Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw), Sędziowie Bronisław Szydło, Janusz Walawski, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] lipca 2007 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] czerwca 2007 r., którą odmówił R. A. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki:

” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

” nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS wskazał, że wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, winny być spełnione łącznie i brak spełnienia chociażby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Stwierdził, że R. A. nigdy nie był osobą ubezpieczoną, zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wyklucza to możliwość przyznania mu renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. Trudne zaś warunki materialne podnoszone przez wnioskodawcę nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. A. podniósł, że spełnia przesłanki do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku, bowiem uważa, iż był osobą ubezpieczoną w okresie pobierania nauki od [...] kwietnia 1989 r. do dnia [...] czerwca 1989 r. W tym czasie, zdaniem skarżącego, płatnikiem składek był dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej, do której uczęszczał skarżący.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek.

W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ z ustaleń poczynionych przez organ administracji wynika, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1. Zgodzić należy się z organem, iż okoliczność, że skarżący nigdy nie był ubezpieczony wyklucza możliwość zastosowania art. 83 ust. 1 omawianej ustawy.

Wyjaśnić należy, iż przewidziane przez ustawodawcę świadczenie w drodze wyjątku, przewidziane w art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, skierowane jest jedynie do osób ubezpieczonych, to jest do osób, które były lub aktualnie są ubezpieczone w rozumieniu art. 4 pkt 13 tej ustawy.

Skarżący R. A. nigdy nie był ani nie jest osobą ubezpieczoną, a zatem nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1, co wyklucza automatycznie przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Ponownie więc wyjaśnić należy, że przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy świadczenie może być przyznane jedynie w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek w nim wymienionych, a brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Skoro więc skarżący z przyczyn losowych i niezależnych od siebie nigdy nie podlegał ubezpieczeniu, niemożliwym było przyznanie mu żądanego świadczenia.

Dodać należy, że sama trudna sytuacja zdrowotna i majątkowa bez spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych nie pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie należy tylko wspomnieć, iż skarżący uprawniony jest do renty socjalnej, zasiłku pielęgnacyjnego i alimentów w łącznej wysokości [...] zł brutto. Trudno więc uznać, iż pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania. Samo zaś uprawnienie do renty socjalnej wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie "równoległe" - świadczenie w drodze wyjątku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.