do rozpatrzenia na rozprawie skierowano do załatwienia na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Z uwagi na to zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 21 grudnia 2020r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Jak wskazano powyżej sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy w tym złożoną skargę i jak i odpowiedź na skargę.

Odnośnie kwestii możliwości wzięcia udziału w rozprawie przeprowadzonej na odległość przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej z jednoczesnym bezpośrednim przekazem dźwięku i obrazu zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 3 marca 2020 r. wyjaśnić należy, że przeprowadzenie takiej rozprawy nie było możliwe, gdyż tut. Sąd nie dysponował odpowiednim zapleczem technicznym umożliwiającymi przeprowadzenie rozprawy w formie "on line" .

W następnej kolejności należy przypomnieć, iż stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego jak i procesowego .

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż Sąd uznał za błędne stanowisko ZUS co do możliwości zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w odniesieniu do należności, które uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że okolicznością przesądzającą o braku przedawnienia należności skarżącego za okres od 12.2008r. do 08.2011 r. jest fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na jego nieruchomościach (wpisy z 17 września 2010 r., 4 maja 2011 r. i 14 grudnia 2011 r.) W tym zakresie organ powołał się na obowiązujący od 1 stycznia 2003r. zapis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zdaniem organu z uwagi na treść wskazanego przepisu zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy za ww. okres nie uległy przedawnieniu, jednakże ze względu na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości M. M., mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu zabezpieczenia. Mając na uwadze powyższe, w ślad za wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2020r. – które to stanowisko tut. Sąd we całości podziela i przyjmuje za własne - przypomnieć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. WSA w Krakowie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w pełni stanowisko zajęte w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych, które odnoszą się do konieczności uwzględnienia przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013r., poz. 1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki." Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu." Zdaniem Trybunału, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieli dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone np. gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

Oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Przepis ten jest zbieżny w swej treści z zakwestionowanym art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a zatem jest objęty takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności, jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w wyżej powołanym wyroku Trybunału i nie zmienia tego fakt, że obydwa przepisy traktują o różnych należnościach publicznoprawnych. Chodzi tutaj o zachowanie gwarancji stron w zakresie równego traktowania oraz pewności co do ich sytuacji prawnej, a nie charakter zobowiązania publicznoprawnego. Słuszność tego poglądu potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym akcentuje się, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale także jego wykładnię systemową i celowościową (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17). Zarazem wskazuje się, że ramach takiej wykładni konieczne jest także zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1874/17). Uwzględniając zatem stanowisko przedstawione w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że w ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmowany jest pogląd, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia takich należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że należności zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a w konsekwencji, że dopuszczalne jest nadal prowadzenie egzekucji z nieruchomości objętej hipoteką (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018r., sygn. II GSK 2706/17, a także wyrok tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 695/19 WSA w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1344/18, z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1244/18, wyrok WSA w Opolu z dnia 23 stycznia 2019 r. I SA/Op 367/18 wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 lipca 2018 r. I SA/Ke 200/18, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., I SA/Kr 339/18, wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r. III SA/Łd 160/17). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że ZUS przyjął błędną interpretację art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którą, nadal istnieje możliwość dochodzenia należności, wobec których upłynął termin przedawnienia. Stanowi to o naruszeniu prawa materialnego w stopniu, które miało wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Niezależnie od tego organ nie ustrzegł się innych uchybień w realiach niniejszej sprawy. Na wstępie należy jednak przypomnieć, iż zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Od zasady możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności ustawa przewiduje dwa wyjątki.

Pierwszy wyjątek dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których to składek nie stosuje się przepisów dotyczących umorzenia.

Drugi został opisany w art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek z tytułu ubezpieczenia tych ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek, czyli np. przedsiębiorców.

Przesłanki uzasadniające umorzenie należności wymienionych w ust. 3a, zostały przykładowo wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.). Przestrzeganie powyższych zasad postępowania jest szczególnie istotne w sprawach dotyczących osób w podeszłym wieku, których sytuacja bywa ciężka z uwagi na ich stan zdrowia oraz wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalnych lub rentowych. W przypadku tych osób organy powinny wykazać się szczególną dokładnością przy ustalaniu okoliczności mających wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona wskazane powyżej przepisy postępowania w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego.

W ocenie Sądu organ niedostatecznie przeanalizował w realiach niniejszej sprawy spełnienie przez skarżącego przesłanki, o której mowa w art.28 ust.3 pkt. 5 u.s.u.s. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sytuacja całkowitej nieściągalności zachodzi w przypadku gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jak wynika z ustaleń ZUS w stosunku do zobowiązań wnioskodawcy Dyrektor ZUS sukcesywnie od 2010 r. wszczynał postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W ramach egzekucji dokonano zajęcia jego rachunku bankowego przekazano jej dalsze prowadzenie do Naczelnika Urzędu Skarbowego - w celu prowadzenia egzekucji ze składników co do których Dyrektor Oddziału ZUS nie jest uprawniony. Postanowieniem z 11 września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku ruchomego z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Niezależnie od tego wnioskodawca przedłożył postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z 7 marca 2014 r. oraz postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z 28 grudnia 2016r. o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 824 §. 1 pkt 3 kpc. Przedmiotowe postępowania egzekucyjne były prowadzone na wniosek innych wierzycieli. Wbrew stanowisku organu wskazane postanowienia świadczą nie tylko o tym, iż w wyniku egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, ale także o bezskuteczności prowadzonej egzekucji przez co należy rozumieć brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ślad za wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2019r. sygn. akt I SA/Gl 1149/19 należy podkreślić, iż okoliczność, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Zakład co do części zaległych składek jest w toku, nie ma żadnego znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame czy nawet zbieżne (por. m.in. wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 340/17, przywoływane wyroki sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. W kwestii przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. stwierdzić należy, iż z tego przepisu nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17). Oznacza to, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 779/19). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano żadnej istotnej zmiany (poprawy) stanu majątkowego strony, która uzasadniałaby tezę, że ustalenia wskazanych Komorników Sądowych straciły na aktualności.

