Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1003/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "M." Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 16 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za luty 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1003/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "M." Sp. z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

"M." Sp. z o.o. w K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 16 sierpnia 2011 r. dotyczącą odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za luty 2010 r. w wysokości 662.604,00 zł. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 6.627,00 zł Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym formularzu PPPr podniosła, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku poniosła stratę w kwocie 9.890.506,67 zł, co dokumentują załączone do wniosku bilans oraz rachunek zysków i strat za 2010 r. Zaznaczyła nadto, że na skutek wprowadzenia nowych przepisów, zapłaciła w ubiegłym roku podatek w kwocie ponad 46.000.000 zł więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. Skarżąca wskazała, iż obecnie podejmuje działania zmierzające do zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, m.in. poprzez zmniejszanie zatrudnienie. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy stanowi kwotę 1.928.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych 31.038.967,68 zł. Spółka wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy. Saldo tego rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniosło 13.161,91 zł.

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) uznał, że nie zachodzą okoliczności, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, wynoszącej 31.038.967,68 zł, co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Pełnomocnik podaje wprawdzie w sprzeciwie, iż majątek Spółki nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w "przeważającej części" automaty do gier o niskich wygranych, niemniej jednak, zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wysokość środków trwałych oraz fakt, iż z pewnością nie stanowią ich wyłącznie tylko automaty do gier, majątek ten może stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych. Sąd wskazał, że skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej Spółki nie wynika przy tym, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności. Akcentowana w sprzeciwie perspektywa hipotetycznego ogłoszenia jej upadłości, związanego z koniecznością zapłaty wysokiego podatku od posiadanych automatów, nie stanowi przy tym argumentu za zwolnieniem od kosztów sądowych, gdyż Sąd bada stan majątkowy wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku. Ze złożonego w toku postępowania zestawienia kont syntetycznych wynika ponadto, iż Spółka obraca bardzo dużymi środkami finansowymi, niewspółmiernie wysokimi w relacji do należnego w sprawie wpisu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia zwolnienia w jakiejkolwiek części. Spółka podnosiła, że posiadany majątek nie może zostać spieniężony, gdyż popyt na wchodzące w skład majątku automaty do gier jest obecnie zerowy, a ewentualna ich sprzedaż w oczywisty sposób doprowadziłaby do niewypłacalności Spółki. Co więcej, sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Ponadto skarżąca wskazała, że w innych sprawach sądowoadministracyjnych uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628).

W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną Spółki, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy możliwości finansowych Spółki na podstawie przedstawionych dokumentów.

W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpisy od skarg w łącznej kwocie 30.861 zł. Trafnie argumentował w tym zakresie Sąd pierwszej instancji wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej. Jak przytoczył w zaskarżonym postanowieniu z przedłożonego przez stronę zestawienia kont syntetycznych za okres od października do grudnia 2011 r. wynika, że stan środków na rachunku bieżącym na dzień 31 października 2011 r. wynosił 1.253.737,04 zł (konto nr 130). Co więcej, środki pieniężne w kasie krajowej (konto 101) wynosiły 7.317.005,05 zł a środki pieniężne w drodze (konto o nr 139) 1.157.743,75 zł. Suma tych środków wynosiła zatem około 10.000.000,00 zł, co stanowi kwotę nieporównywalną do należnego w sprawie wpisu nawet przy założeniu, że Spółka obowiązana jest do zapłaty kosztów sądowych także w innych sprawach z jej udziałem.

Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć, – jak twierdzi strona – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. środki transportowe. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację strony, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do Spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją.

W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Twierdzenia Spółki o trudnej sytuacji majątkowej nie mogły uzasadniać zadośćuczynienia żądaniu strony.

O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania Spółce prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności.

Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.