Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1100/21 w sprawie ze skargi O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.

I.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1100/21, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu skargi O. Ś. w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lutego 2021 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne.

2. Powyższy wyrok sądu pierwszej instancji wydany został w sprawie, w której Prezes NFZ stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. D. z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, na rzecz strony skarżącej, do której - zgodnie z Kodeksem cywilnym - stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 102 ust. 5 pkt 24 oraz i art. 102 ust. 7 oraz art. 109 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1398; dalej: "ustawą o świadczeniach"), jak też art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a.").

II.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

a) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie przepisu art. 1 § 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Organ w sposób nieprawidłowy zakwalifikował zawartą przez Skarżącą z Uczestnikiem postępowania umowę o dzieło, jako umowę o świadczenie usług, a tymczasem jak wynika z całości zebranego materiału dowodowego w sprawie, nie można uznać, że zawarta umowa jest umową o dzieło;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

a) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 734 § 1 w zw. z art. 750 kodeksu cywilnego i przyjęcie, że zawarta pomiędzy skarżącą, a uczestnikiem postępowania umowa jest umową o dzieło, a nie zlecenia, co doprowadziło do uznania, że organ w sposób nieprawidłowy dokonał jej zakwalifikowania i uznania, że uczestnik postępowania podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu;

b) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e. ustawy o świadczeniach i przyjęcie, że uczestnik postępowania nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a tymczasem z całości zebranego materiału wynika, że zawarta umowa o świadczenie usług kwalifikuje ją do tego rodzaju ubezpieczenia.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty są niezasadne.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą podstawy nieważności postępowania, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też nie występują przesłanki uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania - art. 189 p.p.s.a. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną ma zawierać ocenę przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany w sprawie wyrok, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Jest to więc przepis szczególny, który modyfikuje normę prawną zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a. - przepisie stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a. - umożliwiając ograniczenie się tylko do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Należy zauważyć, że podstawowy problem prawny przedstawiony w rozpoznawanej skardze kasacyjnej był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w kilku sprawach, w tym związanych z działalnością instytucji artystycznych, do jakich zalicza się strona tego postępowania - O. Ś. (zob. np. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 55/22; z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 3/22; z 17 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 2729/21 i II GSK 2/22; z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2666/21). NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy te podziela w całości, uznając, że znajdują one zastosowanie także w tej sprawie.

Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół oceny prawnej umów zawartych pomiędzy K. D. a O. Ś. w B., dotyczących udziału K. D. w spektaklach wskazanych w umowach - w charakterze muzyka orkiestry.

Zgodnie z art. 734 § 1 kodeksu cywilnego (k.c.), przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce związanej ze stosowaniem umów prawa cywilnego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia, bądź umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, aby czynności przyjmującego zamówienie doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (działanie), które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu - pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej - o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy oraz staranności wykonawcy. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390–391).

Z kolei umowa zlecenia jest umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami" rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu.

W świetle nakreślonego na wstępie problemu interpretacyjnego oraz charakteru spornych umów, odwołać należy się do linii orzeczniczej, odnoszącej się do kwestii elementów i wymogów, jakie mieć należy na uwadze, dokonując klasyfikacji umowy, której rezultatem ma być wykonanie utworu artystycznego.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 13 marca 1967 r., sygn. akt I CR 500/66, umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej produkcji artystycznej za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy nie jest samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. Taka umowa nie traci wskazanego charakteru prawnego z tego powodu, że przedmiotem zobowiązania nie jest wystawienie jednego, lecz większej ilości widowisk. Mimo bowiem zmiany w zakresie ilości wykonań, treść zobowiązania nie ulega zmianie.

Zagadnieniem równie istotnym, dla odróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia, jest kwestia podmiotowa. Niebagatelne znacznie dla wykonania zamówionego dzieła mają predyspozycje przyjmującego zamówienie, w tym kwalifikacje zawodowe, umiejętności czy też biegłość, a wręcz kunszt zleceniobiorcy. Niewątpliwie w przypadku umów o dzieło przywołane kryteria mają kluczowe znaczenie - w odróżnieniu od umów zlecenia, gdzie osobiste wykonanie zamówienia nie ma takiego znaczenia (por. wyroki Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z: 13 września 2016 r., sygn. akt III AUa 361/16 i 22 maja 2018 r., sygn. akt III AUa 1890/17).

W świetle powyższego sporne umowy w pełni spełniają kryterium podmiotowe charakterystyczne dla umowy o dzieło, nie tracąc przy tym tego charakteru z tej przyczyny, że dotyczyły nie jednego, lecz kilku wystawianych spektakli. Jak już bowiem wskazano kwestia ilościowa nie powoduje zmiany treści zobowiązania. Ponadto, każdy ze spektakli traktować należy, w ramach całego cyklu przedstawień, jako odrębne samoistne dzieło.

Specyfika wykonania artystycznego dzieła wpływa również na możliwość ścisłego i precyzyjnego określenia przedmiotu umowy o dzieło w treści zawieranej umowy. Z natury dzieła, jako aktu twórczego wykonywanego przez artystę w trakcie spektaklu na scenie, wynika, że każdy z takich spektakli (koncertów) ma charakter specyficzny i niepowtarzalny, co prowadzi do wniosku, że nie jest możliwe dookreślenie w umowie takich szczegółowych kryteriów wykonania takiego dzieła, które mogłyby być przydatne dla oceny sposobu wykonania umowy o sceniczne wykonanie dzieła (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2017 r., sygn. akt III UK 53/16).

Również brak precyzyjnego określenia odpowiedzialności kontraktowej za niewykonanie zobowiązania umownego w umowie o dzieło, pomimo, że jest to jeden z elementów charakteryzujących ten rodzaj umowy w przypadku umów, których przedmiotem jest występ artystyczny, nie może być traktowany w uproszczony sposób - nieprzydatny w przypadku działalności artystycznej (zob. wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt II GSK 546/19).

Wobec powyższego za prawidłową uznać należy ocenę spornych umów, jaką przedstawił sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Niezasadne są więc zarzutu zawarte w punkcie 1.a i 2.a petitum skargi kasacyjnej, zmierzające do wykazania naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, powiązane z błędną oceną charakteru tych umów.

W konsekwencji nie jest również zasadny ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej (punkt 2.b petitum skargi kasacyjnej), dotyczący naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, na skutek przyjęcia, że uczestniczka postępowania nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub są osobami z nimi współpracującymi. Skoro sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że sporne umowy nie były umowami zlecenia, to brak było podstaw do zastosowania przywołanej regulacji z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach i objęcia uczestniczki postępowania obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, jak uczynił to organ na skutek wadliwej oceny charakteru spornych umów.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.