Nadto zauważyć należy, iż zaskarżona decyzja nie analizuje spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Można jedynie zakładać, domniemywać, gdyż nie wynika to wprost z treści zaskarżonej decyzji, iż ze stanu "egzekucji w toku" dotyczącej części zaległych składek organ doszedł do wniosku, że nie można stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (a więc zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) Tymczasem w orzecznictwie sądowym (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 751/17) akcentuje się konieczność rozpoznawania wniosku o umorzenie zaległości z uwzględnieniem przebiegu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w szczególności co do skuteczności tego postępowania i rokowań w tym zakresie. Konieczna jest bowiem analiza czy występuje "zmniejszanie" zadłużenia czy też jego "narastanie". Jest to istotna okoliczność i powinna zostać dokładnie zbadana przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Celem bowiem postępowania egzekucyjnego nie jest jedynie jego prowadzenie, lecz jest nim wyegzekwowanie dochodzonych kwot. Wierzyciel decydując się na kontynuowanie egzekucji musi w bliższej lub dalszej perspektywie przewidywać zaspokojenie należności. Tymczasem w zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnych danych dotyczących omawianych kwestii. Powyższa uwaga jest tym bardziej istotna, iż pomimo istniejącego od ponad 10 lat zabezpieczenia na udziałach skarżącego we własności nieruchomości nie udało się przeprowadzić z nich skutecznej egzekucji. W tym stanie rzeczy całkowicie nieuprawnione jest twierdzenie organów obu instancji, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s..

Kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, szczególnie w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot. Wskazać w tym miejscu należy (za wyrokiem NSA z dnia 30 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/2006), że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia. Nie ulega też wątpliwości, że "zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia" (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/2001). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja w zakresie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie realizuje dyspozycji art. art. 107 § 3 k.p.a.

Niezależnie od tego mając na uwadze treść skargi należy podkreślić, iż zasadnicza oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt.1 rozporządzenia. W ocenie Sądu, badając spełnienie tych przesłanek organ nie dokonał prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Na podstawie zebranych dokumentów organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją matką. M. M. posiada dochód z tytułu wykonywanych prac dorywczych w kwocie 1.000,00 zł. Z kolei jego matka pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.637,67 zł. ZUS zaznaczył, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 2.637,67 zł. Rodzina wnioskodawcy ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 600,00 zł. w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych 450,00 zł i kosztów leczenia 150,00 zł. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie wskazał, aby posiadał z tego tytułu zaległości (nie przedstawił np. nieopłaconych rachunków i faktur). Zdaniem organu nie można uznać, że opłaty ponoszone przez rodzinę wnioskodawcy stanowiły nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Uzyskiwany przez rodzinę wnioskodawcy dochód w wysokości 2.637,67 zł netto, w pełni wystarcza na pokrycie wskazanych wydatków w łącznej kwocie 600,00 zł. W ocenie Sądu przedstawiona analiza sytuacji materialnej skarżącego w zakresie obciążających go wydatków jest niewystarczająca. Należy bowiem zauważyć, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem należy zaliczyć nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie) czy też koszty leczenia, ale także np. koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieustalenie przez organ wysokości comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego i tworzącej razem z nim wspólne gospodarstwo domowe jego matki powoduje, że obraz sytuacji materialnej M. M. jest niepełny i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy jest on w stanie uregulować zaległe składki bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, iż nawet przy uwzględnieniu danych, którymi posługuje się ZUS wynika z nich, iż skarżącemu oraz jego matce, po opłaceniu kosztów eksploatacyjnych oraz kosztów leczenia miesięcznie pozostaje łącznie kwota 2037,67 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę niespełna 1019 zł miesięcznie. Kwota ta musi więc pokryć wszelkie inne konieczne wydatki, które jak wskazał Sąd nie ograniczają się do opłat eksploatacyjnych oraz kosztów leczenia. Ustalając zatem sytuację materialną skarżącego organ powinien był ustalić jego miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jego comiesięcznych koniecznych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem dwuosobowego gospodarstwa domowego, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącemu pozostaje pozwala mu na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji brak jest takiej analizy. Dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej skarżącego w oparciu o niepełne dane jest dowolna, albowiem nie uwzględnia pozostałych kosztów jakie skarżący i pozostająca z nim wspólnym gospodarstwie domowym matka muszą obiektywnie ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych. Należy także dodać, iż okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie przesądza o jego dobrej sytuacji finansowej, jak również o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

Wskazane braki również wskazują na naruszenie przepisów art. 7 , art.11, i art. 77 § 1 k.p.a. i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Rozstrzygając ponownie sprawę ZUS uwzględniając rozważania Sądu wyeliminuje wskazane powyżej uchybienia. Ustali i przedstawi w uzasadnieniu decyzji pełną i wyczerpującą ocenę sytuacji skarżącego w szczególności w odniesieniu do prawidłowo ustalonej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt.1 rozporządzenia.